Kropka środkowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kropka środkowa – znak niealfabetyczny w formie kropki położonej na wysokości średniej linii pisma (w niektórych fontach może mieć inną formę graficzną np. trójkąt, romb, elipsa itp.) stosowany głównie jako punktor, separator lub ozdobny znak interpunkcyjny.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kropkę środkową zaczęli stosować rzymianie jako znak interpunkcyjny służący do rozdzielania wyrazów. Zachowała się na papirusach z Herkulanum pisanych rzymską kurentą kapitalną z początku n.e. Jest również na pompejańskich tabliczkach woskowych z lat 55–57 n.e. pisanych starszą kursywą rzymską. W I w n.e. stosowano ją powszechnie na rzymskich inskrypcjach nakamiennych[1]

Jej forma graficzna przypominała trójkąt, grot strzały, kwadracik, romb lub ozdobny liść bluszczu tzw. hederę. Znak ten był umieszczany w połowie wysokości łacińskiego pisma kapitalnego tzw. kapitale monumentalnej. Niekiedy kropka środkowa była stosowana jako ornament do rozdzielania poszczególnych liter[2].

Znaki podobne[edytuj | edytuj kod]

Znaki podobne do kropki środkowej w zapisie unikodowym:

Znak Kod Nazwa unikodowa Nazwa polska[3] Zastosowanie
· U+00B7 MIDDLE DOT kropka środkowa typografia ozdobny znak interpunkcyjny
· U+0387 GREEK ANO TELEIA grecki średnik język grecki
U+2022 BULLET punktor typografia, wypunktowania
U+2027 HYPHENATION POINT punkt podziału leksykografia
U+2219 BULLET OPERATOR punktor operator chemia
U+22C5 DOT OPERATOR kropka środkowa operator matematyka
U+30FB KATAKANA MIDDLE DOT kropka środkowa katakana symbol CJK
U+FF65 HALFWIDTH KATAKANA MIDDLE DOT kropka środkowa katakana na półfirecie symbol CJK
ּ U+05BC HEBREW POINT DAGESH OR MAPIQ język hebrajski

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Matematyka[edytuj | edytuj kod]

W matematyce i fizyce znak kropki środkowej stosuje się jako znak mnożenia np. x ∙ y lub iloczyn skalarny.

Jako iloczyn wektorowy stosuje się znak mnożenia:

\vec{a} \times \vec{b}

W unikodzie przewidziano dla iloczynu skalarnego adres U+2219 o nazwie BULLET OPERATOR (∙) punktor operator, stosowany też na oznaczanie relacji „AND” w logice.

Programy DTP i procesory tekstu[edytuj | edytuj kod]

W programach DTP i procesorach tekstu kropkę środkowa wykorzystuje się na oznaczania spacji w trybie podglądu niedrukowanych znaków.

Chemia[edytuj | edytuj kod]

W chemii kropkę środkową stosuje się do rozdzielenia części formuł w zapisie nieorganicznych soli uwodnionych np. bezwodny węglan sodu przyswajając wodę tworzy kolejno hydraty: jednowodny Na2CO3•H2O, następnie siedmiowodny Na2CO3•7H2O i ostatecznie trwały dziesięciowodny Na2CO3•10H2O.

Leksykografia[edytuj | edytuj kod]

W leksykografii środkową kropkę stosowano zazwyczaj do oznaczania miejsc podziału np.:

do•ber•man, D. ~na, Ms. ~nie, lm M. ~ny.

Coraz częściej również wężyk zastępuję się kropką środkową (U+00B7)

do•ber•man, D•na, Ms•nie, lm M•ny.

W słownikach przygotowywanych do publikacji drukiem jak też w przeglądarkach internetowych zaleca się stosowanie znaku HYPHENATION POINT (‧) U+2027 punktu podziału, który oprócz graficznego oznaczenia potencjalnych miejsc podziału wyrazu (gdyż wizualnie sam glif jest identyczny jak kropka środkowa (U+00B7)), ma dodatkową funkcjonalność, dzięki której jeśli wypadnie na końcu wiersza to punkt podziału zostanie zamieniony na dywiz.

problem składu z kropką środkową (U+00B7) do•ber•-
man

lub

do•ber-
•man

rozwiązanie problemu z punktem podziału (U+2027)

do•ber-
man

Punkt podziału ułatwia skład komputerowy słowników itp., gdyż nie wymaga korekty wyrazów z zaznaczonymi punktami podziału, które na skutek justowania i dzielenia wyrazów zostały przeniesione do następnego wiersza. W niektórych przeglądarkach internetowych (np. Safari) taka funkcjonalność dla punktu podziału została również zaimplementowana.

Typografia[edytuj | edytuj kod]

  • punktor – do wypunktowania wyrażeń umieszczonych w formie listy. W krojach OpenType punktor może mieć wiele glifów zdefiniowanych pod swoim adresem unikodowym. Zazwyczaj są to warianty hedery lub inne ozdobniki,
  • kropka środkowa — zazwyczaj jako ozdobnik, separator, lub punkt podziału

Przypisy

  1. WŁADYSŁAW SEMKOWICZ, Paleografia łacińska, Universitas: Kraków 2007, wyd. 2, s. 212 in. ISBN 97883-242-0757-2
  2. ALEKSANDER GIEYSZTOR, Zarys dziejów pisma łacińskiego, PWN: Warszawa 1973, s. 63.
  3. Nazwy polskie zaczerpnięte lub utworzone na podstawie Robert Bringhurst Elementarz stylu w typografii (Załącznik A), Design Plus, Kraków 2007, ISBN 978-83-923835-05