Koza (obrzęd)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy obrzędu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
M. Andriolli. Chodzenie z kozą. XIX w.

Koza, chodzenie z kozą – dawny pogański obrzęd, który w tradycji ludowej przetrwał do połowy XX wieku. W okresie od tłustego czwartku do środy popielcowej przez wieś przechodziła grupa przebierańców. Człowiek przebrany za kozę wchodził w skład zespołu (wraz z bocianem, turoniem lub konikiem). W Krakowskiem koza chodziła niekiedy samodzielnie, za towarzystwo mając jedynie kapelę i śpiewaków. Chłopak odgrywający rolę kozy narzucał sobie na głowę i ramiona wywrócony włosem na wierzch kożuch, w ręku trzymał kij z osadzoną na nim drewnianą głową, obitą kozią skórą i ozdobioną rogami, a na szyi zawieszony miał dzwonek. Podczas występu kolędników, koza skakała po izbie, przedstawiając pantomimę do muzyki "koziej kapeli", złożonej z "gęślarzy", basisty i bębniarza.

Pod koniec występu kolędnicy skandowali:

Gdzie koza chodzi – tam żytko rodzi,
Gdzie jej tropy – powstają kopy,
Gdzie zwróci rogi – wznoszą się stogi.

Do czasów współczesnych obrzęd ten przetrwał na Kujawach głównie w Inowrocławiu, Śmiłowicach, Olganowie, Kuźnicach, Janikowie, Zakrzewie, Brześciu Kujawskim, Bądkowie i Lubrańcu oraz w okolicach wsi: Warząchewka Nowa, Warząchewka Polska, Pińczata, Jaranowo, Grabie, Ludzisko, Opoki, Przybranowo, Służewo, Osięciny, Topólka, Straszewo, Siniarzewo.

W skład kozy kujawskiej wchodzą:

  1. wspomniana wyżej koza
  2. koń
  3. diabeł
  4. siora, czyli mężczyzna przebrany za kobietę z dużym wiklinowym koszem zbierający dary za zabawianie gospodarzy
  5. para młoda
  6. dziad
  7. baba
  8. kominiarz
  9. niedźwiedź
  10. strażak
  11. policjant
  12. żołnierz (z czasów legionów Dąbrowskiego)
  13. śmierć z kosą
  14. bocian
  15. Żyd
  16. orkiestra

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czesław Witkowski, Doroczne polskie obrzędy i zwyczaje ludowe, Kraków 1965.