Kozacy buscy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kozacy
Repin Cossacks.jpg

Kozacy buscy[1] (kozacy nadbuscy[2], kozacy nadbohscy[3], kozacy bohscy, kozacy bohowi[4], kozacy nadbużańscy[5], ros. Бугское казачье войско, uk. Бузьке козацьке військо) – wojsko kozackie sformowane na południowych kresach rosyjskiej Ukrainy, pełniące służbę wzdłuż rzeki Boh (2 połowa XVIII wieku – początek XIX wieku).

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Buskie wojsko kozackie wywodziło się z pułku kawalerii utworzonego w Turcji podczas wojny z Rosją (1768–1774). Służyli w nim przedstawiciele narodów chrześcijańskich (niekrasowcy, Serbowie, Mołdawianie, Wołosi, Bułgarzy i inni). W 1769 roku pod Chocimiem pułk z bronią w ręku przeszedł na stronę rosyjskich wojsk Piotra Rumiancewa i brał udział w wojnie przeciw Turcji. Straty osobowe w pułku uzupełniano Ukraińcami.

Po wojnie Rumiancew zachęcił kozaków do osiedlenia się, zapewniając, że "pod patronatem państwa rosyjskiego znajdą korzystne warunki do życia i osadnictwa". Kozacy otrzymali słabo zaludnione ziemie na lewym brzegu Bohu (Południowego Bugu) przy granicy z Turcją. Ich zadaniem, prócz misji kolonizacyjnej, była służba w charakterze straży granicznej. Buskie wojsko kozackie składało się w tym czasie z dwóch pułków. Drugi pułk, również sformowany w trakcie wojny ("nowo zwerbowany"), także składał się z cudzoziemców. Centrum wojska zostały Sokoły (obecny Wozniesieńsk), a do słobód kozackich należały: Rakowe (Ракове), Nowohryhoriwka (Новогригорівка), Arnautiwka (Арнаутівка, potem Dorosziwka, Дорошівка) w obecnym rejonie wozniesieńskim, Michajłiwka (Михайлівка), Trojickie (Троїцьке), Fedoriwka (dziś Nowa Odessa) w obecnym rejonie nowoodeskim, Skarżynka (Скаржинка), Nowopietriwskie (Новопетрівське) w obecnym rejonie czehryńskim i inne.

VI wojna rosyjsko-turecka[edytuj | edytuj kod]

W czasie wojny rosyjsko-tureckiej (1787–1792) z kozaków buskich sformowano trzy pułki, które uczestniczyły w kampanii kinburnskiej (1787), w zdobyciu Oczakowa (1788) oraz Izmaiła (1790), walczyły pod Benderami, Akermanem i Kilią.

Za odwagę w czasie szturmu na Oczaków odznaczono Orderem św. Jerzego IV klasy pułkownika 2 Pułku Kozaków Buskich Piotra Michajłowicza Skarżyńskiego (Петр Михайлович Скаржинский), a za szturm na Izmaił takimże odznaczeniem uhonorowano ppłk. Aleksieja Pietrowicza Orłowa (Алексей Петрович Орлов) oraz Izmaiła Bej-Atażuchowa (Измаил Бей-Атажухов).

Pierwsze rozformowanie[edytuj | edytuj kod]

W 1797 roku Buskie Wojsko Kozackie zostało rozwiązane, a kozacy przeniesieni do kategorii chłopów państwowych (ros. государственные крестьяне).

Po licznych odwołaniach do cara Pawła I i Aleksandra I, Buskie Wojsko Kozackie zostało odtworzone w 1803 roku, w składzie trzech pułków po 5 sotni każdy, z których jeden rozlokowano nad Dniestrem. Kozacy buscy uzyskali prawo do uzupełnienia swojego stanu uchodźcami z Bałkanów (Mołdawianie, Wołosi, Bułgarzy i inni). Dowódcą Buskiego Wojska Kozackiego został generał major Iwan Krasnow (Иван Козьмич Краснов)[6].

VII wojna rosyjsko-turecka[edytuj | edytuj kod]

Podczas wojny rosyjsko-tureckiej (1806–1812) kozacy buscy wzięli udział w działaniach wojennych w Mołdawii, na Wołoszczyźnie, m.in. ponownie zaatakowali Izmaił. W wyniku wojny granica została przeniesiona z Dniestru na Prut i Dunaj.

Wojny napoleońskie[edytuj | edytuj kod]

W czasie wyprawy Napoleona na Rosję w 1812 roku trzy pułki kozaków buskich działały w składzie kozackiego korpusu Matwieja Płatowa. W jednostce Denisa Dawidowa kozacy buscy walczyli pod dowództwem rotmistrza Aleksandra Nikołajewicza Czeczeńskiego (Александр Николаевич Чеченский), który wyróżniony został Orderem św. Jerzego IV klasy. Kozacy buscy uczestniczyli w walkach VI koalicji (1813–1814), w tym w zdobyciu Paryża.

Umundurowanie[edytuj | edytuj kod]

Utworzone w 1803 roku trzy pułki kozaków buskich zostały umundurowane w charakterystyczne dla rosyjskich wojsk kozackich ciemnoniebieskie kurtki z białymi wyłogami na kołnierzu, mankietach i pagonach oraz ciemnoniebieskie spodnie z białymi lampasami. Biały kolor wyłogów i lampasów był wyróżnikiem kozaków buskich.

W 1812 roku mieli na sobie dwurzędowe kurtki z białymi metalowymi guzikami. Nosili typowe kozackie cylindryczne kołpaki z białym dnem (niekiedy w formie "płomienia"), biało-niebieskimi sznurami i biało-czarno-pomarańczowym pióropuszem. Podobnie jak inni kozacy wyposażeni byli w szablę, karabinek, parę pistoletów, bicz i ciemnoniebieską lancę z biało-czarnym końcem. Siodło, podobnie jak pasy i oporządzenie, wykonane były z czarnej skóry. Pod siodłem umieszczano ciemnoniebieskie czapraki z białym obrzeżem[7].

W 1804 roku w buskich pułkach kozackich wprowadzono sztandary wzorowane na sztandarach kozaków czarnomorskich z 1803 roku, zawierające czerwony krzyż ze złotymi promieniami. Kolor płata był inny w każdym pułku: w 1 – biały, w 4 – czarny[8].

Likwidacja[edytuj | edytuj kod]

W 1817 roku podjęto decyzję o rozwiązaniu wojsk kozackich i zamienieniu ich w osadników wojskowych (ros. военные поселения). Niezadowoleni z tego kozacy rozpoczęli powstanie (lipiec-wrzesień 1817 roku), do którego stłumienia potrzeba było ponad 10 tys. żołnierzy. Inicjatorzy buntu zostali skazani na śmierć, potem karę zamieniono na "bieg przez rózgi" i wcielenie do regularnej armii.

Z części kozaków buskich (obok czugujewskich i ukraińskich) sformowano cztery pułki ułanów (Olwiopolski, Buski, Wozniesienski i Odeski) w ramach Buskiej Dywizji Ułanów.

Przypisy

  1. Buski to współczesny przymiotnik od rzeczownika BohJan Grzenia, Poradnia językowa
  2. Wprawdzie są kozacy dońscy, ale też nadwołżańscy.
  3. Por. powiat nadbohski, województwa bracławskiego utworzony w 1791 r.
  4. Formy najczęstsze w polskojęzycznej literaturze XIX-wiecznej, np. W. Koronowicz, Słowo dziejów polskich: Pod panowaniem Domu Wazów, 1858, s. 163
  5. Forma zaproponowana w szablonie "kozacy", oparta o rosyjską i ukraińską nazwę Bohu – Bug Południowy.
  6. Бугское казацкое (казачье) войско
  7. Opis umundurowania na podstawie: Laurence Spring, The Cossacks 1799-1815, Osprey Publishing, 2003; ISBN 9781841764641, s. 20; zob. też ilustrację: Cossacks of Don and Bug regiments lub Казаки донских и бугских полков
  8. Символика казачьих войск

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]