Krosno Odrzańskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Krosno Odrzańskie
Krosno Odrzańskie – most na Odrze
Krosno Odrzańskie – most na Odrze
Herb
Herb Krosna Odrzańskiego
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat krośnieński
Gmina Krosno Odrzańskie
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie przed 1238
Burmistrz Marek Cebula
Powierzchnia 8,15[1] km²
Wysokość 38-85 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

12 041[2] Green Arrow Up.svg
1477 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 68
Kod pocztowy 66-600 do 66-603
Tablice rejestracyjne FKR
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Krosno Odrzańskie
Krosno Odrzańskie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krosno Odrzańskie
Krosno Odrzańskie
Ziemia 52°02′N 15°06′E/52,033333 15,100000Na mapach: 52°02′N 15°06′E/52,033333 15,100000
TERC
(TERYT)
4081102064
Urząd miejski
ul. Parkowa 1
66-600 Krosno Odrzańskie
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Krosno Odrzańskie w Wikisłowniku
Strona internetowa
Krosno Odrzańskie plan miasta z 1721, orientacja południowa
Krosno Odrzańskie ok. 1650
Krosno Odrzańskie ok. 1904
Fara Maryjna
Krosno Odrzańskie – widok ze skarpy na zabudowania zamku

Krosno Odrzańskie (niem. Crossen an der Oder) – miasto powiatowe w województwie lubuskim, w Dolinie Środkowej Odry, nad Odrą u ujścia Bobru. Znajdują się tu siedziby Nadodrzańskiego Oddziału Straży Granicznej, komend powiatowych straży pożarnej, policji i szpitala powiatowego. W mieście zlokalizowany jest garnizon wojskowy.

Laureaci Statuetki "Gmina Fair Play" 2007 w kategorii: miasteczko i małe miasto[3].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa odnosi się do polskiej nazwy krosna tkackiego – urządzenia do tkania z przędzy tkanin. W kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295-1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Crosna[4][5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki pisemne o mieście w 1005 r. w kronice biskupa Thietmara z Merseburga, miejsce walk Bolesława Chrobrego z cesarzem Henrykiem II w roku 1005 i 1015 – bitwa pod Krosnem Odrzańskim. Przed 1226 r. pierwsza inicjatywa lokacyjna na prawie niemieckim Henryka Brodatego[6]. Do 1482 r. w granicach księstwa głogowskiego, później we władaniu Brandenburgii. Miasto mocno zniszczone w czasie wojny 30-letniej i III wojny śląskiej.

Ludność polskojęzyczna utrzymała się w okolicach miejscowości jednak dość długo skoro Hieronymus Megiser, który był autorem wielojęzycznego słownika opracowanego w roku 1603 podał w nim także informacje o polskiej gwarze ówczesnych mieszkańców okolic Krosna Odrzańskiego.

Rozwój miasta w XIX wieku: powstanie zakładów przemysłowych; budowa stacji kolejowej i linii kolejowych: w 1870 z Gubina do Czerwieńska, gdzie uzyskano połączenie z linią do Poznania przez Zbąszynek, oraz z linią do Legnicy przez Zieloną Górę, a w 1913 poprowadzenie kolei do Lubska (obecnie częściowo rozebrana).

W czasie I wojny światowej na obrzeżach miasta duży obóz jeniecki. Duże zniszczenia (60-70% zabudowy) w 1945 r., miasto spalone przez oddziały sowieckie. Od 1945 do 1948 miasto nosiło nazwę Krosno nad Odrą.

Na południe od miasta rozpoczyna się łańcuch średniowiecznych, legendarnych budowli ziemnych, o historycznym, prawdopodobnym znaczeniu graniczno-obronnym – tzw. Wały Śląskie, określane również jako Wały Chrobrego, ciągnące się od Krosna w kierunku południowo-wschodnim, aż po mokradła w okolicy wsi Wierzbowa w Borach Dolnośląskich (zachował się tam, w relatywnie dobrym stanie 7,5 kilometrowy ich fragment). Ta łańcuchowa budowla jest uznawana za najdłuższy zabytek archeologiczny w Europie środkowej, i jednocześnie jest ona także obiektem o bardzo enigmatycznej przeszłości (pomimo wielu prób, dotychczas nie udało się ustalić miarodajnych opinii i faktów w tym zakresie i ich ewentualnej roli w bitwie pod Krosnem Odrzańskim)[7].

Kalendarium od 1005 do 1482[edytuj | edytuj kod]

  • 1005 – pierwsza pisemna wzmianka o mieście
  • 1015 – bitwa pod Krosnem Odrzańskim
  • 1138 – po śmierci Bolesława Krzywoustego Krosno wchodzi w skład dzielnicy śląskiej
  • przed 1226 – domniemana data pierwszej lokacji[6]
  • 1238 – na zamku w Krośnie umiera Henryk I Brodaty
  • 1241 – pod Legnicą ginie Henryk II Pobożny, podział księstwa między jego synów
  • XIII-XV wiek – przynależność miasta do księstwa głogowskiego
  • 1317 – z rąk margrabiów brandenburskich Krosno otrzymuje pełne prawo magdeburskie[8]
  • XIV wiek – działa w mieście mennica książęca
  • 1476 – umiera ostatni książę głogowski Henryk XI
  • 1476–1482 – Wojna o sukcesję głogowską
  • 1477 – oblężenie miasta przez księcia Jana II Szalonego
  • 1478 – krośnianie biorą udział w wyprawie po stronie Brandenburczyków, pokonani pod Leśniowem Wielkim
  • 1482 – układ w Kamieńcu Ząbkowickim, miasto przechodzi pod władanie Brandenburgii

Kalendarium od 1483 do 2005[edytuj | edytuj kod]

  • XVI wiek – w mieście zwycięża protestantyzm
  • 1618–1648 – Wojna XXX-letnia, miasto zajmowane na przemian przez Szwedów i wojska cesarskie, miasto uczynione twierdzą
  • 1699 – W Krośnie wyszły drukiem "Bajki Ezopowe" Krzysztofa Niemirycza, poety, arianina wówczas mieszkającego w Czarnowie.
  • 1701 – Krosno w Królestwie Prus
  • 1756–1763 – wojna siedmioletnia, po bitwie pod Kijami
  • 23 czerwca 1759 – miasto zajmują i rabują Rosjanie
  • 1806 – miasto zajmują oddziały francuskie
  • 1814 – przez miasto przeciąga pochód ze zwłokami księcia Józefa Poniatowskiego, mieszczanie oddają księciu hołd
  • XIX wiek – początki przemysłu
  • 1870 – powstaje pierwsza linia kolejowa
  • 1871 – Krosno w granicach Cesarstwa Niemiec
  • 1897 – w mieście wprowadzone zostaje oświetlenie gazowe
  • 1914 – w czasie I wojny światowej w mieście powstaje obóz jeniecki
  • 1919 – w obozie przebywają jeńcy – powstańcy wielkopolscy
  • 20 lutego 1945 – miasto zajmują oddziały sowieckie, zniszczenia 60-70%
  • maj 1945 – miasto przejmuje administracja polska
  • od 1945 – do miasta przybywają m.in. przymusowo wysiedleni Polacy z Kresów Wschodnich
  • 2005 – miasto obchodzi symboliczne tysiąclecie istnienia grodu

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[9]:

  • miasto
  • kościół filialny pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła, neogotycki z 1887 roku, projekt Ferdinanda Martiusa poprawiony przez Karla Friedricha Schinkla
  • kościół ewangelicki, obecnie rzymsko-katatolicki parafialny pod wezwaniem św. Jadwigi Śląskiej, z XVIII w., XV wieku, w latach 1708-1729, XIX wieku
  • budynek poklasztorny, ul. Szkolna 4, z XVIII wieku, z połowy XIX wieku
  • zamek piastowski w ruinie, zbudowany prawdopodobnie w pocz. XIII wieku przez Henryka I Brodatego, miejsce jego śmierci w 1238 r., miejsce schronienia jego żony Jadwigi i synowej Anny podczas najazdu tatarskiego w 1241 r. Przebudowany w XIV-XIX wieku. Od XVI w. siedziba wdów po elektorach brandenburskich, później koszary; niszczony licznymi wojnami, spalony w 1945 r., w odbudowanej części bramnej muzeum regionalne i punkt informacji turystycznej, ul. Szkolna 1
  • przyziemie spichrza zamkowego, z lat 1642-1650
  • mury obronne – miejskie, fragment z XIV wieku, z prostokątną czatownią
  • domy, ul. Chrobrego 2, 14, 17, 25, z z połowy XIX wieku
  • domy, ul. Pocztowa 9, 26, 28, z z połowy XIX wieku
  • dom, ul. Prusa 12, z XVIII/XIX wieku
  • dom, ul. Rokossowskiego 10, z XVIII-XIX wieku
  • dom, ul. Rybaki 2, z XVIII-XIX wieku
  • domy, ul. Walki Młodych 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 25, 27, 29 i 31, 33, z XVIII/XIX wieku
  • dom, ul. Wąska 11, z XVIII/XIX wieku
  • dom, pl. Wolności 5, z połowy XIX wieku
  • dom, pl. ZBOWID-u 14, z połowy XIX wieku
  • dom, pl. Żeromskiego 10, z XVIII/XIX wieku.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • SP nr 1 ul. Bohaterów Wojska Polskiego
  • SP nr 2 ul. St. Moniuszki
  • SP nr 3 ul. K. Pułaskiego 3
  • Gimnazjum im. Henryka I Brodatego ul. K. Pułaskiego 3
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Władysława Broniewskiego ul. Szkolna 1
  • Zespół Szkół Specjalnych ul. Poznańska 88

Sport[edytuj | edytuj kod]

Od 1945 roku w Krośnie Odrzańskim funkcjonuje klub piłkarski MKS Tęcza Krosno Odrzańskie. Klub obecnie rozgrywa mecze na Stadionie OSiR[10].

Struktury wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[12]

Miasta współpracujące[13]

Osoby związane z Krosnem Odrzańskim[edytuj | edytuj kod]

Urodzeni w Krośnie Odrzańskim[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.), GUS, 2011, Warszawa.
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2012
  3. Strona konkursu "Gmina Fair Play"
  4. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  5. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  6. 6,0 6,1 Maria Bogucka, Henryk Samsonowicz, Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, Ossolineum 1986, ISBN 83-04-01701-6, s. 84-88
  7. Szlakiem książąt piastowskich... (w tym: Wał Chrobrego Krosno Odrz. – Wierzbowa)
  8. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 639
  9. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 25.1.13]. s. 19-20.
  10. 90minut.pl: Miejski Klub Sportowy Tęcza Krosno Odrzańskie (pol.). [dostęp 9 października 2010].
  11. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 21 stycznia 2013.
  12. krosnoodrzanskie.pl: Charakterystyka miast partnerskich (pol.). [dostęp 8 lutego 2012].
  13. krosnoodrzanskie.pl: Miasta współpracujące (pol.). [dostęp 8 lutego 2012].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • O Krośnie Odrzańskim... (pol.). W: Urząd Miasta w Krośnie Odrzańskim [on-line]. [dostęp 26-05-2010].
  • Beata Halicka, Krosno Odrzańskie / Crossen an der Oder 1005 – 2005. Wspólne dziedzictwo kultury / Das gemeinsame Kulturerbe. Wydawnictwo Instytutowe, Skórzyn 2005.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]