Krempachy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krempachy
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowotarski
Gmina Nowy Targ
Wysokość ok. 600 m n.p.m.
Liczba ludności (2004) 1315
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 34-433
Tablice rejestracyjne KNT
SIMC 0457320
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Krempachy
Krempachy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krempachy
Krempachy
Ziemia 49°26′N 20°09′E/49,433333 20,150000
Strona internetowa miejscowości

Krempachy (węg. Bélakorompa, do 1899 Dunajecz-Krempach, niem. Krempach[1]), wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Nowy Targ. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie nowosądeckim. Położona jest w południowej Małopolsce w regionie geograficznym Kotlina Nowotarska i historyczno-etnograficznym Spisz[2].

Nazwa pochodzi prawdopodobnie od Krummbach (niem.) - kręty potok, co odnosi się do Dursztyńskiego Potoku (dawniej Kręcina). Jeszcze w XIX wieku i na początku XX wieku w powszechnym użyciu była nazwa Krempach.

Krempachy zamieszkuje ludność spiska. Ubiór w odmianie trybskiej. W gwarze wpływ pobliskiego Podhala[potrzebne źródło].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Założył je w XIV wieku ród Berzeviczych. Podobnie jak inne wsie spiskie wchodziły w skład posiadłości niedzickich, których właścicielami były znane rody węgierskie: Brzeviczych, Zapolyich, Horvathów i Salomonów, a w XVI wieku polski ród Łaskich. W 1549 wieś przechodzi na luteranizm za sprawą właściciela Horvatha, a jej rekatolicyzacja nastąpiła dopiero po 1660 za sprawą rodu Stansithów-Horvathów.

Od 1920 wieś weszła w granice państwa polskiego; w okresie 1939-1945 okupowana przez Słowację.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Marcina

Wieś ma typową dla spiskich wsi zabudowę. Wrzecionowaty rynek powstał z rozdwojenia osi głównej na dwie drogi zbiegające się na jego końcach. Przy rynku stoi kościół parafialny a po obu stronach domy zwrócone szczytami do drogi oraz rzędy stodół okalające zabudowę w pewnej odległości od domów ze względów przeciwpożarowych oraz obronnych.

Szczególnie cennymi zabytkami wsi są dwa kościoły - parafialny św. Marcina i cmentarny św. Walentego.

Kościół św. Marcina[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Marcina - murowany, o jednokalenicowej konstrukcji dachu, kryty gontem - reprezentuje styl przejściowy między gotykiem i renesansem, wybudowany został w I poł. wieku XVI, jego wyposażenie zaś pochodzi z połowy XVIII wieku. Kościół posiada sklepienie kolebkowe z lunetami, w prezbiterium z żebrami dekoracyjnymi. W nawie pilastry. We wnęce ołtarza obraz św. Marcina klęczącego przed ukazującym mu się na górze Chrystusem (XVIII wiek). Na szczególną uwagę zasługuje tu gotycka monstrancja z roku 1528 w kształcie kapliczki z figurką św. Piotra. Na północnej ścianie współczesna polichromia obrazująca legendę o św. Marcinie - w stroju rzymskim, odcina mieczem pół płaszcza i oddaje żebrakowi.

Renesansowa wieża kościoła

Renesansowa wieża po stronie zachodniej jest elementem, którego nie spotka się w innych polskich kościołach poza Spiszem (występuje również we Frydmanie). Obiega ją hurdycja (czatownia), która mogła spełniać funkcje obronne lub być doskonałym punktem widokowym. Nad drewnianą hurdycją znajduje się attyka z elementami zbliżonymi do motywu jaskółczego ogona.

Kościół św. Walentego[edytuj | edytuj kod]

Bezwieżowy kościół cmentarny, leżący na skraju wsi, został wybudowany w roku 1761 na miejscu starego drewnianego kościoła, prawdopodobnie starszego od kościoła parafialnego. Wnętrze podzielone pilastrami. Sklepienie kolebkowe z lunetami podzielone jest na pole, wypełnione gipsową ornamentyką. Ołtarz główny zdobi obraz przedstawiający świętych Stanisława, Walentego i Mikołaja - tzw. święta rozmowa, który jest środkowym obrazem z dawnego tryptyku pochodzącego ze starego, drewnianego kościoła.

Zdobione ołtarze obydwu kościołów stanowią przykłady urządzenia świątyni w stylu rokokowym.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W okolicy znajduje się rezerwat przyrody Przełom Białki pod Krempachami, gdzie można zobaczyć m.in. reliktową roślinność naskalną. Wapienne skałki w okolicy ciągną się od Kramnicy w przełomie Białki do Czerwonej Skały.

Przez Krempachy przebiega zielony szlak turystyczny z Nowej Białej do Dursztyna.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Andrzej Olejko, "Niedoszły sojusznik czy trzeci agresor? Wojskowo-polityczne aspekty trudnego sąsiedztwa Polski i Słowacji 1918-1939", Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego i Wydawnictwo Arkadiusz Wingert, Kraków - Rzeszów 2012, strona 10
  2. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Polski Spisz Stanisław Figiel. Warszawa: Wydawnictwo PTTK "Kraj", 1997. ISBN 83-7005-396-3