Kronika polska (Anonima tzw. Galla)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kronika polska
Cronica et Gesta ducum sive principum Polonorum
Autor Gall Anonim
Miejsce wydania Gdańsk
Język łaciński
Data I wyd. 1749
Wydawca Gotfryd Lengnich
Typ utworu gesta
Data I wyd. polskiego 1923
Pierwszy wydawca polski Krakowska Spółka Wydawnicza
Przekład Roman Grodecki
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Kronika polska (łac. Chronica Polonorum) – kronika historii Polski do 1114 spisana w latach 1112–1116 po łacinie przez anonimowego autora nazwanego Gallem Anonimem; oryginalny tytuł kroniki brzmi Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum (Kroniki i dzieje książąt i władców polskich); najstarszy rękopis kroniki pochodzi z XIV w. i znajduje się w zbiorach Biblioteki Narodowej[1].

Okoliczności powstania oraz autor[edytuj | edytuj kod]

Kronika powstała na dworze Bolesława Krzywoustego. Napisał ją mnich benedyktyński nazywany umownie Gallem Anonimem[a][2]. Wśród historyków istnieją kontrowersje odnośnie narodowości i pochodzenia autora kroniki. Istnieje kilka teorii na ten temat mówiących, że pochodził z terenów Francji, Węgier[3] oraz Włoch. Obecnie badacze tej problematyki skłaniają się do twierdzenia, że był on najprawdopodobniej Wenecjaninem[4].

Zawartość Kroniki[edytuj | edytuj kod]

Kronika opisuje dzieje polskiej dynastii Piastów i składa się z trzech ksiąg:

  • Część pierwsza - rozpoczyna się od czasów legendarnych do początków państwa polskiego; kończy się narodzinami Bolesława Krzywoustego w roku 1086.
  • Część druga - opisuje młodość księcia obejmując okres od 1086 do roku 1108.
  • Część trzecia - (nieukończona) obejmuje lata panowania Krzywoustego, od 1109 do roku 1114[5]. Jest to ostatni rok opisany przez Galla w jego kronice. Dotyczy wydarzeń, których Anonim był naocznym świadkiem.

Kronika polska zaliczana jest do najstarszych dzieł polskiego piśmiennictwa. Jest napisana łaciną, często rymowaną, niejednokrotnie posługuje się elementami fikcyjnymi, takimi jak listy, mowy czy pieśni. Ma charakter moralistyczny. Autentyczność zdarzeń opisanych w kronice nie jest podważana, choć Gall wybiórczo dobiera fakty historyczne, traktując jedne obszernie, a inne pomijając milczeniem. Często używany zwrot – długo byłoby o tym mówić wzbudza wiele kontrowersji. Wynikać może z faktu, iż relacje o części zdarzeń mogłyby być skomplikowane w swojej naturze, niewygodne, niewiarygodne, niejasne lub zbyt obszerne żeby je w całości cytować w bieżącym wątku narracyjnym. Prawdopodobnie kronika napisana była z chęci zarobku (daje to do zrozumienia kilka razy w treści Kroniki) lub jako podziękowanie dla księcia za przyjęcie na dwór i opiekę.

Rękopisy[edytuj | edytuj kod]

Oryginał oraz wczesne odpisy nie zachowały się do współczesnych czasów. Według badaczy istniało co najmniej 8 egzemplarzy. Z oryginału oraz wczesnych odpisów korzystali zapewne późniejsi dziejopisarze: Wincenty Kadłubek i Jan Długosz.

Do dziś zachowały się trzy kopie dzieła (najstarsza pochodzi z 1340 roku):

  • rękopis Zamoyskich, przechowywany w Bibliotece Narodowej w Warszawie, sygn. BOZ cim.28,
  • rękopis Sędziwoja, przechowywany w Bibliotece Czartoryskich w Krakowie, sygn. 1310,
  • rękopis Heilsberski (interpolowany), przechowywany w Bibliotece Narodowej w Warszawie, sygn. 8006.

Wydania dzieła[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Gallem został nazwany przez historyka oraz biskupa warmińskiego Marcina Kromera w XVI w.

Przypisy

  1. Literatura polska : przewodnik encyklopedyczny. Julian Krzyżanowski (red.). T. 1: A–M. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 283–284. ISBN 83-01-05368-2.
  2. M. Plezia: Nowe studia nad Gallem-Anonimem [w:] Mente et litteris. O kulturze i społeczeństwie wieków średnich. Poznań: 1984, s. 111-120.
  3. Gall Anonim, "Kronika polska", Zakład Narodowy Ossolińskich, Wrocław 1982, ISBN 9783939991649, str.V.
  4. Tezy te sformułowała D. Borawska. Za: D. Borawska. Gallus Anonim czy Italus Anonim. „Przegląd Historyczny”, s. 111-119, 1965. Warszawa. 
  5. Współczesna historiografia przyjmuje, że Kronika polska Galla Anonima została doprowadzona do 1114 (m.in. K. Jasiński, datując śmierć Zbysławy na rok 1114). Kollinger K.: Ruskie posiłki dla Bolesława III Krzywoustego w 1109, śmierć Zbysławy i trwałość sojuszu polsko-ruskiego w latach 1102-1114 (pol.). [dostęp 2009-09-13]. s. 44-45.
  6. Zobacz tekst kroniki [w:] J. W. Bandtkie-Stężyński: Martini Galli Chronicon ad fidem codicum qui servantur in Pulaviensi tabulario celsissimi Adami principis Czartoryscii, palatini regni Poloniarum. [dostęp 2013-07-15]. (łac.)

Link zewnętrzny[edytuj | edytuj kod]