Krescencjusze

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dom Krescencjusza I
Zamek św. Anioła, bastion rodu Krescencjuszy

Krescencjusze[a] (wł. Crescenzi, łac. Crescentii) – arystokratyczny ród, sprawujący władzę w średniowiecznym Rzymie[1]. Byli oni także spokrewnieni w linii żeńskiej z rodem hrabiów z Tusculum[2]. W przeciwieństwie jednak do hrabiów, byli oni stronnictwem antycesarskim[3].

Krescencjusze, podobnie jak Tuskulańczycy, byli potomkami konsula Teofilakta i jego żony Teodory[2]. Na przełomie X i XI wieku zdobyli oni władzę w Rzymie, dzięki czemu mogli bezpośrednio wpływać na wybór papieża[1]. Kilku papieży i antypapieży zostało mianowanych z rekomendacji Krescencjuszy[2].

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Imiona Krescens lub Krescencjusz było popularne już w okresie późnego Cesarstwa Rzymskiego (od mniej więcej III wieku)[4]. W dokumentach z 901 roku pojawił się pewien Krescencjusz, będący sędzią miejskim i sygnatariuszem sentencji w portyku pałacu Karola Wielkiego[1]. Wśród jego krewnych byli prawdopodobnie Teofilakt i jego żona Teodora, od których wywodzą się arystokratyczne rody Krescencjuszy oraz hrabiów Tusculum[5]. Miastem, w którym rodzina ta miała największe wpływy, była Sabina[5]. Krescencjusz Starszy w 967 roku został odnotowany jako hrabia terytorium Sabiny[6].

Krescencjusz I Starszy[edytuj | edytuj kod]

Młodsza córka Teofilakta, Teodora Młodsza była matką Krescencjusza, który pełnił w Rzymie funkcję konsula; wbrew pojawiającym się informacjom nie był on jednak bratem papieża Jana XIII[7]. Ojcem Krescencjusza był Jan, mąż Teodory Młodszej[8]. Krescencjusz I nosił także przydomek Caballo Marmoreo[5]. Gdy w 973 roku zmarł cesarz niemiecki, Otton I, rodzina Krescencjuszy, planująca przejęcie władzy w Rzymie, postanowiła przejąć kontrolę nad papiestwem[9]. Aby tego dokonać, przyczyniła się do powstania buntu przeciwko urzędującemu papieżowi Benedyktowi VI, który został desygnowany jeszcze przez cesarza Ottona[10]. Papież Benedykt został uwięziony w zamku św. Anioła, a następnie zamordowany, natomiast na jego miejscu zasiadł antypapież Bonifacy VII[11]. Na prośbę nowego cesarza, Ottona II, hrabia Sicco zażądał uwolnienia prawowitego papieża (gdy był więziony), lecz i ta prośba nie została spełniona, a hrabiego wkrótce potem także zabito[10]. Ta zbrodnia wzmogła protesty społeczne, które zmusiły Bonifacego do ucieczki do Konstantynopola, a na nowego papieża wybrano Benedykta VII[11]. Był to kandydat mający powiązania z kilkoma rodami arystokratycznymi, dlatego żaden z tychże nie zgłaszał większych sprzeciwów wobec tej kandydatury, jednak napięta sytuacja w Rzymie zmusiła Krescencjusza do zniknięcia na jakiś czas ze sceny politycznej[10]. Po śmierci Ottona II w 983 roku, Krescencjusz powrócił do Rzymu, uwięził Jana XIV w Zamku św. Anioła (gdzie zmarł) i przywrócił na Tron Piotrowy antypapieża Bonifacego (w 984)[11]. Po tych wydarzeniach, Krescencjusz przywdział habit i osiadł w klasztorze na Awentynie, gdzie zmarł 7 lipca 984 roku[10]. Jego żoną była Sergia, z którą miał dwóch synów: Jana i Krescencjusza[12].

Krescencjusz II Młodszy[edytuj | edytuj kod]

Naprawdę miał na imię Jan, lecz zwany był Krescencjuszem Młodszym; był starszym synem Krescencjusza Starszego i jego żony[13]. Po śmierci ojca, to on przejął władzę w Rzymie, piastował funkcję patrycjusza i stanął na czele rodu[14]. Gdy w 983 roku zmarł cesarz Otton II, następca tronu, Otton III był jeszcze dzieckiem, zatem władzę nad cesarstwem przejęła wdowa po nim, Teofano[14]. Krescencjusz Młodszy, aby ponownie kontrolować papiestwo, po tym jak jego ojciec uwięził Jana XIV (zmarłego w 984), chciał przywrócić na jego miejsce antypapieża Bonifacego. Ten jednak zmarł rok później (w 985) i Krescencjusz mianował na Stolicę Piotrową Jana XV[14]. Regentka Teofano była wówczas zajęta sprawami w Niemczech i nie mogła interweniować w sprawie tej kandydatury[10]. W 988 roku Krescencjusz II zmarł, a władzę po nim przejął jego brat, Krescencjusz Nomentanus[14].

Krescencjusz II Nomentanus[edytuj | edytuj kod]

Krescencjusz Nomentanus, po śmierci starszego brata, przejął tytuł patrycjusza rzymskiego i szybko popadł w konflikt z Janem XV[15]. Jego celem było przywrócenie w Rzymie republiki arystokratycznej i ograniczenie władzy papieskiej[3]. W międzyczasie, zmarła regentka Teofano (w 991) i władzę nad cesarstwem przejął Otton III[16]. Papież Jan XV, skonfliktowany ze wszystkimi stronnictwami w Rzymie, poprosił cesarza o interwencję i przyjazd do Wiecznego Miasta[10]. Otton chciał spełnić tę prośbę, jednak przybył na Lateran zbyt późno, gdy Jan już nie żył[15]. W 996 roku Otton III dopilnował, by na Tron Piotrowy intronizowano pierwszego niemieckiego papieża, Grzegorza V[11], który potem odwdzięczył się, koronując Ottona na cesarza rzymskiego[15]. Wkrótce potem, Otton nakazał wygnać Krescencjusza z miasta, lecz papież postanowił go ułaskawić[15]. Krescencjusz wykorzystał sytuację i, gdy Otton wyjechał z miasta, intronizował antypapieża Jana XVI[11]. W lutym 998 cesarz powrócił do Rzymu, zdławił bunt i przywrócił Grzegorza na urząd papieski[10]. Trzy miesiące później odbył się synod, na którym papież-uzurpator, Jan, został dotkliwie okaleczony, natomiast Krescencjusza skazano na śmierć, przez ścięcie na murach zamku św. Anioła[17] (najprawdopodobniej 24 kwietnia 998)[18]. Był żonaty ze Stefanią[19] i miał z nią córkę, Rogatę[20].

Jan III Krescencjusz[edytuj | edytuj kod]

Po dekapitacji Nomentanusa, władzę w Rzymie przejął Jan III Krescencjusz[21], syn albo Krescencjusza Młodszego[22][23] (pogląd ostatnio dominujący), albo Krescencjusza Nomentanusa[20][21] (pogląd dawniejszy). Aby zapewnić sobie pełnię władzy, (objętej w 1001 roku) dopilnował by nowym papieżem (po śmierci Sylwestra II) został Jan XVII[10]. Ponieważ cesarz Otton III zmarł w 1002 roku, Jan Krescencjusz bez problemów został także patrycjuszem rzymskim[10]. Tymczasem papież Jan sprawował urząd papieski zaledwie około pół roku, a gdy zmarł, Krescencjusz wprowadził na Tron Piotrowy swojego krewnego, Jana XVIII[24]. Papież ten zabiegał o wpływy w Niemczech, prosząc króla Henryka II, by przyjechał do Rzymu, zwłaszcza po koronacji w 1004 w Pawii, jednak Krescencjusz stanowczo się temu sprzeciwiał[24]. Było to najprawdopodobniej spowodowane probizantyńskimi sympatiami patrycjusza[24]. Po abdykacji Jana XVIII, dzięki rekomendacji Jana Krescencjusza, nowym papieżem został Sergiusz IV, który, podobnie jak jego poprzednicy, pozostawał pod silnym wpływem swojego protektora[25]. Zarówno Sergiusz, jak i Krescencjusz, zmarli w maju 1012 roku (odpowiednio: 12 i 18), co dało podstawę do twierdzeń, że śmierć nie nastąpiła z powodów naturalnych[25].

Schyłek[edytuj | edytuj kod]

Po wydarzeniach z 1012 roku, ród Krescencjuszy nie zdołał utrzymać pozycji w Rzymie[10] i został wyparty przez ród hrabiów Tusculum[11]. Tuskulańczycy wytypowali Benedykta VIII na Stolicę Piotrową[26]. Kandydatem osłabionych Krescencjuszy był Grzegorz VI, który wkrótce potem został wygnany z Rzymu i ogłoszony antypapieżem[26]. Te wydarzenia spowodowały, że Krescencjusze całkowicie stracili swoje wpływy w Rzymie i przenieśli się do Sabiny[27], gdzie dali początek rodom Stefaniani i Ottaviani[28]. Z linii Ottaviani być może pochodził antypapież Wiktor IV, ale nie jest to pewne[29].

Mimo wygaśnięcia głównej linii rodu, samo imię Krescenjusz pozostało często spotykane[27]. Od XII wieku są poświadczone w Rzymie szlacheckie rodziny Crescenzi (de Crescentio) oraz Cenci, które jednak z dawnymi Krescencjuszami nie miały nic wspólnego[30]. Z rodu Crescenzi pochodziło wielu kardynałów: Gregorio Crescenzi (zm. 1208)[31], Gregorio Crescenzi (zm. 1227)[32], Marcello Crescenzi (zm. 1552)[33], Pier Paolo Crescenzi[34], Alessandro Crescenzi[35], Marcello Crescenzi (zm. 1768)[36].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W literaturze źródłowej można spotkać różną numerację Krescencjuszy. Obecna tu numeracja została zaczerpnięta z Foundation for Medieval Genealogy (ang.). [dostęp 2012-11-18].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 A. Vauchez: Encyclopedia of the Middle Ages. s. 383.
  2. 2,0 2,1 2,2 Conti di Tusculo (ang.).
  3. 3,0 3,1 J. A. Gierowski: Historia Włoch. s. 46.
  4. F. Gregorovius: History of the City of Rome in the Middle Ages. T. III. s. 378.
  5. 5,0 5,1 5,2 Crescentii Family (ang.).
  6. F. Gregorovius: History of the City of Rome in the Middle Ages. T. III. s. 383.
  7. J. Kelly: Encyklopedia papieży. s. 182.
  8. Conti di Tusculo: Ioannes I (ang.).
  9. R. Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. s. 255.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 10,7 10,8 10,9 Crescentius (ang.).
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 R. Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. s. 256.
  12. F. Gregorovius: History of the City of Rome in the Middle Ages. T. III. s. 386.
  13. Conti di Tusculo: Ioannes II Crescentius (ang.).
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 J. Kelly: Encyklopedia papieży. s. 187.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 J. Kelly: Encyklopedia papieży. s. 188.
  16. J. Kelly: Encyklopedia papieży. s. 187-188.
  17. J. Kelly: Encyklopedia papieży. s. 189.
  18. Conti di Tusculo: Crescentius II Nomentanus (ang.).
  19. F. Gregorovius: History of the City of Rome in the Middle Ages. T. III. s. 433.
  20. 20,0 20,1 F. Gregorovius: History of the City of Rome in the Middle Ages. T. IV. s. 6.
  21. 21,0 21,1 J. Kelly: Encyklopedia papieży. s. 193.
  22. Conti di Tusculo: Ioannes III (ang.).
  23. L. Brook: Popes and pornocrats in the early middle ages – Fig. 1 (ang.). s. 16.
  24. 24,0 24,1 24,2 J. Kelly: Encyklopedia papieży. s. 194.
  25. 25,0 25,1 J. Kelly: Encyklopedia papieży. s. 195.
  26. 26,0 26,1 J. Kelly: Encyklopedia papieży. s. 197.
  27. 27,0 27,1 F. Gregorovius: History of the City of Rome in the Middle Ages. T. IV. s. 13.
  28. P. F. Kehr: Zur Geschichte Victors IV. s. 80.
  29. Za potomka Krescencjuszy uważa go Maleczek, (s. 90,) podczas gdy Kehr, (s. 80-83), choć rozważa taką możliwość, skłania się ku uznaniu go za potomka hrabiów tuskulańskich.
  30. W. Maleczek: Papst und Kardinalskolleg von 1191 bis 1216.. s. 90.
  31. W. Maleczek: Papst und Kardinalskolleg von 1191 bis 1216.. s. 90-92.
  32. W. Maleczek: Papst und Kardinalskolleg von 1191 bis 1216.. s. 183-184.
  33. Crescenzi, Marcello (ang.).
  34. Crescenzi, Pier Paolo (ang.).
  35. Crescenzi, Alessandro (ang.).
  36. Crescenzi, Marcello (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]