Krater Chicxulub

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Chicxulub
Chicxulub
Ciało niebieskie Ziemia
Średnica krateru 150 km
Głębokość krateru 1 km
Wiek 66,038 ± 0,011 Ma[1][2]
Położenie na mapie Meksyku
Mapa lokalizacyjna Meksyku
Chicxulub
Chicxulub
Ziemia 21°24′N 89°31′W/21,400000 -89,516667Na mapach: 21°24′N 89°31′W/21,400000 -89,516667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Krater Chicxulub – stary krater uderzeniowy położony na Półwyspie Jukatan i częściowo pod wodami Zatoki Meksykańskiej. Jego środek znajduje się w pobliżu meksykańskiego miasta Chicxulub, od którego pochodzi jego nazwa. Krater ma około 150 km szerokości z zewnętrznym pierścieniem o średnicy ok. 240 km[3] (starsze oszacowania podają inne wartości, np. 180 km[4]) i około 1 km głębokości, choć jego tymczasowa głębokość wynosiła około 30 km[5]. Struktura uderzeniowa, pogrzebana obecnie pod warstwą osadów, pochodzi z przełomu kredy i paleogenu, sprzed 66,038 mln lat[1][2] (choć niektórzy naukowcy sugerowali, że jest on starszy o około 300 000 lat niż Granica K-T[6]).

Skutki uderzenia[edytuj | edytuj kod]

Anomalia siły ciężkości związana z kraterem Chicxulub

Krater powstał na skutek upadku komety lub dużej planetoidy. Podczas uderzenia wyzwoliła się energia o wartości ok. 4×1023 J (równoważna eksplozji ok. 100 Tt TNT)[7][8]; taki efekt mogło mieć uderzenie planetoidy o średnicy 10 km i masie biliona ton[9], przy prędkości 20 km/s[10], albo uderzenie komety o masie mniejszej, lecz poruszającej się ze znacznie większą prędkością[11].

Upadek meteorytu wywołał falę tsunami, która spustoszyła wszystkie wybrzeża Morza Karaibskiego. Wyrzucony w powietrze materiał mógł unosić się w powietrzu przez kilka lat, doprowadzając do zmian klimatycznych podobnych do zimy nuklearnej.

Związek z wymieraniem[edytuj | edytuj kod]

Powstanie krateru Chicxulub zbiega się w czasie z wielkim wymieraniem kończącym okres kredowy – czasem, w którym wyginęło wiele grup zwierząt, m.in. nieptasie dinozaury, pterozaury, amonity, belemnity i większość gatunków otwornic. Teoria, według której wymieranie kredowe spowodowane było upadkiem ciała niebieskiego o średnicy około 10 km została po raz pierwszy przedstawiona w 1980 roku przez Luisa i Waltera Alvarezów oraz Franka Asarę i Helen Michel[12]. Dowodem tego ma być obecność irydu w warstwach geologicznych z przełomu kredy i paleogenu. Odkrycie krateru Chicxulub oraz innych struktur uderzeniowych z tego okresu, takich jak krater Bołtysz czy (dotąd niepotwierdzone) kratery Silverpit i Śiwa wykazały, że pod koniec kredy doszło do zderzenia planetoid lub komet z Ziemią. Obecnie większość naukowców jest zgodna, że zderzenie odegrało rolę w wymieraniu kredowym, choć trudna do zanegowania jest także rola m.in. wzmożonego wulkanizmu, który utworzył Trapy Dekanu.

W marcu 2010 roku Peter Schulte i współpracownicy zasugerowali, że jedyną przyczyną wymierania kredowego były zmiany środowiska wywołane uderzeniem planetoidy w Chicxulub[13]. Z interpretacją taką nie zgodziło się wielu paleontologów i geologów, wskazując na nieuwzględnienie przez Schultego i współpracowników danych paleontologicznych i sugerując, że wymieranie kredowe spowodowane było wieloma czynnikami; stwierdzili jednak, że nie mają wątpliwości, że zderzenie również miało na nie wpływ[14].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Krzysztof Kanawka: Zagłada dinozaurów – 66 milionów i 38 tysięcy lat temu (pol.). Kosmonauta.net, 2013-03-24. [dostęp 2013-03-25].
  2. 2,0 2,1 Paul R. Renne, Alan L. Deino et al.. Time Scales of Critical Events Around the Cretaceous-Paleogene Boundary. „Science”. 339 (6210), s. 684-687, 2013-02-08. doi:10.1126/science.1230492 (ang.). 
  3. Chicxulub (ang.). W: Earth Impact Database [on-line]. Planetary and Space Science Centre, University of New Brunswick. [dostęp 2012-07-10].
  4. Alan R. Hildebrand, Glen T. Penfield, David A. Kring, Mark Pilkington, Antonio Camargo, Stein B. Jacobsen, William V. Boynton. Chicxulub Crater: A possible Cretaceous/Tertiary boundary impact crater on the Yucatán Peninsula, Mexico. „Geology”. 19 (9), s. 867–871, 1991. doi:10.1130/0091-7613(1991)019%3C0867:CCAPCT%3E2.3.CO;2 (ang.). 
  5. K. Wünnemann, B. A. Ivanov. Numerical modelling of the impact crater depth–diameter dependence in an acoustically fluidized target. „Planetary and Space Science”. 51 (13), s. 831–845, 2003. doi:10.1016/j.pss.2003.08.001 (ang.). 
  6. G. Keller, W. Stinnesbeck, T. Adatte, D. Stüben. Multiple impacts across the Cretaceous–Tertiary boundary. „Earth-Science Reviews”. 62 (3-4), s. 327–363, 2003. doi:10.1016/S0012-8252(02)00162-9 (ang.). 
  7. Curt Covey, Starley L. Thompson, Paul R. Weissman, Michael C. MacCracken. Global climatic effects of atmospheric dust from an asteroid or comet impact on Earth. „Global and Planetary Change”. 9 (3-4), s. 263–273, 1994. doi:10.1016/0921-8181(94)90020-5 (ang.). 
  8. Timothy J. Bralower, Charles K. Paull, R. Mark Leckie. The Cretaceous-Tertiary boundary cocktail: Chicxulub impact triggers margin collapse and extensive sediment gravity flows. „Geology”. 26 (4), s. 331–334, 1998. doi:10.1130/0091-7613(1998)026%3C0331:TCTBCC%3E2.3.CO;2 (ang.). 
  9. Hipotezy dotyczące wyginięcia dinozaurów.
  10. Efekty upadku planetoidy na Ziemię.
  11. Bob Yirka: Researchers suggest comet most likely cause of Chicxulub crater (ang.). Phys.org, 2013-03-25. [dostęp 2013-03-25].
  12. Luis W. Alvarez, Walter Alvarez, Frank Asaro, Helen V. Michel. Extraterrestrial cause for the Cretaceous-Tertiary extinction. „Science”. 208 (4448), s. 1095–1108, 1980. doi:10.1126/science.208.4448.1095 (ang.). 
  13. Peter Schulte i inni. The Chicxulub asteroid impact and mass extinction at the Cretaceous-Paleogene boundary. „Science”. 327 (5970), s. 1214–1218, 2010. doi:10.1126/science.1177265 (ang.). 
  14. J. David Archibald i inni. Cretaceous extinctions: multiple causes. „Science”. 328 (5981), s. 973, 2010. doi:10.1126/science.328.5981.973-a (ang.).