Krążowniki pancernopokładowe typu Edgar

Krążowniki pancernopokładowe typu Edgar
HMS "St George"
Opis typu
Kraj budowy	Wielka Brytania
Użytkownicy	marynarka brytyjska
Wejście do służby	1893-1896
Zbudowane okręty	9
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność	7350-7700 t pełna
Długość	118,11 m
Szerokość	18,29 m
Zanurzenie	7,24 m
Napęd	2 maszyny parowe o mocy 12 000 KM, 4 kotły parowe, 2 śruby
Prędkość	20 węzłów
Zasięg	10 000 Mm przy 10 w
Załoga	544
Uzbrojenie	2 działa 234 mm (2xI), 10 dział 152 mm (10xI) 12 dział 57 mm (12xI), 5 dział 47 mm, 4 wt 457 mm
Opancerzenie	pokład do 127 mm, kazamaty 152 mm, maski dział 76 mm, wieża dowodzenia 305 mm

HMS "Royal Arthur" - widoczny podwyższony pokład dziobowy z dwoma działami 152 mm oraz "wiktoriańskie" malowanie z okresu pokojowego

HMS "Gibraltar" od rufy. Widoczne wytyki sieci przeciwtorpedowych na burtach

HMS "Grafton" w szarym malowaniu wojennym

Szkic okrętów typu Edgar

Krążowniki pancernopokładowe typu Edgar – seria dziewięciu brytyjskich okrętów, zbudowanych w latach 90. XIX wieku i służących podczas I wojny światowej. Klasyfikowane były w Royal Navy jako krążowniki I klasy.

Historia

Projekt ten był pomniejszoną wersją okrętów typu Blake, z nieco słabszym opancerzeniem i takim samym uzbrojeniem głównym (2 działa kalibru 234 mm i 10 dział 152 mm). Od nazwy pierwszego okrętu HMS "Edgar" był nazwany typem Edgar. HMS "Crescent" i "Royal Arthur" różniły się od pozostałych zestawem uzbrojenia, gdyż zamiast dziobowego działa 234 mm uzbrojono je w dwie armaty 152 mm obok siebie, na podwyższonym pokładzie dziobowym (miały 1 działo 234 mm i 12 dział 152 mm). HMS "Gibraltar", "Crescent", "Royal Arthur" i "St George" miały dno pokryte drewnem i blachą miedzianą dla służby w tropikach bez regularnego dokowania, co zwiększało ich wyporność o 350 t i obniżało prędkość o pół węzła. Krążowniki typu Edgar okazały się udanymi okrętami, bardziej ekonomicznymi od typu Blake. Miały bardzo dobre własności morskie i mogły przez dłuższy czas utrzymywać prędkość 18 węzłów.

Budowa i służba

Budowę pierwszych okrętów rozpoczęto w 1889, całą seria weszła do służby w latach 1893-1896. Przez pierwsze lata służyły głównie na stacjach zagranicznych (m.in. na Morzu Śródziemnym, Pacyfiku, w Chinach i Australii). Podczas I wojny światowej były już przestarzałe. HMS "Hawke" jako jedyny został utracony podczas wojny - zatopiony 15 października 1914 przez niemiecki okręt podwodny U-9. HMS "Edgar", "Grafton", "Endymion" i "Theseus" po modernizacji polegającej na dodaniu "bąbli" przeciwtorpedowych i zastąpieniu dział 234 mm działami 152 mm, wspierały wojska podczas operacji dardenelskiej. Pozostałe okręty od 1915 używane były do zadań pomocniczych, głównie jako okręty-bazy. Ocalałe krążowniki zostały wycofane i sprzedane na złom w latach 1920-1923.

Okręty typu Edgar

nazwa	położenie stępki, stocznia	wodowanie	wejście do służby
Edgar	03. 06. 1889, Devonport	24. 11. 1890	02. 03. 1893
Royal Arthur	20. 01. 1890, Portsmouth Dockyard	26. 02. 1891	02. 03. 1893
Hawke	17. 06. 1889, Chatham	11. 03. 1891	16. 05. 1893
Crescent	13. 10. 1890, Portsmouth Dockyard	30. 03. 1892	22. 02. 1894
Grafton	01. 01. 1890, Thames Iron Works	30. 01. 1892	18. 10. 1894
Endymion	23. 04. 1890, Earle, Hull	23. 06. 1892	25. 10. 1894
St George	23. 04. 1890, Earle, Hull	23. 06. 1892	25. 10. 1894
Gibraltar	02. 12. 1889, Napier, Glasgow	27. 04. 1892	01. 11. 1894
Theseus	16. 07. 1890, Thames Iron Works	08. 09. 1892	14. 01. 1896

Opis konstrukcji

Okręty miały sylwetkę i architekturę taką, jak krążowniki typu Blake. Kadłub był gładkopokładowy, z wyjątkiem "Royal Arthur" i "Crescent", które miały podwyższony pokład dziobowy. Dziobnica miała formę taranową, mało wysuniętą do przodu. Sylwetkę okrętów wyróżniały dwa wysoki i cienkie kominy, pochylone do tyłu. Na śródokręciu ciągnęła się niska i długa nadbudówka, na której z przodu znajdował się pomost bojowy, z przeszkloną kabiną nawigacyjną i odkrytymi skrzydłami na boki. Za pomostem i na końcu nadbudówki znajdowały się lekko pochylone rozbudowane maszty.

Uzbrojenie główne obejmowało dwa pojedyncze działa kalibru 234 mm z maskami pancernymi, na pokładzie dziobowym i rufowym oraz 10 pojedynczych dział 152 mm w stanowiskach burtowych. Po dwa na burtę znajdowały się w kazamatach, umieszczonych w burtach na śródokręciu, dość nisko nad wodą, pod pokładem górnym, a pozostałe trzy na burtę były ustawione na pokładzie na śródokręciu, z maskami ochronnymi. Po dwa z pokładowych dział 152 mm mogły teoretycznie strzelać wprost w kierunku dziobu lub rufy. HMS "Crescent" i "Royal Arthur" zamiast dziobowego działa 234 mm miały tam dwie armaty 152 mm obok siebie. Uzbrojenie uzupełniało 12 dział 57 mm w nieopancerzonych kazamatach burtowych lub stanowiskach na pokładzie, 5 lekkich działek 47 mm i 4 podwodne wyrzutnie torped.

Dane taktyczno-techniczne

• wyporność pełna: 7350 t (cztery okręty - 7700 t).
• długość: 118,1 m
• szerokość: 18,3 m
• zanurzenie - 7,25 m
• siłownia: 2 maszyny parowe potrójnego rozprężania o mocy indykowanej 10 000 KM (maksymalnie 12 000 KM przy ciągu wymuszonym), 4 cylindryczne dwustronne kotły parowe, 2 śruby
• prędkość: 18 węzłów, maks. 20 w przy ciągu wmuszonym
• zapas paliwa: węgiel 1250 t
• załoga: 544

Uzbrojenie:

• 2 działa 234 mm L/30 (9.2 in BL) z maskami pancernymi, na dziobie i rufie ("Crescent" i "Royal Arthur" - 1 działo na rufie)
• 10 dział 152 mm Mk VII (6 in QF) w stanowiskach burtowych - 4 w kazamatach, pozostałe z maskami pancernymi ("Crescent" i "Royal Arthur" - 12 dział)
• 12 dział 57 mm (6pdr QF)
• 5 dział 47 mm (3pdr QF)
• 4 podwodne wyrzutnie torped 457 mm

Opancerzenie:

• pokład pancerny: 76–127 mm
• maski dział 234 mm: 76 mm
• kazamaty dział 152 mm: 152 mm
• stanowisko dowodzenia: 305 mm

Bibliografia

• Roger Chesneau, Eugène Kolesnik: Conway's All the World's Fighting Ships, 1860-1905, Conway Maritime Press, Londyn, 1979, ISBN 0-85177-133-5, s.66