Krokosz barwierski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krokosz barwierski
Carthamus tinctorius 050709b.JPG
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd astrowce
Rodzina astrowate
Podrodzina Carduoideae
Rodzaj krokosz
Nazwa systematyczna
Carthamus tinctorius L.
Sp.Pl.830, 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Okrywy otulające nasiona po przekwitnieniu

Krokosz barwierski (Carthamus tinctorius L.) – gatunek rośliny jednorocznej z rodziny astrowatych. Pochodzi z Bliskiego Wschodu i Indii.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Podłużnie bruzdowana, błyszcząca, białożółta, osiągająca do 1,3 m wysokości.
Korzeń
Cienki, wrzecionowaty.
Liście
Lancetowate, kolczastoząbkowane na brzegu i kolczasto zakończone, miękkie.
Kwiaty
Zebrane w okazałe główkowate kwiatostany. Płatki korony początkowo czerwonożółte, z czasem intensywnie pomarańczowoczerwone.
Owoc
Niełupka[2].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek uprawiany już w starożytności jako roślina farbierska i oleista. W starożytnym Egipcie używana do wyrobu tłustej szminki[3]. W Europie rozwój plantacji nastąpił w XVII wieku. Roślina uchodziła, obok indygowca, za źródło najlepszego barwnika roślinnego – zawartej w płatkach korony kwiatów kartaminy, zwanej też hiszpańską czerwienią. Kwiaty stosowano także jako lek pobudzający, przeczyszczający i wykrztuśny. Owoce pozbawione łupin zawierają nieco ponad 50% oleju kartamusowego używanego do celów spożywczych oraz do wyrobu mydeł, pokostu i laku[2]. W tradycji indyjskiej i bliskowschodniej olej z krokosza stosowano do usuwania owłosienia jako środek niszczący mieszki włosowe. Najstarsze wzmianki o tym pochodzą z XIII-wiecznych traktatów seksuologicznych. Zwyczaj ten przetrwał do dziś i dotarł do Europy[4].

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Rodzajowa nazwa naukowa Carthamus pochodzi od zastosowania kwiatów tego gatunku w barwierstwie, prawdopodobnie od arabskiego karkhum, qurtum, korthom = farbowanie, barwienie. To samo znaczy w języku hebrajskim słowo kartami[5].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-15].
  2. 2,0 2,1 T. (red.) Gorczyński: Rośliny użytkowe. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1961.
  3. Bohumír. Hlava: Rośliny kosmetyczne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1984, s. 62. ISBN 83-09-00765-5.
  4. Anna. Penkała: Olej z krokosza w depilacji. Jak na zawsze pozbyć się niechcianych włosków. Łódź: Wydawnictwo Timszel, 2009, s. 67. ISBN 978-83-92995-0-8.
  5. Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: KiW, 1996. ISBN 83-05-12868-7.