Krążowniki liniowe typu Amagi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krążowniki liniowe typu Amagi
Opis typu
Planowane okręty 4
Zbudowane okręty 0 (jeden ukończony jako lotniskowiec)
Okręty w służbie 0
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 41217 ton
pełna: 47000 ton
Długość 251,8 m
Szerokość 30,8 m
Zanurzenie 9,5 m
Napęd 4 śruby, turbiny Gihon, 19 kotłów Kampon, 131200 SHP
Prędkość 30 węzłów
Zasięg 8000 mil morskich @ 14 węzłów
Uzbrojenie 10 × 406 mm L/45
16 × 140 mm L/50
6 × 120 mm L/45 plot
8 × 610 mm tt
Opancerzenie pas pancerny: 254 mm
barbety: 280–229 mm
wieża dowodzenia: 356–76 mm
grodzie cytadeli 73 mm
pokład: 98 mm

Krążowniki liniowe typu Amagi (jap. 天城型 Amagi-gata?) − typ japońskich okrętów wojennych z okresu I wojny światowej.

Budowa krążowników liniowych typu Amagi była elementem realizacji tzw. planu 8-8, mającego na celu unowocześnienie Marynarki Wojennej Japonii. Typ Amagi, w skład którego miały wchodzić cztery okręty, był powiększoną wersją pancerników typu Kaga, ale z cieńszym pancerzem burtowym i pokładowym oraz zmodyfikowanym układem artylerii średniego kalibru[1]. Ograniczenia nałożone przez traktat waszyngtoński z 1922 spowodowały, że budowa okrętów tego typu musiała zostać przerwana. Jedynie „Amagi” i „Akagi”, zgodnie z ustaleniami traktatu, zostały przeznaczone do ukończenia jako lotniskowce. Trzęsienie ziemi uszkodziło jednak kadłub tego pierwszego tak mocno, że okręt został zezłomowany, a w jego miejsce na lotniskowiec przerobiono pancernik „Kaga”. „Akagi” służył w czasie II wojny światowej jako część Kido Butai do momentu zatopienia w bitwie o Midway.

Nazwy okrętów pochodziły od formacji Amagi, Akagi, Atago, podczas gdy nazwa czwartego pochodziła od góry Takao w pobliżu Kioto lub miasta Takao na Formozie (obecnie Kaohsiung, Tajwan)[1].

Projekt[edytuj | edytuj kod]

Rozmiary i maszynownia[edytuj | edytuj kod]

Okręty miały planowaną wyporność równą 41 217 tonom oraz pełną 47 000 ton. Projekt przewidywał, że osiągną 250 m długości na linii wodnej oraz 251,8 m całkowitej. Szerokość miała wynosić 30,8 m, a zanurzenie 9,5 m. Okręty miały być napędzane turbinami typu Gihon przekazującymi moc na cztery śruby napędowe. Projektanci zakładali, że turbiny będą otrzymywać parę z 19 kotłów wodnorurkowych typu Kampon, z których 11 miało być opalanych olejem napędowym, a pozostałych osiem mieszaniną oleju i węgla. System ten miał zapewnić moc 131 200 shp i prędkość maksymalną 30 węzłów. Okręty miały mieć zapas 3900 ton oleju i 2500 ton węgla. Prędkość ekonomiczna została określona na 14 węzłów, a z pełnym zapasem paliwa okręt miał mieć maksymalny zasięg 8000 mil morskich[1].

Uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

Zaplanowano, że artyleria główna okrętów typu Amagi będzie się składać z 10 dział kal. 406 mm L/45[a] w pięciu wieżach dwudziałowych (choć w 1920 testowano działo o lufie długości 50 kalibrów i mogło ono także być zastosowane). Działo wystrzeliwało pocisk przeciwpancerny ważący 1000 kg przy pomocy ładunku prochowego o masie 224 kg z prędkością 790 m/s. Działa mogły strzelać z prędkością pomiędzy 1,5 a 2,5 strzału na minutę. Każde miało zapas 90 pocisków, a żywotność luf określono na 250-300 strzałów. Wieże zostały umieszczone wzdłuż linii środkowej w następujący sposób: dwie wieże na dziobie (w superpozycji) i trzy za nadbudówką rufową (dwie na podwyższonym pokładzie, trzecia bezpośrednio na rufówce)[1]. Ważyły 1004 tony każda i mogły ustawić działa pod kątem od -5 do +30 stopni[2].

Artyleria średniego kalibru miała się składać z 16 dział kal. 140 mm L/50 zamontowanych w kazamatach na śródokręciu. Działa te wystrzeliwały pociski o wadze 38 kg za pomocą ładunku prochowego o wadze 10,33 – 10,97 kg z prędkością wylotową 850-855 m/s. Maksymalne podniesienie dział miało wnosić 25 stopni, co umożliwiało oddanie strzału na odległość 17 500 m[3]. Cztery, później sześć, dział przeciwlotniczych kal. 120 mm L/45 miało być zamontowanych na śródokręciu. Okręty miały być także wyposażone w osiem wyrzutni torpedowych kal. 610 mm umieszczonych poniżej linii wodnej[1].

Opancerzenie[edytuj | edytuj kod]

Planowano, że typ Amagi będzie wyposażony w pancerz burtowy o grubości 254 mm nachylony pod kątem 12 stopni, natomiast grodzie cytadeli miały mieć 73 mm grubości. Barbety artylerii głównej miały być chronione przez pancerze grubości 229–280 mm, a wieża dowodzenia przez 76–356 mm. Planowano, że pancerz pokładowy będzie miał grubość 98 mm[1].

Geneza projektu[edytuj | edytuj kod]

Doświadczenia z wojny rosyjsko-japońskiej przekonały planistów morskich, że japońskiej flocie potrzebnych będzie więcej szybkich okrętów. 4 kwietnia 1907 Cesarska Rada Obrony zaaprobowała tzw. plan 8-8. Był on oparty na założeniu, że w składzie marynarki zawsze będzie się znajdowało osiem pancerników i osiem krążowników pancernych młodszych niż 10 lat (później zmodyfikowano założenia na osiem krążowników liniowych i wiek do ośmiu lat). Nadejście nowego rodzaju pancerników – drednotów spowodowało jednak, że od samego początku plan był niewykonalny. Przy słabej i nierozwiniętej gospodarce oraz dużych obciążeniach, jakim została ona poddana w czasie wojny rosyjsko-japońskiej (Japonia wyszła z wojny zwycięska, ale będąc bankrutem)[4] zwodowanie rewolucyjnego wówczas HMS „Dreadnought”[5][6] było katastrofą dla Japonii[7].

W 1907 Japonia była w połowie drogi do uzyskania stanu 8-8 mając w służbie dwa nowo zbudowane pancerniki (typu Katori), dwa dalsze (typu Satsuma) w budowie oraz cztery krążowniki pancerne zatwierdzone do budowy lub w budowie. Dodatkowo zatwierdzono budowę trzech dalszych pancerników oraz czterech krążowników, lecz fundusze na ten cel nie zostały przyznane. Zmiany technologiczne i strategiczne spowodowały jednak, że ówczesne pancerniki (w tym wszystkie japońskie okręty pozostające w służbie lub znajdujące się w budowie[b]) stały się przestarzałe w momencie wprowadzenia do służby HMS „Dreadnought”. Krążowniki pancerne stały się natomiast przestarzałe w momencie, gdy Wielka Brytania i Niemcy rozpoczęły budowę pierwszych jednostek nowej klasy - krążowników liniowych. Dowództwo japońskiej marynarki szybko zrozumiało tę sytuację i zaproponowało zamówienie u Brytyjczyków dwóch krążowników liniowych, z których jeden miał być zbudowany w Wielkiej Brytanii, a drugi w Japonii. Okręty te zostały zamówione (typ Kongo)[7].

W 1910 nadal posiadano autoryzację na budowę jednego pancernika i czterech krążowników pancernych. Pancernik – silniej opancerzona wersja okrętów typu Kongo – stał się pierwszym japońskim superdrednotem („Fusō”). Z tym okrętem Japonia pozornie zbliżała się do celu 8-8, ale nowe okręty wchodzące na służbę we flotach innych mocarstw reprezentowały wyższy poziom technologiczny i powodowały, że wszystkie wcześniej zbudowane japońskie okręty liniowe stawały się przestarzałe. To oznaczało, iż planiści dążący do „floty 8-8” musieliby zmierzać do budowy siedmiu dalszych pancerników oraz czterech dalszych krążowników liniowych[7] w momencie, gdy Japonia starała się przetrwać światowy kryzys finansowy[4].

Po propozycjach dowództwa marynarki z 1911 i 1912 nawołujących do dużej rozbudowy floty, rada ministrów zgodziła się przyjąć plan 4-4. Zgodnie z nim zostały zatwierdzone do budowy trzy nowe pancerniki, ale żaden krążownik liniowy[8]. Marynarka uznała jednak ten plan za zbyt skromny i nadal dążyła do realizacji planu 8-4. Cesarska Rada Obrony z kolei naciskała na realizację planu 8-8. Rząd ustąpił i do lipca 1914 zdecydował najpierw o poparciu planu 8-4, a następnie 8-8. Plan 8-4 został zaprezentowany Zgromadzeniu Narodowemu w 1914. Planowano że do 1923 Japonia będzie posiadała osiem pancerników i cztery krążowniki liniowe. Planowano zbudować dwa pancerniki typu Nagato i dwa typu Tosa. Problemem był przy tym fakt, że stary plan zakładał, iż wszystkie okręty wchodzące w skład „floty 8-8” musiały mieć mniej niż osiem lat. Do czasu, gdy wszystkie nowe okręty zostałyby ukończone, „Fuso” i pierwsze dwa okręty typu Kongo byłyby już według tych kryteriów uznane za przestarzałe[9].

Pomimo tego plan został przegłosowany w 1917 i zatwierdzony wraz z finansami na dwa krążowniki liniowe, którymi zostały dwie jednostki typu Amagi. Pod koniec 1917 marynarka zaproponowała rozszerzenie planu 8-4 i dodanie dwóch kolejnych krążowników liniowych. Propozycja została zaaprobowana i w rezultacie zamówiono dwa kolejne okręty typu Amagi. Jednak posiadanie w budowie czterech pancerników i czterech krążowników liniowych (wszystkie wyposażone w działa kal. 406 mm) było bardzo dużym obciążeniem dla gospodarki japońskiej. W tym czasie Japonia na marynarkę wojenną wydawała około 1/3 budżetu[9].

Budowa, jej przerwanie i konwersja[edytuj | edytuj kod]

Wielki okręt po wodowaniu znajdujący się w stoczni
„Akagi” po wodowaniu w kwietniu 1925; już po rozpoczęciu konwersji na lotniskowiec

„Akagi” był pierwszym okrętem typu, którego stępkę położono. Budowa rozpoczęła się 6 grudnia 1920 w stoczni w Kure. Budowa „Amagi” rozpoczęła się dziesięć dni później w Yokosuka. Planowano, że ta pierwsza para jednostek zostanie ukończona, odpowiednio, w grudniu i listopadzie 1923. Stępkę „Atago” położono w Kobe (stocznia Kawasaki) w dniu 22 listopada 1921. Planowano, że jednostka zostanie ukończona w grudniu 1924. „Takao”, czwarty i ostatni okręt tego typu, miał powstać w stoczni Mitsubishi w Nagasaki. Jego stępkę położono 19 grudnia 1921 i planowano, że także zostanie ukończony w grudniu 1924[1].

Plany japońskie zostały mocno zmienione przez podpisany w lutym 1922 traktat waszyngtoński, który ograniczył tonaż okrętów określanych jako capital ship[c], jakie mogli posiadać jego sygnatariusze. Traktat ustanawiał także moratorium na budowę nowych jednostek. Zgodnie z tymi ustaleniami wstrzymano budowę nieukończonych jeszcze krążowników liniowych. Wielka Brytania musiała więc zrezygnować z budowy jednostek typu G3, USA - z budowy krążowników liniowych typu Lexington, a Japonia - z kontynuowania budowy jednostek typu Amagi[10]. Traktat umożliwiał jednak przerobienie kadłubów pancerników i krążowników liniowych znajdujących się w budowie na lotniskowce - ale tylko jeżeli nowe jednostki miałyby wyporność poniżej 27 000 ton. Mając na uwadze, że projektowana wyporność pełna jednostek typu Amagi miała wynosić 47 000 ton[1], ciężko byłoby utrzymać ten limit. Amerykanie mieli jednak ten sam problem z jednostkami typu Lexington. Spowodowało to, że w ramach wyjątku (na wniosek amerykańskiego asystenta Sekretarza Marynarki T. Roosevelta Jr.) został dodany do traktatu punkt umożliwiający pięciu sygnatariuszom możliwość przerobienia do dwóch capital ships, które znajdowały się w budowie, na lotniskowce o wyporności maksymalnej 33 000 ton.[11][12]. Stany Zjednoczone i Japonia szybko skorzystały z tej możliwości. Japonia wybrała do konwersji „Amagi” i „Akagi”, dwa najbardziej zaawansowane w budowie okręty. „Atago” i „Takao” zostały anulowane 31 lipca 1924 i rozebrane na złom jeszcze w tym samym roku[1].

Podczas trzęsienia ziemi w Tokio w 1923, doszło do znacznych uszkodzeń kadłuba „Amagi”. Struktura została zbyt mocno zniszczona by być użyteczną i prace zostały przerwane. „Amagi” został skreślony z listy jednostek floty i sprzedany na złom. Złomowanie rozpoczęło się 14 kwietnia 1924[1]. W zamian za krążownik liniowy do przeróbki został wybrany nieukończony pancernik „Kaga”, przy budowie którego prace zostały wcześniej przerwane w dniu 5 lutego 1922.

„Akagi” jako lotniskowiec[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Akagi (1925).
"Akagi" na próbach w 1927. Okręt początkowo miał dwa pokłady startowe i jeden do lądowań.

Prace mające na celu przerobienie nieukończonego krążownika liniowego na lotniskowiec rozpoczęły się 19 listopada 1923 i zostały ukończone w marcu 1927. Okręt początkowo miał jeden główny pokład służący do lądowań oraz dwa krótsze, umieszczone poniżej, pokłady startowe. Ten projekt okazał się być niesatysfakcjonujący i w 1935 okręt został wycofany z aktywnej służby w celu przebudowy. Niższe pokłady startowe zostały usunięte, pokład startowy został wydłużony do 249 metrów, dodano także trzeci podnośnik samolotów[13]. Przebudowa została ukończona w 1938[14]. "Akagi" wspierał operacje w pobliżu wybrzeży Chin na początku 1939 i w 1940. W listopadzie 1940 przeszedł przegląd[14].

W ataku na Pearl Harbor 7 grudnia 1941 brał udział jako jednostka flagowa admirała Nagumo[15]. Około 6.00 7 grudnia 1941 w odległości koło 275 mil od bazy amerykańskiej z pokładu lotniskowców „Akagi”, „Kaga”, „Hiryū”, „Sōryū”, „Shōkaku” i „Zuikaku” wystartowały samoloty pierwszej fali, która zaatakowała o 7:40. Drugi atak nastąpił o 8:50. Amerykańskie straty objęły m.in. pięć pancerników zatopionych (jeden eksplodował, jeden wywrócił się, trzy osiadły na dnie portu) i dwa niszczyciele (spalone w suchym doku) oraz 188 samolotów zniszczonych[16].

Od stycznia do marca 1942 „Akagi” wraz z innymi lotniskowcami Kido Butai wspierał japońskie operacje inwazyjne w rejonie Południowo-Wschodniej Azji. „Akagi” opuścił Japonię 5 stycznia 1942. 20 i 22 stycznia jego samoloty brały udział w bombardowaniu Rabaulu na Nowej Brytanii. 21 stycznia atakowały Kavieng na Nowej Irlandii.[17] 19 lutego uczestniczyły w bombardowaniu Darwin[18][19]. Ciężko także uszkodziły amerykański tender wodnosamolotów (dawniej lotniskowiec) USS „Langley” 27 lutego. Został on następnie zatopiony przez eskortę[20]. Pod koniec marca 1942 „Akagi” wraz z lotniskowcami „Hiryū”, „Sōryū”, „Shōkaku” i „Zuikaku” oraz zespołem pancerników, krążowników i niszczycieli wyruszył na Ocean Indyjski by zniszczyć tamtejszą flotę brytyjską. 5 kwietnia samoloty z wszystkich lotniskowców uderzyły na brytyjską bazę w Colombo niszcząc instalacje nabrzeżne oraz zatapiając krążownik pomocniczy i stary niszczyciel HMS „Tenedos” w porcie[18][21]. Gdy japońskie samoloty wracały na pokłady okrętów wodnopłatowiec spostrzegł krążowniki ciężkie HMS „Dorsetshire” i HMS „Cornwall”. Oba okręty zostały zatopione przez bombowce nurkujące, m.in. z "Akagi"[18][22]. 9 kwietnia japońskie lotniskowce zaatakowały Trincomalee i zniszczyły wiele brytyjskich myśliwców i bombowców oraz zatopiły statek handlowy w porcie. Po ataku na Trincomalee samoloty z „Akagi” uczestniczyły w zatopieniu brytyjskiego lotniskowca HMS „Hermes”, korwety HMS „Hollyhock” i australijskiego niszczyciela HMAS „Vampire”[23][24].

Pod koniec maja 1942, w ramach wysiłków mających na celu znalezienie i zniszczenie nieuchwytnych amerykańskich lotniskowców japońskie siły zorganizowały atak na Aleuty na wodach Alaski i atol Midway na Zachodnim Pacyfiku[25]. Admirał Nagumo na pokładzie „Akagi” poprowadził lotniskowce „Kaga”, „Sōryū” i „Hiryū” wraz z okrętami wspierającymi wchodzącymi w skład 1 Zespołu Uderzeniowego Lotniskowców (Kido Butai) do ataku na Midway[26][27]. W pierwszym ataku na cele lądowe japońskie samoloty zneutralizowały małe myśliwskie siły obrońców i zadały pewne uszkodzenia amerykańskim instalacjom na atolu[25][28][29]. Samoloty torpedowe i bombowce nurkujące wysłane z Midway by zaatakować japońską flotę nie odniosły sukcesu, ale wkrótce zaatakowały samoloty z lotniskowców[30]. Samoloty torpedowe z USS „Hornet”, USS „Enterprise” i USS „Yorktown” zaatakowały wspólnie zmuszając japońskie lotniskowce do silnego manewrowania w ramach uników przed torpedami, co spowodowało że nie mogły wysłać dodatkowych samolotów dla obrony.[31]. Amerykańskie bombowce nurkujące, które przyleciały opóźnione nie mogąc znaleźć celu, wkrótce zadały śmiertelne ciosy „Akagi”, „Kaga” i „Sōryū”. „Yorktown”, zaatakowany przez ocalałe bombowce z „Hiryū” próbował wrócić do walki, ale kilka godzin później został trafiony dwiema torpedami[31]. Płonący okręt został opuszczony, ale jego samoloty zwiadowce spostrzegły „Hiryū”, a bombowce z „Enterprise” trafiły ostatni lotniskowiec wroga czterema bombami przesądzając o jego losie[31]. Japonia straciła w tym starciu wszystkie cztery lotniskowce należące do 1 Zespołu Uderzeniowego Lotniskowców[32].

Uwagi

  1. L/45 oznacza długość luf – w tym wypadku lufa ma długość 45 kalibrów – czyli jest 45 razy dłuższa niż kaliber działa
  2. Z technicznego punktu widzenia okręty typu Satsuma były semidrednotami z powodu ciężkiej artylerii średniego kalibru, jednak nadal były przestarzałe w stosunku do brytyjskiego okrętu liniowego
  3. Główne, najcięższe okręty floty – pancerniki i krążowniki liniowe

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Gardiner i Gray (1984), s. 235
  2. Tony DiGiulian: Japanese 41 cm/45 (16.1") 3rd Year Type, 40 cm/45 (16.1") 3rd Year Type. Navweaps.com, 19 kwietnia 2007. [dostęp 18 stycznia 2009].
  3. Tony DiGiulian: Japanese 5.5"/50 (14 cm) 3rd Year Type. Navweaps.com, 23 sierpnia 2007. [dostęp 18 stycznia 2009].
  4. 4,0 4,1 Gardiner i Gray (1984), s. 222
  5. Norman Friedman: U.S. battleships: an illustrated design history. s. 13. ISBN 0870217151.
  6. Richard Hough: Dreadnought: A History of the Modern Battleship. ISBN 1904381111.
  7. 7,0 7,1 7,2 Gardiner i Gray (1984), s. 223
  8. Gardiner i Gray (1984), s. 222–223
  9. 9,0 9,1 Gardiner and Gray (1984), s. 224
  10. Patrz: Washington Naval Treaty, Chapter II, Part III, Section II
  11. Friedman (1983), s. 43
  12. Patrz: Washington Naval Treaty, Chapter I, Article IX
  13. Stille, s. 12
  14. 14,0 14,1 Kotani, Ken. "Pearl Harbor: Japanese planning and command structure" w Marston (2005), s. 32–33
  15. Akagi (Aircraft Carrier, 1927-1942). Naval Historical Center, 21 marca 1999. [dostęp 18 stycznia 2009].
  16. Lord Walter, "Day of Infamy", Holt Paperbacks, New York 2001, s.212
  17. Zalewski Krzysztof, "Japońskie lotnictwo pokładowe", Lampart 1998, Ss. 92-99
  18. 18,0 18,1 18,2 Ireland (1998), s. 190
  19. Hoyt (2001), s. 260
  20. Langley (ang.).
  21. Hoyt (2001), s. 268
  22. Zalewski (1998), s. 106
  23. Ireland (1998), s. 191
  24. Zalewski (1998), s. 110
  25. 25,0 25,1 Ireland (1998), s. 197
  26. Love, Robert. "The Height of Folly" in Marston (2005), s. 89
  27. Hoyt (2001), s. 293
  28. Hoyt (2001), p. 295
  29. Parshall Jonathan, Tully Anthony, "Shattered Sword", Potomac Books, Washington D.C., 2005, s. 203
  30. Love, Robert. "The Height of Folly" in Marston (2005), s. 93
  31. 31,0 31,1 31,2 Ireland (1998), s. 200
  32. Love, Robert. "The Height of Folly" in Marston (2005), s. 97

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]


Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]