Krokodyl nilowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krokodyl nilowy
Crocodylus niloticus[1]
Laurenti, 1768
Krokodyl nilowy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada gady
Podgromada diapsydy
Rząd krokodyle
Rodzina krokodylowate
Rodzaj Crocodylus
Gatunek krokodyl nilowy
Podgatunki
  • C. n. africanus Laurenti, 1768
  • C. n. chamses Bory, 1824
  • C. n. cowiei (Smith in Hewitt, 1937)
  • C. n. madagascariensis Grandidier, 1872
  • C. n. niloticus Laurenti, 1768
  • C. n. pauciscutatus Deraniyagala, 1948
  • C. n. suchus Geoffroy, 1807[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Krokodyl nilowy (Crocodylus niloticus) – jeden z trzech gatunków krokodyli występujących w Afryce i drugi pod względem wielkości, zaraz po krokodylu różańcowym, w rodzinie krokodylowatych. Może osiągać długość 5,5 metrów i masę blisko 1 tony. Występuje prawie w całej Afryce na południe od Sahary i na Madagaskarze. Był czczony w starożytnym Egipcie.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Badania Mereditha i współpracowników (2011) sugerują, że jeśli populacje krokodyla nilowego z zachodniej i wschodniej Afryki uznać za należące do jednego gatunku (co nie jest pewne – patrz niżej), to wówczas krokodyl nilowy byłby przodkiem czterech amerykańskich gatunków krokodyli (krokodyla z Orinoko, krokodyla kubańskiego, amerykańskiego i meksykańskiego). Z przeprowadzonych przez autorów analiz genomu mitochondrialnego wynika, że wschodnioafrykańskie populacje krokodyla nilowego są bliżej spokrewnione z amerykańskimi gatunkami krokodyli niż z populacjami zachodnioafrykańskimi. Wynik ten, w połączeniu z analizą zapisu kopalnego, sugeruje, że afrykańskie krokodyle skolonizowały Amerykę po przepłynięciu przez Atlantyk ok. 7 mln lat temu[4]. Także z analizy przeprowadzonej przez Oaksa (2011) wynika, że krokodyle zaliczane do gatunku C. niloticus w rzeczywistości należą do dwóch odrębnych gatunków, które nie tworzą kladu, lecz są sukcesywnie bardziej odległymi grupami zewnętrznymi w stosunku do kladu obejmującego amerykańskie gatunki z rodzaju Crocodylus[5]. Również wyniki badań Hekkali i współpracowników (2011) sugerują odrębność gatunkową krokodyli nilowych z zachodniej i wschodniej Afryki oraz bliższe pokrewieństwo populacji wschodnioafrykańskich z amerykańskimi gatunkami z rodzaju Crocodylus niż z krokodylami z zachodniej Afryki[6].

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Płeć krokodyli zależy od temperatury, w jakiej przebywają jaja – jeśli średnia temperatura w gnieździe wynosi poniżej 31,7 °C lub powyżej 34,5 °C, z jaj wylęgną się samice.

Jaja krokodyla nilowego

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Sobek z głową krokodyla nilowego

Występuje prawie w całej Afryce. Nie zamieszkuje chłodnych obszarów Afryki północnej oraz pustynnych obszarów Sahary. Zamieszkuje brzegi rzek, jezior i zbiorników wodnych. Dni spędza na brzegu, a na noc zanurza się w wodzie.

Tara Shine odkryła kilka izolowanych populacji krokodyli w Mauretanii na Saharze. W miejscu ich występowania przez parę miesięcy z wody deszczowej tworzą się obszerne i porośnięte roślinnością stawy. Przez większość roku panuje tam absolutna susza, woda wysycha, a krokodyle zapadają w letarg zakopane w głębokich na kilkanaście metrów jamach. Dorosłe osobniki nie przekraczają 2-3 metrów długości. Wraz z resztą populacji krokodyli nilowych zasiedlających zachodnią część Afryki mogą stanowić odrębny gatunek od populacji wschodnioafrykańskich[7][8].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Krokodyl nilowy może żyć nawet 100 lat. Poluje na różne zwierzęta (m.in. bawoły, antylopy, młode osobniki słoni). Złapane ofiary wciąga pod wodę. Krokodyl nilowy może wstrzymać oddech pod wodą na ponad 45 minut.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Z wielu obszarów krokodyl nilowy zniknął, m.in. z dolnego biegu Nilu, wskutek polowań i przemian siedliska. Dziś większe populacje żyją na terenach rezerwatów i parków narodowych.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Krokodyl nilowy ma największy w stosunku do wielkości ciała mózg, spośród wszystkich współczesnych gadów.

Przypisy

  1. Crocodylus niloticus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Crocodylus niloticus LAURENTI, 1768 (ang.). The Reptile Database. [dostęp 1 listopada 2011].
  3. Crocodylus niloticus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. Robert W. Meredith, Evon R. Hekkala, George Amato, John Gatesy. A phylogenetic hypothesis for Crocodylus (Crocodylia) based on mitochondrial DNA: Evidence for a trans-Atlantic voyage from Africa to the New World. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 60 (1), s. 183–191, 2011. doi:10.1016/j.ympev.2011.03.026 (ang.). 
  5. Jamie R. Oaks. A time-calibrated species tree of Crocodylia reveals a recent radiation of the true crocodiles. „Evolution”. 65 (11), s. 3285–3297, 2011. doi:10.1111/j.1558-5646.2011.01373.x (ang.). 
  6. Evon Hekkala, Matthew H. Shirley, George Amato, James D. Austin, Suellen Charter, John Thorbjarnarson, Kent A. Vliet, Marlys L. Houck, Rob Desalle i Michael J. Blum. An ancient icon reveals new mysteries: mummy DNA resurrects a cryptic species within the Nile crocodile. „Molecular Ecology”. 20 (20), s. 4199–4215, 2011. doi:10.1111/j.1365-294X.2011.05245.x (ang.). 
  7. Tara Shine, Wolfgang Böhme, Hemmo Nickel, Dirk F. Thies, Thomas Wilms. Rediscovery of relict populations of the Nile crocodile Crocodylus niloticus in south-eastern Mauritania, with observations on their natural history. „Oryx”. 35 (3), s. 260–262, 2001. doi:10.1046/j.1365-3008.2001.00187.x (ang.). 
  8. Andreas Schmitz, Patrick Mansfeld, Evon Hekkala, Tara Shine, Hemmo Nickel, George Amato, Wolfgang Böhme. Molecular evidence for species level divergence in African Nile Crocodiles Crocodylus niloticus (Laurenti, 1786). „Comptes Rendus Palevol”. 2 (8), s. 703–712, 2003. doi:10.1016/j.crpv.2003.07.002 (ang.).