Koszar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wpółczesny koszar (2012 r.) na Hali Cebulowej w Beskidzie Żywieckim

Koszar – przenośna zagroda dla owiec na Podhalu i w Beskidach, zbudowana z rozłącznych przęseł. Przęsła wykonywane były zwykle z 3 poziomych drągów, pomiędzy którymi przeplatano na zmianę cienkie deseczki, "szczypane" z świerkowego kloca (tzw. tyninę) lub grubsze patyki.

Koszar był jednym z głównych elementów gospodarki pasterskiej (tzw. szałaśnictwa). Stawiano go na halach górskich na czas wypasu zwierząt w górach. Owce zaganiane były do zagrody na noc (aby chronić je przed wilkami) i w czasie złych warunków pogodowych (np. by nie rozbiegły się podczas burzy z piorunami). Do koszaru spędzano również czasami owce do dojenia; wówczas miał otwory, przez które kolejno wypuszczano owce[1]. Istniały też koszary przeznaczone wyłącznie do dojenia owiec, nazywano je strągami[1]. Co jakiś czas, gdy owce swoimi odchodami wystarczająco użyźniły obszar pastwiska objęty koszarem, był przestawiany w inne miejsce[1].

Baca albo juhas podczas wpuszczania i wypuszczania zwierząt owce liczyli (cytali). Ciekawostką jest, że baca nigdy nie liczył owiec za pomocą palca; wierzono bowiem, że może to spowodować złamanie nogi przez owce. Dlatego też baca do liczenia, jeżeli już musiał, używał laski lub kapelusza.

Słowo pochodzi z języka wołoskiego (por. rum. coşar – "stodoła, obora"). Prawdopodobnie od niego wywodzą się nazwy geograficzne: Koszary, Koszarawa[2], Kosarzyska, Koszarzyska[2], Koszarki[2], Koszariszte (Dwerniczek)[2], Košarisko. W słowackich Tatrach słowo koszar oznacza nie tylko zagrodę dla owiec, ale również szałas lub kolebę pasterską[1].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Wymienione w publikacji w języku rumuńskim: dr. Simona Condurateanu "Istorie şi toponimie românească în Carpaţii situaţi în afara României", Dacia Magazin nr 58, maj 2008, [1]