Krupski Młyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krupski Młyn
Herb
Herb Krupskiego Młyna
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat tarnogórski
Gmina Krupski Młyn
Sołectwo Krupski Młyn
Liczba ludności (2008) 2 598
Strefa numeracyjna (+48) 32
Kod pocztowy 42-693
Tablice rejestracyjne STA
SIMC 0215338
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Krupski Młyn
Krupski Młyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krupski Młyn
Krupski Młyn
Ziemia 50°34′22″N 18°37′22″E/50,572778 18,622778
Strona internetowa miejscowości

Krupski Młyn (dawniej Krupa, niem. Kruppamühle[1]) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim, w gminie Krupski Młyn, siedziba gminy Krupski Młyn.

W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwia katowickiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Krupski Młyn wraz z przynależnym do niego osiedlem Ziętek usytuowany jest pośród rozległych lasów sosnowych, w okolicy drogi krajowej nr 11 oraz przy magistrali węglowej Gliwice-Lubliniec. W centrum miejscowości krzyżują się drogi powiatowe do Kielczy, Tworoga oraz w kierunku Lublińca.

Historycznie Krupski Młyn leży na Górnym Śląsku, geograficznie na Równinie Opolskiej, stanowiącej część Niziny Śląskiej. Przez wieś wije się swoim meandrującym korytem rzeka Mała Panew, do której wpada tu także jej dopływ Ligancja.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości pochodzi od nazwiska młynarza Krupy, którego młyn zbożowy miał kiedyś stać na brzegu Małej Panwi w pobliżu centrum dzisiejszego Krupskiego Młyna. Dawniej polska nazwa miejscowości brzmiała Krupa - nazwa ta nieformalnie funkcjonuje w miejscowej gwarze do dziś. Obecna nazwa urzędowa jest spolszczoną wersją niemieckiej nazwy miejscowości.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o osadzie Krupa pochodzi z roku 1640 kiedy to w ówczesnej księdze chrztów i ślubów parafii Wielowieś, obejmującej wtedy te tereny, odnotowano stamtąd młynarza Wacława Krupę[2]. Ziemie te znajdowały się wówczas w księstwie opolsko-raciborskim, wchodzącym w skład Monarchii Habsburgów.

Od 1742 roku w granicach Królestwa Prus. Kronika pruska z roku 1864 adnotuje Krupski Młyn jako kolonię wsi Borowiany[3]. Wydarzeniem, które przesądziło o dynamicznym rozwoju malutkiej osady złożonej w tamtym czasie z młyna, leśniczówki oraz gospodarstwa rolnego, było założenie tu w 1874 roku fabryki produkującej wojskowe materiały wybuchowe[4]. Przy fabryce z biegiem czasu rozbudowała się osada mieszkalna dla jej pracowników, a wraz z rozwojem samej fabryki - obok produkcji asortymentu dla armii zaczęto też wytwarzać produkty dla przemysłu - stopniowo rozbudowano miejscowość do współczesnych rozmiarów.

Po roku 1918 miejscowość znalazła się w Republice Weimarskiej, a następnie w III Rzeszy. W latach reżimu hitlerowskiego doszło do odwrócenia statusu pomiędzy Krupskim Młynem a Borowianami - Krupski Młyn stał się samodzielną wsią, a Borowiany zostały jego kolonią[1]. Po II wojnie światowej obie miejscowości, już w granicach Polski, funkcjonowały jako odrębne wsie.

W 1955 roku Krupski Młyn otrzymał status osiedla. W ramach reformy z 1972 roku wprowadzającej gminy utworzono gminę Krupski Młyn o obszarze zbliżonym do dzisiejszego. Jednakże zaledwie pięć lat później gminę tą zlikwidowano i wcielono w obszar gminy Tworóg, by w 1991 roku ostatecznie wyodrębnić ją ponownie.

Pierwotnie miejscowość podlegała parafii wielowiejskiej, a następnie kotowskiej. Kościół parafialny wybudowano i konsekrowano w Krupskim Młynie w roku 1987. Dawniej modlono się tu w starym kościółku - zaadaptowanym na ten cel baraku zakładowym fabryki materiałów wybuchowych. W 1993 roku kościółek wyburzono ze względu na niepewną konstrukcję budynku, a na jego miejscu postawiono kapliczkę upamiętniającą miejsce modlitwy.

Zakład produkujący i handlujący materiałami wybuchowymi funkcjonuje w Krupskim Młynie do dziś. Znacjonalizowany w PRL, w III Rzeczypospolitej przekształcony w spółkę akcyjną Skarbu Państwa. Obecnie spółka wchodzi w skład Grupy Kapitałowej KGHM.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Konstanty Prus: Spis nazw miejscowości Śląska Opolskiego, Katowice 1939, s. 42.
  2. Henryk Gawelczyk: Ze wspólnego sztambucha. Część 1. Wiadomości o okolicach Tworoga, Kotów, Wielowsi... w najstarszych zapiskach z ksiąg parafialnych, Tarnowskie Góry 2000, s. 7 / 14.
  3. Felix Triest: Topographisches Handbuch von Oberschlesien. Erste Halfte, Breslau 1864, s. 280.
  4. Zbigniew Markowski: Z dziejów Krupskiego Młyna [w:] Tarnogórski Program Edukacji Regionalnej "Indianer"