Król cygański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Król cygański – instytucja uznanego przez dane państwo, oficjalnego zwierzchnika społeczności romskiej, istniejąca w wielu państwach nowożytnych aż do XX wieku. Był on oficjalnym mediatorem oraz reprezentantem społeczności romskiej przed władzami danego państwa bądź terytorium. Jego funkcja polegała z jednej strony na reprezentowaniu i ochronie interesów Romów, z drugiej zaś na utrzymywaniu porządku i zbieraniu podatków.

W przypadku polskich Romów instytucję króla cygańskiego należy wyraźnie odróżnić od funkcji Szero Roma, nazywanego w języku polskim także królem Romów. W Rumunii wielu przywódców lokalnych, pretendujących do władzy nad wszystkimi grupami tamtejszych Romów, nadal mianuje się królami, lecz nie posiadają dziś oni oficjalnego poparcia ze strony władz państwowych. Z drugiej strony są oni często (podobnie jak polski Szero Rom) powszechnie uznanymi zwierzchnikami swoich społeczności i autorytetami w sprawach romskiej tradycji.

Władcy cygańscy w Rumunii[edytuj | edytuj kod]

W Rumunii obecnie panuje równolegle kilku władców. Są to między innymi:

Historia królów cygańskich w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Instytucja króla cygańskiego znana była Polsce od XVII wieku do czasu rozbiorów, następnie w okresie międzywojennym do wczesnych lat powojennych. W czasach I Rzeczypospolitej królami często mianowano osoby spoza społeczności romskiej, których działalność, koncentrująca się jedynie na poborze danin, stawała się powodem licznych nadużyć i nie była przez Romów legitymizowana. Mianowania takiego udzielał król Polski. Często Romowie zamieszkali w majątkach magnackich mieli własnych królów reprezentujących ich wobec właściciela ziemi. W tym przypadku byli nimi jednak głównie uznani przedstawiciele społeczności (było tak np. w dobrach Sapiehów czy Radziwiłłów).

Po roku 1918 królami nazywano samozwańczych przywódców pochodzących ze społeczności romskiej, współpracujących z władzami centralnymi lub terenowymi. Ich władza, często szeroko nie uznawana, wywoływała sprzeciw tym większy, iż przywódcy ci starali się narzucać swoje zwierzchnictwo siłą oraz obejmować nim wszystkie grupy Romów zamieszkałych w Polsce. Często zdarzało się, iż na danym terytorium i w danej grupie istniało kilku królów rywalizujących ze sobą, zaś konflikty te bywały elementem szerszego tła politycznego. W okresie tym większość z nich stanowili przedstawiciele grupy Kełderaszów, która przybywszy do Polski w II połowie XIX wieku usiłowała zdominować inne lokalne społeczności romskie. Po II wojnie światowej instytucja króla cygańskiego szybko odeszła w zapomnienie w związku odmienną polityką władz państwa w stosunku do mniejszości romskiej.

Lista królów cygańskich w Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

I Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

II Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Król Cyganów nie żyje. Niech żyje nowy król – Fakty w INTERIA.PL
  2. Brigitta Gabrin, tłumaczenie: Agnieszka Makarewicz: Unia Europejska - nowa nadzieja Romów (pol.). cafebabel.pl, 2007-02-01. [dostęp 2013-08-23]. (arch.)
  3. David Childs: Florin Cioaba: Activist and 'King of the Roma' (ang.). independent.co.uk, 2013-08-22. [dostęp 2013-08-23].
  4. Jerzy Urwanowicz, Miasto, region, społeczeństwo: studia ofiarowane Profesorowi Andrzejowi Wyrobiszowi w sześćdziesiątą rocznicę jego urodzin; Uniwersytet Warszawski. Filia w Białymstoku. Instytut Historii 1992, s. 310.
  5. Jerzy Urwanowicz, Miasto, region, społeczeństwo..., s. 310.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Ficowski, Cyganie polscy, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1953.
  • Jerzy Ficowski, Cyganie na polskich drogach, Wyd. Literackie, Kraków, Wrocław 1986.
  • Jerzy Ficowski, Cyganie w Polsce. Dzieje i obyczaje, Interpress, Warszawa 1989.
  • Angus M. Fraser, Dzieje Cyganów, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2001.
  • Lech Mróz, Dzieje Cyganów-Romów w Rzeczypospolitej XV-XVIII w., DiG, Warszawa 2001.