Kromieryż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kromieryż
Kroměříž
Widok z wieży Pałacu Arcybiskupiego
Widok z wieży Pałacu Arcybiskupiego
Herb Flaga
Herb Kromieryża Flaga Kromieryża
Państwo  Czechy
Kraj Flag of Zlin Region.svg zliński
Burmistrz Miloš Malý
Powierzchnia 50,98 km²
Wysokość 201 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności

29 076
Kod pocztowy 767 01
Położenie na mapie Czech
Mapa lokalizacyjna Czech
Kromieryż
Kromieryż
Ziemia 49°17′N 17°23′E/49,283333 17,383333Na mapach: 49°17′N 17°23′E/49,283333 17,383333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Czechy
Pałac Arcybiskupi

Kromieryż[1], Kromierzyż[2] (czes. Kroměříž, wym. [ˈkromɲɛiːʃ]; niem. Kremsier) – miasto w Czechach, na historycznych Morawach, w kraju zlińskim, nad Morawą. Około 29 tys. mieszkańców.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze pisemne wzmianki o Kromieryżu, jako o osadzie handlowej z mostem, mytem i karczmami pochodzą z XII wieku. Po roku 1260 za kadencji biskupa Bruna z Schauenburku znaczenie osady wzrosło. Kromieryż uzyskał charakter ufortyfikowanego miasta, rozpoczęto budowę kościoła Św. Maurycego. W 1411 roku król Wacław IV zatwierdził i jednocześnie rozszerzył przywileje miejskie. Od początku XVI wieku pozycja Kromierzyża jako administracyjnego centrum ołomunieckiego biskupstwa wzmocniła się. Jednak podczas wojny trzydziestoletniej rozwijające się miasto zostało niemal całkowicie zniszczone. Rozległa odbudowa Kromieryża była zasługą biskupa Karola Liechtenstein-Castelcorn (1664-1695). Dzięki niemu miasto stało się skarbcem sztuki barokowej.

W roku 1777 Kromieryż dzięki podniesieniu rangi biskupstwa w Ołomuńcu stał się rezydencją arcybiskupów. W roku 1885 w mieście doszło do spotkania rosyjskiego cara Aleksandra III z cesarzem Franciszkiem Józefem I. Temat ich rozmów jest okryty tajemnicą aż do dnia dzisiejszego.

Podczas Wiosny Ludów w latach 1848-1849 odbywały się tu obrady austriackiego parlamentu, przeniesione z ogarniętego walkami rewolucyjnymi Wiednia. W 1953 centrum miasta zostało ogłoszone Miejską spuścizną narodową. W 1997 miasto zwyciężyło w ogólnokrajowym konkursie „Historyczne Miasto Roku”. A w 1998 ogrody i renesansowo-barokowy zamek biskupów ołomunieckich w Kromierzyżu zostały zapisane na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Pałac Arcybiskupi – zabytek UNESCO, pierwotnie gotycko-renesansowy zamek został zniszczony podczas najazdu wojsk szwedzkich w 1643 roku. Za czasów biskupa Karola Liechtensteina została przeprowadzona wielka przebudowa zamku na rezydencję w stylu wczesnego baroku, kierowana przez architekta G.P. Tencalla. Pałac służył jako rezydencja biskupia i centrum administracyjne biskupstwa w Ołomuńcu. W pałacu znajdują się zabytkowe sale ze stylowymi wnętrzami, galeria obrazów (dzieła Tycjana i Lucasa Cranacha Starszego), cenne archiwum muzyczne, zabytkowa biblioteka oraz bogaty zbiór numizmatyczny.
  • Ogród Zamkowy – zabytek UNESCO, obecny charakter parku plenerowego o powierzchni 64 ha uzyskał w pierwszej połowie XIX wieku, kiedy to został wzbogacony licznymi budowlami, jak Kolumnada Pompejska, Pawilon Chiński czy Dwór Maxa.
  • Ogród Kwiatowy – zabytek UNESCO, unikatowy przykład ogrodu barokowego na terenie Czech. Powstał w latach 1666-1675 według projektu G. Luchese oraz G.P. Tencalla. W ogrodzie znajduje się kolumnada o długości 224 m z posągami przedstawiającymi postacie z mitologii greckiej. Pośrodku parku usytuowany został ośmioboczny pawilon (rotunda) ozdobiony zabytkowymi rzeźbami, freskami i mozaikami.
  • Ratusz – pierwsze wzmianki o ratuszu pochodzą z 1574, wiadomo jednak, że istniał on już wcześniej. Obecny wygląd uzyskał około roku 1611, a pod koniec tego wieku był rekonstruowany. W hali wejściowej umieszczona została pamiątkowa tablica z herbem Karola Liechtensteina. Ratusz jest obecnie siedzibą Urzędu Miejskiego.
  • Muzeum regionu – znajduje się w domu wybudowanym w 1609, w stylu późnego renesansu. W latach 1636-1649 miał tutaj swoją siedzibę jezuicki internat.
  • Kościół św. Maurycegogotycki kościół założony w 1260 roku przez biskupa Bruna z Shauenburka. W późniejszych latach kościół, który mocno ucierpiał na skutek pożarów i wojen, odrestaurowano. Obecny wygląd świątynia zawdzięcza przebudowie w stylu nowogotyckim po pożarze w 1836 roku.
  • Kościół św. Jana Chrzciciela – powstał w latach 1737-1768 u schyłku baroku. Architektura świątyni jest połączeniem austriackich i czeskich koncepcji budowniczych. Jest to jeden z najcenniejszych zabytków barokowych na Morawach.
  • Kolumna Marii Panny – zbudowana w 1680 roku jako wyraz podziękowania za zakończenie morowej epidemii, kolumna jest zdobiona rzeźbami św. Wacława, św. Floriana, św. Rocha i św. Maurycego.
  • Winiarnie arcybiskupie – założone w 1266 roku przez biskupa Bruna z Shauenburka. W 1345 roku czeski król Karol IV przyznał winiarniom prawo do produkcji wina mszalnego, od tej pory produkuje się tu naturalne wina według norm watykańskich.

Znane postacie związane z Kromieryżem[edytuj | edytuj kod]

  • Karel Kryl (1944-1994) – czeski pieśniarz, urodzony w mieście;
  • Viktor Lorenc (1843-1915) – inżynier, pierwszy wybitny czeski taternik, autor szeregu pierwszych wejść w Tatrach, urodzony w mieście;
  • Patrik Rytmus Vrbovský (1977) – słowacki raper, urodzony w mieście.
  • Bartosz Paprocki (~1540-1614) - heraldyk polski i czeski (nazywany ojcem heraldyki polskiej i czeskiej)

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. KSNG,
  2. Nazwa Kromieryż, występująca w Encyklopedii PWN (http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Kromieryz;3927565.html), jak wynika z rozstrzygnięcia z 2013 r. w Poradni Językowej PWN (http://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/;14139), jest niepoprawna.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]