Krapkowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krapkowice
Rynek
Rynek
Herb Flaga
Herb Krapkowic Flaga Krapkowic
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat krapkowicki
Gmina Krapkowice
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Andrzej Kasiura
Powierzchnia 21 km²
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

17 791
860 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 77
Kod pocztowy 47-300 oraz dzielnicy Otmęt 47-303
Tablice rejestracyjne OKR
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Krapkowice
Krapkowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krapkowice
Krapkowice
Ziemia 50°28′29″N 17°58′02″E/50,474722 17,967222Na mapach: 50°28′29″N 17°58′02″E/50,474722 17,967222
TERC
(TERYT)
1605024
SIMC 0965677
Urząd miejski
ul. 3 Maja 17
47-303 Krapkowice
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Krapkowice w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP

Krapkowice (niem. Krappitz[1], cz. Krapkovice, Chrapkovice) – miasto powiatowe w Polsce, położone na Górnym Śląsku, w województwie opolskim, w powiecie krapkowickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Krapkowice.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone po obu stronach rzeki Odry, na skrzyżowaniu szlaków komunikacyjnych z Opola do Kędzierzyna-Koźla i Raciborza (DK45) oraz z Nysy i Prudnika do Strzelec Opolskich, przy autostradzie A4 (2 węzły). W Krapkowicach wpływa do Odry Osobłoga, wypływająca z Jeseników w Czechach. Historycznie Krapkowice położone są na Górnym Śląsku. Miasto znajdowało się na trasie szlaku bursztynowego.

Wedle danych z 2009 miasto liczyło 17 791 mieszkańców[2].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Krapkowice wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[3].

Według jednej z teorii nazwa miejscowa Krapkowice pochodzi od starosłowiańskiego imienia Chrapek. Końcówka "ice" lub jej staropolska starsza wersja ("icze") charakterystyczna jest dla słowiańskich nazw patronimicznych wywodzących się od osad rodowych. Oznacza ona potomków założyciela lub właściciela miasta czyli Chrapkowiczów, od których wywodzi się pierwotna nazwa z 1204 roku Chrapkowice.

Z kolei niemiecki językoznawca Heinrich Adamy wywodził nazwę miejscowości od staropolskiej nazwy określającej siłę fizyczną "krzepy"[4]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najstarszą nazwę miejscowości wymienia Krzepicz podając jej znaczenie "Befestigter Ort" czyli w języku polskim "Mocna, umocniona miejscowość"[4]. Nazwa wsi została później fonetycznie zgermanizowana na Krappitz[4] i utraciła swoje pierwotne znaczenie. Po II wojnie światowej zgermanizowana nazwa została spolonizowana na Krapkowice i nie wiąże się obecnie z pierwotnym znaczeniem.

Miejscowość nazywano później także po łacinie Crapicz oraz niemiecku Crapkowitz i Krappitz (1294r.)[5]. W spisanym po łacinie dokumencie średniowiecznym Bolesława opolskiego z dnia 1 września 1310 roku miasto wymienione jest pod nazwą Crapicz[6].

W dziele Matthäusa Meriana pt. "Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae" z 1650 roku miejscowość wymieniona jest pod nazwami Krappitz oraz Bruenick i Brudnick[7]. W 1750 roku polska nazwa Krapkowice wymieniona została w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska[8].

Polską nazwę Krapkowice w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[9]. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje dwie niemieckie Krapitz, Krappitz oraz trzy polskie nazwy miejscowości Chrapkowice, Krapkowice i Krapowice[10].

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Znaczna część starej części Krapkowic i Otmętu leży na wapieniach triasu (formacja gogolińska), które były wydobywane w kilku kamieniołomach zachowanych częściwo do dziś, choć już nieczynnych, podobnie jak zespół starych pieców wapienniczych[11]. Przez miasto przepływa Odra, stąd sa tu także osady rzeczne kenozoiku, a sama rzeka tworzy tzw. przełom krapkowicki[12].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zamek w Krapkowicach
Mury miejskie
Wieża bramy górnej
Kościół pw Św Mikołaja
Zakłady papiernicze
Galeria "Centrum"
Ujście Osobłogi do Odry
  • XIII w. – pierwsze wzmianki na temat miasta, pod nazwą Chrapkowice (od nazwiska Chrapek), oraz Otmętu – osady rybackiej, obecnie dzielnicy Krapkowic
  • 1275 – prawdopodobna data nadania Krapkowicom przez księcia Władysława opolskiego praw miejskich na prawie magdeburskim[13]
  • 1294 – syn Władysława, Bolko I opolski, oddał do dyspozycji mieszkańców Crapicz 8 morgów pastwisk między Osobłogą a Odrą, a także łowiska ryb w 2 niedaleko położonych stawach, za co miasto było zobligowane uiszczać w dniu św. Marcina (11 listopada) roczną opłatę w wysokości 14 talarów[13]; dziedziczną władzę w mieście sprawował wójt, wybrany przez księcia[potrzebne źródło]
  • XIV i XV w. – rządy rodu Temchinów, powstanie szpitala i szkoły
  • 1531 – dostanie się miasta pod władzę Habsburgów
  • 1582 – sprzedaż Krapkowic przez cesarza Rudolfa II Habsburga rodzinie Redernów
  • rządy Redernów – rozwój miasta, powstanie drewnianego mostu na Odrze, łączącego Krapkowice z Otmętem
  • 1742 – włączenie Krapkowic do Prus
  • 1765 – wygaśnięcie rodu Redernów, nowym właścicielem został Karol Wilhelm von Haugwitz
  • XIX w. – klęska głodu
  • 1841, 1852, 1854 – trzy pożary miasta
  • rozbudowa Krapkowic dzięki środkom płaconym Prusom przez Francję jako kontrybucje wojenne
  • 1887 – powstanie kolejnego mostu na Odrze
  • 1896 – budowa linii kolejowej, powstanie zakładów przemysłowych (papiernie)
  • 1930 – budowa fabryki obuwia Baty
  • 1945 – przyłączenie Krapkowic do Polski
  • 1946, 7 maja – nadanie miejscowości polskiej nazwy Krapkowice[1]
  • 1961 – formalne włączenie Otmętu do Krapkowic
  • 1997 – powódź tysiąclecia
  • 1999 – po reformie administracyjnej Krapkowice zostały miastem powiatowym
  • 2006 – rozbiórka linii kolejowej, nieprzejezdnej od powodzi z 1997
  • 2007 – odsłonięcie pomnika upamiętniającego powódź w 1997 r[13].

Plebiscyt górnośląski

Do głosowania podczas plebiscytu uprawnionych było 2526 osób, z czego 1801, ok. 71,3%, stanowili mieszkańcy (w tym 1716, ok. 67,9% całości, mieszkańcy urodzeni w miejscowości). Oddano 2466 głosów (ok. 97,6% uprawnionych), w tym 2461 (ok. 99,8%) ważnych; za Niemcami głosowały 2369 osoby (ok. 96,1%), za Polską 92 osoby (ok. 3,7%). W obszarze dworskim (niem. Schloss Krappitz) rozkład głosów prezentował się następująco: uprawnione były 142 osoby, z czego 109, ok. 76,8%, stanowili mieszkańcy (w tym 102, ok. 71,8% całości, mieszkańcy urodzeni w obszarze dworskim). Oddano 138 głosów (ok. 97,2% uprawnionych), w tym 138 (100%) ważnych; za Niemcami głosowały 134 osoby (ok. 97,1%), za Polską 4 osoby (ok. 2,9%)[14].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[15]:

  • Stare Miasto
  • kościół pw. św. Mikołaja, z k. XIV w., XV-XVIII w.
  • grób sapera Stanisława Bączka, na cmentarzu komunalnym, z 1946 r.
  • mogiła powstańców śląskich, na cmentarzu komunalnym, z 1921 r.
  • cmentarz żydowski, ul. Kolejowa, z pocz. XIX w.
  • zamek, wzmiankowany już w 1532 jako własności Jerzego Hohenzollerna, 1678 r., XVIII w.-XX w.
  • mury obronne, fragment, z poł. XIV-XVI w.
  • wieża bramy Górnej
  • wieża wodna (ruina), ul. Kozielska, z XVII w,, XIX w./XX w., wypisana z księgi rejestru
  • dom, Rynek 4, z XVIII w.
  • dom zakonny elżbietanek, ul. Sądowa 8, z 1866 r.
  • trzy piece wapiennicze szybowe, ul. Opolska 69 a, 75, 77 a, z pocz. XX w.
  • śluza mała na Odrze, z l. 1890-95

Krapkowice – Otmęt

  • kościół par. pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, zbudowany prawdopodobnie przez zakon templariuszy[16], najstarsza wzmianka o nim pochodzi z 1223 r., przebudowany w kolejnych wiekach: XIV w., XVIII w., i znacznie rozbudowany w latach 1912-1914
  • pozostałości – ruiny zamku rycerskiego nad Odrą, zbudowanego prawdopodobnie w XIV wieku i XVI/XVII w., gruntownie przebudowanego w XVIII wieku, w ruinie od połowy XIX wieku, wedle legendy zbudowany przez templariuszy; wieża zamku w 1723 r. przyłączona została do kościoła i zachowała się do dnia dzisiejszego.

inne zabytki:

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Na początku XIX w. w Krapkowicach dominował język polski[17].

Rok 1933 1939 1988 2002 2008 2009
Liczba mieszkańców 5014 5568 19 235[lm 1] 18 723[lm 2] 17 760[lm 3] 17 791[lm 4]
  1. Liczba gospodarstw domowych: 6034.
  2. W tym 9628 osoby (ok. 51,4%) to kobiety; w wieku przedprodukcyjnym/produkcyjnym/poprodukcyjnym: 4060 (ok. 21,7%)/12529 (ok. 66,9%)/2134 (ok. 11,4%). Liczba budynków: 1576 (w tym 1565 mieszkalnych), liczba gospodarstw domowych: 6895.
  3. Stan na 30 czerwca 2008 r.
  4. W tym 9191 osób (ok. 51,7%) to kobiety; w wieku przedprodukcyjnym/produkcyjnym/poprodukcyjnym: 17,0%/67,9%/15,1%.

(Źródła:[2][18][19].)

Transport[edytuj | edytuj kod]

Ok. 13 km na północny wschód od miasta działa lądowisko Kamień Śląski.

Struktury wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki

Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Krapkowiczanie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  2. 2,0 2,1 BDL :: Miejscowości - wszystkie cechy (pol.). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2012-04-06].
  3. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750"
  4. 4,0 4,1 4,2 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 80.
  5. Nazwa Krapkowice na oficjalnych stronach miasta
  6. Georg Korn, "Breslauer Urkundenbuch", Erster Theil, Breslau, Verlag von Wilhelm Gottlieb Korn 1870, str.83.
  7. Matthäusa Meriana,"Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae", Frankfurt am Main 1650.
  8. "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750".
  9. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.28.
  10. Krapkowice - Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, 1880–1902, Tom IV str.611.
  11. Robert Niedźwiedzki, Joachim Szulc, Marek Zarankiewicz, 2012: Przewodnik geologiczny. Kamienne skarby Ziemi Annogórskiej. Wyd.: Stowarzyszenie Kraina św. Anny, strony 80-81. ISBN 978-83-63036-04-1
  12. Robert Niedźwiedzki, Joachim Szulc, Marek Zarankiewicz, 2012: Przewodnik geologiczny. Kamienne skarby Ziemi Annogórskiej. Wyd.: Stowarzyszenie Kraina św. Anny, strony 82-83. ISBN 978-83-63036-04-1
  13. 13,0 13,1 13,2 nk.pl: KRAPKOWICE : Oficjalna strona internetowa Miasta i Gminy Krapkowice (pol.). UMiG Krapkowice, 2007. [dostęp 2012-04-06].
  14. Herbert Kunze: Landsmannschaft der Oberschlesier in B-W (niem.). [dostęp 2012-04-03].
  15. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 10.12.2012]. s. 48.
  16. Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VII. Warszawa: 1880–1902, s. 379.
  17. Dorota Borowicz: Mapy narodowościowe Górnego Śląska od połowy XIX wieku do II Wojny Światowej. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 36. ISBN 83-229-2569-7. (pol.)
  18. Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Oppeln (niem.). 2006. [dostęp 2012-04-04].
  19. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2008 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2008. ISSN 1734-6118.
  20. pkt.pl: “Strażnica. Towarzystwo Biblijne i Traktatowe”, “Krapkowice”, , Stowarzyszenia, Towarzystwa, Związki - pkt.pl (pol.). pkt.pl Polskie Książki Telefoniczne Sp. z o.o., 2012. [dostęp 2012-04-04].
  21. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]