Krakowska Brygada Kawalerii

Krakowska Brygada Kawalerii
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Rozformowanie	1939
Tradycje
Rodowód	Brygada Kawalerii Kraków
Dowódcy
Ostatni	gen. bryg. Zygmunt Piasecki
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja	Kraków
Podporządkowanie	Armia Kraków
Rodzaj wojsk	Kawaleria

Krakowska Brygada Kawalerii (Krakowska BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego II RP.

W 1924 roku V Brygada Jazdy przemianowana została na 5 Samodzielną Brygadę Kawalerii. Równocześnie w jej skład włączono 5 Pułk Strzelców Konnych.

W latach 1921-1926 brygada podlegała bezpośrednio dowódcy Okręgu Korpusu Nr V. Dowództwo brygady stacjonowało w garnizonie Kraków.

W 1925 roku przy 8 Pułku Ułanów sformowany został 5 Szwadron Samochodów Pancernych. W 1926 roku ze składu brygady wyłączony został 2 Pułk Szwoleżerów Rokitniańskich, który dyslokowany został do Starogardu i podporządkowany dowódcy 8 Brygady Kawalerii.

W 1930 roku ze składu brygady wyłączono 5 Szwadron Samochodów Pancernych i podporządkowano dowódcy 2 Dywizjonu Samochodów Pancernych.

Z dniem 1 kwietnia 1937 roku 5 SBK przemianowana została na Krakowską Brygadę Kawalerii.

Organizacja pokojowa Krakowskiej BK w 1937 roku:

• Dowództwo Krakowskiej BK w Krakowie
• 3 Pułk Ułanów Śląskich w Tarnowskich Górach
• 8 Pułk Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego w Krakowie
• 5 Pułk Strzelców Konnych w Tarnowie (od 1938 roku w Dębicy)
• 5 Dywizjon Artylerii Konnej w Krakowie (od wiosny 1939 roku w Oświęcimu)
• 5 Szwadron Pionierów – Kraków
• Szwadron Łączności – Kraków.

Udział w kampanii wrześniowej 1939 roku

Krakowska Brygada Kawalerii pod dowództwem gen. bryg. Zygmunta Piaseckiego wchodziła w skład Armii "Kraków". Broniła ona odcinka Ząbkowice–Częstochowa na prawym skrzydle Armii. W pierwszych dniach września niemiecki XV Korpus Armijny gen. piech. Hermanna Hotha przełamał jej obronę pod Woźnikami i Zawierciem.

1 września 3 Pułk Ułanów Śląskich bronił Koszęcina i Kalet przed niemiecką 2 Dywizją Lekką gen. por. Georga Stumme. Tego dnia Niemcom udało się zepchnąć pułk na pozycję pod Woźnikami. 2 września rano ponowiła natarcie niemiecka 2 Dywizja Lekka, wdzierając się w obronę Brygady na Floriańskiej Górze bronionej przez szwadron 3 Pułku Ułanów Śląskich. Tu kontratakiem zdołano odzyskać pozycję, ale pod Ligotą Woźnicką Niemcom udało się przełamać obronę 8 Pułku Ułanów. Pod naporem wroga Brygada rozpoczęła odwrót pod Zawiercie nad Wartą. 3 września 8 Pułk Ułanów oddzielił się od Brygady i walczył następnie pod Szczekocinami, a potem w ramach Armii "Lublin". 4 września Brygada otrzymała rozkaz odwrotu nad Nidę w kierunku Pińczowa i Miechowa. Cofająca się Brygada była często atakowana przez niemiecką 2 Dywizję Lekką. W dniach 5–6 września walczyła pod Pińczowem, po czym wycofała się ku Wiślicy. 7 września osłaniała w Nowym Korczynie sztab Armii. 10 września przeprawiła się prawy brzeg Wisły pod Baranowem Sandomierskim. Następnie wzięła udział w I bitwie pod Tomaszowem Lubelskim. 14–15 września jednostki Armii "Kraków" i "Lublin" toczyły ciężkie walki w Puszczy Solskiej. 16 września Armia "Kraków" kontynuowała bitwę pod Biłgorajem. W walkach tych brała udział Brygada, broniąc rejonu silnie atakowanych przepraw na rzece Tanew pod Budziarzami i Księżpolem. 15 września o świcie na przeprawę przez Tanew pod Księżopolem wyszło silne uderzenie niemieckie. Po trzygodzinnej walce Niemcy zostali odrzuceni pod Tarnogród. Brygada zaatakowała Tarnogród, wdzierając się na północny skraj miasta i do rynku, ale przeciwuderzenie Niemców odrzuciło ją ponownie na linię Tanwi. 16 września walczyła pod Dereźnią Solską i Dereźnią Majdańską oraz Starym Majdanem i Nowym Majdanem. Nie udało się jej przebić z okrążenia w kierunku południowym. Skapitulowała wraz z resztą Armii.

Ordre de Bataille i obsada personalna 1 września 1939 roku

• Kwatera Główna
  • Dowództwo
    • dowódca – gen. bryg. Zygmunt Piasecki
    • szef służby sprawiedliwości - kpt. Mieczysław Kaczorowski (szef sądu polowego)
  • Sztab
    • szef sztabu – ppłk dypl. Tadeusz Nalepa
    • kwatermistrz – rtm. dypl. Witold Piotr Sokolnicki
    • komendant Kwatery Głównej – rtm. w st. spocz. Franciszek Jakubowski
    • dowódca Szwadronu Sztabowego – por. rez. Kazimierz Chwirut
• 3 Pułk Ułanów Śląskich – płk Czesław Chmielewski
• 8 Pułk Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego – ppłk dypl. Włodzimierz Dunin-Żuchowski
• 5 Pułk Strzelców Konnych – płk Kazimierz Kosiarski
• 5 Dywizjon Artylerii Konnej – ppłk Jan Kanty Witowski
• 51 Dywizjon Pancerny – mjr Henryk Świetlicki
• 85 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej Motorowa Typ B – ppor. Stanisław Antoni Skowroński
• Szwadron Kolarzy Nr 5 – rtm. Antoni Starnawski
• Szwadron Pionierów Nr 5 – rtm. Jan Płosso
• Szwadron Łączności Nr 5 – por. Zygmunt Chełmiński, a następnie por. Józef Burzawa
• Samodzielny Pluton Karabinów Maszynowych Nr 5 – NN
• Pluton Konny Żandarmerii Nr 58 – kpt. Zbigniew Kędzierski
• Poczta Polowa Nr 167
• Sąd Polowy Nr 45 – kpt. Mieczysław Kaczorowski
• Drużyna Parkowa Uzbrojenia nr 541
• Park Intendentury nr 541
• 85 Pluton Sanitarny Konny
• Kolumna Taborowa Kawalerii nr 541
• Kolumna Taborowa Kawalerii nr 542
• Kolumna Taborowa Kawalerii nr 543
• Kolumna Taborowa Kawalerii nr 544
• Kolumna Taborowa Kawalerii nr 545
• Kolumna Taborowa Kawalerii nr 546
• Warsztat Taborowy nr 541

Pododdziały przydzielone:

• Lubliniecki Batalion Obrony Narodowej – mjr Franciszek Żak
• II pluton 26 Eskadry Obserwacyjnej – por. obs. Stanisław Król

Ośrodek Zapasowy Kawalerii "Dębica" – mjr Jan Sroczyński

Odtworzenie brygady w ramach Armii Krajowej

Pod koniec lipca 1944 roku, na terenie Okręgu Krakowskiego AK, zgodnie z planem Odtwarzania Sił Zbrojnych, sformowana została Krakowska Brygada Kawalerii Zmotoryzowanej AK kryp. "Bank", "B", "CC".

Organizacja i obsada personalna Krakowskiej BK Zmot. AK

• Dowództwo i sztab brygady (stan w dniu 20 października 1944 – 13 oficerów, 8 podoficerów i 42 szeregowców):
  • dowódca – mjr Edward Kleszczyński ps. "Miechowita", "Dzik"
  • szef sztabu – mjr Adolf Skorwid ps. "Dąb"
  • adiutant – ppor. rez. Tadeusz Laskowski ps. "Skała I"
  • I oficer sztabu – por. Wacław Hubicki ps. "Hubert"
  • oficer wyszkolenia – por. rez. Zygmunt Kałwa ps. "Kamień"
  • oficer łączności i dowódca plutonu łączności – ppor. Witold Sławeta ps. "Bystry"
  • oficer broni – ppor. NN ps. "Żak";
  • oficer inżynierii i dowódca plutonu saperów – ppor. NN ps. "Pal"
  • kwatermistrz – kpt. NN ps. "Klon"
  • szef intendentury – ppor. rez. Tadeusz Dziedzicki ps. "Krzywda"
  • kapelan – ksiądz Mieczysław Skurczyński ps. "Miecz"
  • szef kancelarii – plut. pchor. rez. Stanisław Skalski ps. "Śledź"

• 8 Pułk Ułanów AK kryp. "Ul", "B/U", "CC/U" (24 oficerów, 221 podoficerów i 1648 szeregowych) – mjr Józef Bokota ps. "Malina", następnie kpt. Kazimierz Tomczak ps. "Lubicz"
  • I dywizjon – por. Franciszek Bednarski ps. "Zator", następnie por. Marian Puz ps. "Komar"
  • II dywizjon – por. Bronisław Makowski ps. "Wyrwa", następnie ppor. Franciszek Kozera ps. "Karp"
  • III dywizjon (początkowo dywizjon zapasowy brygady) – por. Edmund Sienkowski ps. "Pik"

• 5 Pułk Strzelców Konnych AK kryp. "Pszczoła", "B/P", "CC/P" (25 oficerów, 269 podoficerów i 1818 szeregowych) – rtm. Jerzy Jasielski ps. "Jawa"
  • I dywizjon – por. Stanisław Sierakowski ps. "Dołęga"
  • II dywizjon – por. Otto Śmiałek ps. "Kalina"
  • III dywizjon – kpt. Stefan Philipp ps. "Poraj" (początkowo jako IV batalion 116 Pułku Piechoty AK "Winiarnia")
• Batalion Szturmowy "Skała"

Brygada posiadała także różnorodne jednostki specjalne, zaliczane do stanów liczbowych obwodów lub macierzystych oddziałów bojowych. Razem z 6 Dywizja Piechoty AK i 106 Dywizją Piechoty AK wchodziła w skład Grupy Operacyjnej "Garda" (nazywanej także "Kraków") pod dowództwem płk. Edwarda Godlewskiego ps. "Garda".

Obsada personalna dowództwa brygady

Dowódcy brygady

• płk Henryk Brzezowski (IV 1921 - XII 1928, od 1 XII 1924 do 20 VIII 1925 był słuchaczem II Kursu CWSW)
• płk szt. gen. Włodzimierz Tyszkiewicz (p.o. od 15 I 1925
• płk Konstanty Plisowski
• p.o. płk Stefan Dembiński
• gen. bryg. Zygmunt Piasecki

Szefowie sztabu

• rtm. dypl. Wacław Kamionko (1932 -1934)
• mjr dypl. Grzegorz Bolesław Dobrowolski-Doliwa (od 1934 )
• ppłk dypl. Tadeusz Nalepa (1939)

Bibliografia

• Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, , uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975