Krater Chicxulub
| Chicxulub | |
 |
|
| Ciało niebieskie | Ziemia |
| Współrzędne | Na mapach: |
| Średnica krateru | 180 km |
| Głębokość krateru | 1 km |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Krater Chicxulub – stary krater uderzeniowy położony na Półwyspie Jukatan i częściowo pod wodami Zatoki Meksykańskiej. Jego środek znajduje się w pobliżu meksykańskiego miasta Chicxulub, od którego pochodzi jego nazwa. Krater ma około 180 km szerokości[1] i około 1 km głębokości, choć jego tymczasowa głębokość wynosiła około 30 km[2]. Struktura uderzeniowa, pochodząca z przełomu kredy i paleogenu, sprzed około 65,5 mln lat (choć niektórzy naukowcy sugerowali, że jest o około 300 000 lat starszy niż Granica K-T[3]), pogrzebana jest obecnie pod warstwą osadów. Krater powstał na skutek upadku meteorytu o średnicy 10 km i masie biliona ton[4], przy prędkości 20km/s[5], a w czasie upadku wyzwoliła się energia o wartości ok. 4×1023 J (równoważna eksplozji ok. 100 Tt TNT)[6][7].
Upadek meteorytu wywołał falę tsunami, która zniszczyła wszystkie wybrzeża Morza Karaibskiego. Wyrzucony w powietrze materiał unosił się w powietrzu przez kilka lat, doprowadzając do zmian klimatycznych podobnych do zimy nuklearnej.
Krater Chicxulub powstał pod koniec kredy – okresu, w którym wyginęło wiele grup zwierząt, m.in. nieptasie dinozaury, amonity, belemnity, większość gatunków otwornic. Teoria, według której wymieranie kredowe spowodowane było upadkiem meteorytu o średnicy około 10 km została po raz pierwszy przedstawiona w 1980 roku przez Luisa i Waltera Alvarezów oraz Franka Asarę i Helen Michel[8]. Dowodem tego ma być obecność irydu w warstwach geologicznych z przełomu kredy i paleogenu. Odkrycie krateru Chicxulub oraz innych struktur uderzeniowych z tego okresu, takich jak krater Silverpit, krater Bołtysz czy krater Śiwa wykazały, że pod koniec kredy doszło do zderzenia z Ziemią bolidu kosmicznego. Obecnie większość naukowców jest zgodna, że impakt odegrał rolę w wymieraniu kredowym.
W marcu 2010 roku Peter Schulte i współpracownicy zasugerowali, że jedyną przyczyną wymierania kredowego są zmiany środowiska wywołane uderzeniem asteroidy w Chicxulub[9]. Z interpretacją taką nie zgodziło się wielu paleontologów i geologów, wskazując na nieuwzględnienie przez Schultego i współpracowników danych paleontologicznych i sugerując, że wymieranie kredowe spowodowane było wieloma czynnikami, stwierdzili jednak, że nie mają wątpliwości, że impakt również miał na nie wpływ[10].
Przypisy
- ↑ Alan R. Hildebrand, Glen T. Penfield, David A. Kring, Mark Pilkington, Antonio Camargo, Stein B. Jacobsen, William V. Boynton. Chicxulub Crater: A possible Cretaceous/Tertiary boundary impact crater on the Yucatán Peninsula, Mexico. „Geology”. 19 (9), s. 867–871, 1991. doi:10.1130/0091-7613(1991)019%3C0867:CCAPCT%3E2.3.CO;2 (ang.).
- ↑ K. Wünnemann, B. A. Ivanov. Numerical modelling of the impact crater depth–diameter dependence in an acoustically fluidized target. „Planetary and Space Science”. 51 (13), s. 831–845, 2003. doi:10.1016/j.pss.2003.08.001 (ang.).
- ↑ G. Keller, W. Stinnesbeck, T. Adatte, D. Stüben. Multiple impacts across the Cretaceous–Tertiary boundary. „Earth-Science Reviews”. 62 (3-4), s. 327–363, 2003. doi:10.1016/S0012-8252(02)00162-9 (ang.).
- ↑ Hipotezy dotyczące wyginięcia dinozaurów.
- ↑ Efekty upadku asteroidy na Ziemię.
- ↑ Curt Covey, Starley L. Thompson, Paul R. Weissman, Michael C. MacCracken. Global climatic effects of atmospheric dust from an asteroid or comet impact on Earth. „Global and Planetary Change”. 9 (3-4), s. 263–273, 1994. doi:10.1016/0921-8181(94)90020-5 (ang.).
- ↑ Timothy J. Bralower, Charles K. Paull, R. Mark Leckie. The Cretaceous-Tertiary boundary cocktail: Chicxulub impact triggers margin collapse and extensive sediment gravity flows. „Geology”. 26 (4), s. 331–334, 1998. doi:10.1130/0091-7613(1998)026%3C0331:TCTBCC%3E2.3.CO;2 (ang.).
- ↑ Luis W. Alvarez, Walter Alvarez, Frank Asaro, Helen V. Michel. Extraterrestrial cause for the Cretaceous-Tertiary extinction. „Science”. 208 (4448), s. 1095–1108, 1980. doi:10.1126/science.208.4448.1095 (ang.).
- ↑ Peter Schulte i inni. The Chicxulub asteroid impact and mass extinction at the Cretaceous-Paleogene boundary. „Science”. 327 (5970), s. 1214–1218, 2010. doi:10.1126/science.1177265 (ang.).
- ↑ J. David Archibald i inni. Cretaceous extinctions: multiple causes. „Science”. 328 (5981), s. 973, 2010. doi:10.1126/science.328.5981.973-a (ang.).
