Krokosz barwierski
| Krokosz barwierski | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | astrowe |
| Rząd | astrowce |
| Rodzina | astrowate |
| Podrodzina | Carduoideae |
| Rodzaj | krokosz |
| Nazwa systematyczna | |
| Carthamus tinctorius L. Sp.Pl.830, 1753 |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Krokosz barwierski (Carthamus tinctorius L.) – gatunek rośliny jednorocznej z rodziny astrowatych. Pochodzi z Bliskiego Wschodu i Indii.
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
- Łodyga
- Podłużnie bruzdowana, błyszcząca, białożółta, osiągająca do 1,3 m wysokości.
- Korzeń
- Cienki, wrzecionowaty.
- Liście
- Lancetowate, kolczastoząbkowane na brzegu i kolczasto zakończone, miękkie.
- Kwiaty
- Zebrane w okazałe główkowate kwiatostany. Płatki korony początkowo czerwonożółte, z czasem intensywnie pomarańczowoczerwone.
- Owoc
- Niełupka[2].
Zastosowanie [edytuj]
Gatunek uprawiany już w starożytności jako roślina farbierska i oleista. W starożytnym Egipcie używana do wyrobu tłustej szminki[3]. W Europie rozwój plantacji nastąpił w XVII wieku. Roślina uchodziła, obok indyga, za źródło najlepszego barwnika roślinnego – zawartej w płatkach korony kwiatów kartaminy, zwanej też hiszpańską czerwienią. Kwiaty stosowano także jako lek pobudzający, przeczyszczający i wykrztuśny. Owoce pozbawione łupin zawierają nieco ponad 50% oleju kartamusowego używanego do celów spożywczych oraz do wyrobu mydeł, pokostu i laku[2]. W tradycji indyjskiej i bliskowschodniej olej z krokosza stosowano do usuwania owłosienia jako środek niszczący mieszki włosowe. Najstarsze wzmianki o tym pochodzą z XIII-wiecznych traktatów seksuologicznych. Zwyczaj ten przetrwał do dziś i dotarł do Europy[4].
Nazewnictwo [edytuj]
Rodzajowa nazwa naukowa Carthamus pochodzi od zastosowania kwiatów tego gatunku w barwierstwie, prawdopodobnie od arabskiego karkhum, qurtum, korthom = farbowanie, barwienie. To samo znaczy w języku hebrajskim słowo kartami[5].
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-15].
- ↑ 2,0 2,1 T. (red.) Gorczyński: Rośliny użytkowe. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1961.
- ↑ Bohumír. Hlava: Rośliny kosmetyczne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1984, s. 62. ISBN 83-09-00765-5.
- ↑ Anna. Penkała: Olej z krokosza w depilacji. Jak na zawsze pozbyć się niechcianych włosków. Łódź: Wydawnictwo Timszel, 2009, s. 67. ISBN 978-83-92995-0-8.
- ↑ Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: KiW, 1996. ISBN 83-05-12868-7.
