Kronika Henryka Łotysza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karta z jednej z kopii Kroniki

Kronika Henryka Łotysza (łac. Heinrici Cronicon Lyvoniae, łot. Indriķa hronika) – dokument opisujący historię Liwonii (tereny obecnej Estonii i północnej Łotwy, niegdysiejsze Inflanty) i okolicznych ziem w okresie 1180-1227. Pomijając nieliczne wzmianki w Powieści minionych lat, pochodzącej z XIII-wiecznej Rusi Kijowskiej, jest to najstarsze znane źródło pisane dotyczące historii tych ziem. Dla licznych epizodów dotyczących wczesnych etapów chrystianizacji ludów bałtyckich jest jedynym źródłem, jakie dotrwało do naszych czasów, niektóre znajdują potwierdzenie także w liwskiej kronice rymowanej (Livländische Reimchronik) i latopisie nowogrodzkim.

Tło[edytuj | edytuj kod]

Wezwanie papieża Celestyna III z 1194 do kontynuacji świętych wojen obok IV krucjaty doprowadziło też do podjęcia tak zwanych krucjat północnych. Przed krucjatami teren Liwonii był kontrolowany przez pogańskie plemiona, istniała tam wymiana handlowa między kupcami z Hanzy, Nowogrodu i Skandynawii, mieszały się wpływy handlowe, kulturalne i religijne. Władcy skandynawscy oraz niemieckie rycerstwo podbili stopniowo Liwonię, sprowadziły osadników i wciągnęły kraj w orbitę kultury Zachodu.

Zawartość[edytuj | edytuj kod]

Kronika składa się z czterech ksiąg:

Nie zachował się oryginalny rękopis, istnieje natomiast 16 jego kopii, wykonanych od XIII do XIX wieku. Najstarsza z nich to Codex Zamoscianus, spisana na pergaminie i datowana na XIII wiek. Obecnie przechowywana jest w Bibliotece Narodowej w Warszawie.

Autor[edytuj | edytuj kod]

Autorem kroniki jest Henryk Łotysz (Henricus de Lettis). Według kronik, był księdzem katolickim i naocznym świadkiem opisywanych wydarzeń. Przypuszczalnie urodził się między 1180 a 1188 rokiem w Saksonii[1]. Otrzymał staranne wykształcenie spędzając młodość na dworze biskupim Alberta von Buxhövden. Do Liwonii dotarł w 1205, a w 1208 przyjął święcenia kapłańskie. Pracował w Liwonii jako misjonarz, brał też udział w kilku kampaniach przeciwko poganom[1].

Jego „Kronika” pisana jest z kościelnego punktu widzenia, według którego historia Kościoła na liwońskich ziemiach jest esencją historii Liwonii. Być może Kronika powstała pierwotnie jako raport dla legata papieskiego, Wilhelma z Modeny. Henryk przedstawia w niej najkorzystniej dokonania swego zwierzchnika, biskupa Alberta, nieprzychylnie natomiast wypowiada się o udziale w misjach innych nacji, głównie Duńczyków[1].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Iben Fonnesberg-Schmidt: Papieże i krucjaty bałtyckie 1147-1254. Warszawa: Bellona, 2009, s. 27-28. ISBN 978-83-11-11612-2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]