Krystyna Janda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krystyna Janda
Krystyna Janda
Krystyna Janda
Data
i miejsce urodzenia
18 grudnia 1952
Starachowice
Zawód aktorka
Współmałżonek Andrzej Seweryn
Edward Kłosiński
Lata aktywności od 1976
Zespół artystyczny
Teatr Polonia w Warszawie
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis" Zasłużony dla Kultury Polskiej Kawaler Orderu Sztuki i Literatury (Francja)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Krystyna Janda w Wikicytatach
Strona internetowa

Krystyna Jolanta Janda (ur. 18 grudnia 1952[1] w Starachowicach) – polska aktorka filmowa i teatralna, reżyser, prozaik i felietonistka, piosenkarka; dyrektor Teatru Polonia w Warszawie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Krystyna Janda jest absolwentką Państwowego Liceum Plastycznego. W 1975 ukończyła Państwową Wyższą Szkołę Teatralną w Warszawie.

Janda debiutowała jeszcze w czasie studiów rolą Maszy Kułyginy w dramacie Trzy siostry Antona Czechowa w reżyserii Aleksandra Bardiniego w Teatrze Telewizji w 1974[2]; w tym samym roku zagrała rolę Manekina 34 w ulicznej grotesce scenicznej Bal manekinów Brunona Jasieńskiego w reżyserii Janusza Warmińskiego[2]. W 1976 zagrała rolę Doriana Graya w Portrecie Doriana Graya Oscara Wilde’a w adaptacji Johna Osborne’a i reżyserii Andrzeja Łapickiego w Teatrze Małym w Warszawie[2]. W latach 1976–1987 była aktorką Teatru Ateneum w Warszawie.

Powszechnie uważa się[wyrażenie zwodnicze], że jej debiutem filmowym była rola Agnieszki w filmie Andrzeja WajdyCzłowiek z marmuru (1976). Po raz pierwszy na ekranie pojawiła się jednak w 1973 r. w serialu „Czarne chmury” jako dziewczyna tańcząca na chłopskim weselu. Grywa najczęściej postacie kobiet silnych i zdecydowanych o bogatym życiu wewnętrznym. Do najbardziej znanych należą jej role w filmach: Człowiek z żelaza, Przesłuchanie oraz Kochankowie mojej mamy.

Na estradzie Janda debiutowała w 1977 na XV Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu piosenką Guma do żucia z muzyką i do słów Marka Grechuty[2].

Od lat 80. gra nieprzerwanie w filmach kinowych i telewizyjnych oraz w sztukach teatralnych. Od 10 lat także reżyseruje w teatrze i telewizji. Ma na swoim koncie reżyserię filmu fabularnego Pestka, według kultowej powieści o miłości autorstwa Anki Kowalskiej. Przez krytyków filmowych został on uznany za jeden z najlepszych debiutów filmowych[potrzebne źródło].

W teatrze zagrała około 60 ról od antyku przez Szekspira do współczesnego repertuaru teatralnego polskiego i światowego. Przy czym ma na swoim koncie sukcesy właściwie we wszystkich gatunkach scenicznych. Największym sukcesem była Medea Eurypidesa. Miała w swoim repertuarze wiele monodramów, z których każdy był sukcesem. Zagrała także około 45 ról od klasycznych do współczesnych w Teatrze Telewizji oraz około 50 ról w filmach fabularnych.

Jest jedną z ulubionych aktorek Andrzeja Wajdy. Poza Człowiekiem z marmuru, kontynuowała współpracę z reżyserem w jego kolejnych dziełach, jak np.: Człowiek z żelaza, Dyrygent, czy Bez znieczulenia.

Jest laureatką wielu nagród przyznawanych w Polsce, jak i na świecie. Za rolę w filmie Przesłuchanie otrzymała Złotą Palmę na festiwalu w Cannes, a za rolę w filmie Zwolnieni z życia Waldemara Krzystka – Srebrną Muszlę w San Sebastian. Za rolę w filmie niemiecko-francuskim Laputa knerii Helmy Sanders-Brahms została nagrodzona na festiwalu w Montrealu.

Gra, śpiewa, reżyseruje, pisze felietony, wydała 6 płyt i 5 książek. Wielokrotnie nagradzana jako najpopularniejsza i najbardziej ceniona aktorka w kraju. W roku 1998 w ankiecie „Koniec wieku” przeprowadzonej przez tygodnik „Polityka” została wybrana do grona najwybitniejszych aktorów XX wieku[3].

W 2000 roku odbyła jedną z największych tras teatralnych w historii polskiego teatru (Sto twarzy Krystyny Jandy). W ciągu dwóch miesięcy zagrała 48 spektakli w 8 największych miastach Polski.

W 2005 roku podjęła też – jako jedna z pierwszych – wyzwanie stworzenia własnego, prywatnego teatru w Warszawie, Teatru Polonia[4]. Jest również fundatorką i Prezesem Zarządu Fundacji Krystyny Jandy na rzecz Kultury[5]. 16 stycznia 2010 roku Fundacja Krystyny Jandy na rzecz Kultury świętowała otwarcie nowej sceny nazwanej Och-teatr, mieszczącej się w Warszawie przy ulicy Grójeckiej w sali dawnego kina „Ochota”[6].

W maju 2006 roku otrzymała nagrodę Medaille Charlemagne pour des Medias Européens (Medal Karola Wielkiego Europejska nagroda mediów) za wybitny dorobek aktorski, zaangażowanie w europejskie porozumienie między Wschodem i Zachodem oraz walkę o równouprawnienie kobiet. W tym samym roku za rolę Tonki Babić w spektaklu Ucho, gardło, nóż (w jej własnej reżyserii) została nagrodzona prestiżowym Feliksem Warszawskim.

5 stycznia 2008 zmarł jej mąż Edward Kłosiński, którego poślubiła w 1981 roku. Jest matką trójki dzieci: córki Marii Seweryn oraz dwóch synów, Adama i Jędrzeja Kłosińskich. Mieszka w podwarszawskim Milanówku. Pisuje felietony[7] m.in. do magazynu „Poradnik Domowy[8], a wcześniej także do miesięczników Pani oraz Uroda[9].

Od 2001 roku zagrała w kilku reklamach telewizyjnych sieci telekomunikacyjnej, herbaty, leku, a także ostatnio w reklamie kremu pielęgnacyjnego. Prowadzi bloga.

Zasiada w Radzie Nadzorczej Fundacji Okularnicy[10].

Dorobek artystyczny[edytuj | edytuj kod]

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Gwiazda Krystyny Jandy w Alei Gwiazd w Łodzi

Seriale[edytuj | edytuj kod]

Dubbing[edytuj | edytuj kod]

Spektakle (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Książki[edytuj | edytuj kod]

  • Gwiazdy mają czerwone pazury – wyd. WAB, 1998
  • Moja droga B. – wyd. WAB, 2000
  • Różowe tabletki na uspokojenie – wyd. WAB, 2002
  • WWW.MAŁPA.PL – wyd. WAB, 2002
  • WWW.MAŁPA2.PL – wyd. WAB, 2005
  • Moje rozmowy z dziećmi – 2008

Dyskografia gościnnie[edytuj | edytuj kod]

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

  • Na płycie „Pięć oceanów” z utworami Agnieszki Osieckiej śpiewa piosenkę „Na zakręcie”.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Inne nagrody i wyróżnienia

Miejsce na liście najbogatszych osobowości show-biznesu w Polsce wg Forbesa[edytuj | edytuj kod]

  • 2009 – miejsce 19[25]
  • 2010 – miejsce 24[25]

Udział w reklamach[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Faktycznie już po północy w dniu 19 grudnia – Dziennik – wpis na 30 maja 2012. www.krystynajanda.pl, 30 maja 2012.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny. Lubomir Mackiewicz (red.), Anna Żołna (red.). Warszawa: Wydawnictwo „Interpress”, 1993, s. 239. ISBN 83-223-2644-0.
  3. Ankieta „Polityki”. www.krystynajanda.pl, 17 sierpnia 1998.
  4. Teatr Polonia.
  5. Fundacja Krystyny Jandy na rzecz Kultury.
  6. Warszawa. Otwarcie Och-Teatru w sobotę.
  7. krystynajanda.pl/felietony.
  8. „Felietony Krystyny Jandy”, kobieta.gazeta.pl/poradnik-domowy.
  9. K. Janda, Różowe tabletki na uspokojenie, wyd. WAB, Warszawa 2003, s. 4.
  10. http://www.krs-online.com.pl/fundacja-okularnicy-imienia-agnieszki-krs-85688.html
  11. http://www.discogs.com/artist/Krystyna+Janda.
  12. http://www.discogs.com/Various-Music-From-Poland-At-Midem-85/release/1015974.
  13. http://www.discogs.com/Marek-Grechuta-Anawa-Ocalić-Od-Zapomnienia-Przeboje-Marka-Grechuty/release/2347244.
  14. http://www.discogs.com/Marek-Grechuta-Anawa-Ocalić-Od-Zapomnienia/release/1695317.
  15. http://www.discogs.com/Various-Summer-Hits-2-Piosenki-Na-Lato/release/3050414.
  16. Biblioteka Polskiej Piosenki.
  17. http://www.discogs.com/Marek-Grechuta-Serce/release/1667878.
  18. http://www.discogs.com/Various-Trójka-Live-Agnieszka-Osiecka-Kobiety-Mojego-Życia-I/release/2522181.
  19. Człowiek z żelaza w bazie filmpolski.pl
  20. Prezydent odznaczył ludzi kultury. prezydent.pl, 17 stycznia 2011. [dostęp 3 marca 2011].
  21. M.P. z 2003 r. Nr 6, poz. 81
  22. Wręczono złote medale „Gloria Artis”. e-teatr.pl, 2005-09-10. [dostęp 2012-12-03].
  23. www.krystynajanda.net.
  24. Nagrody m. st. Warszawy przyznane w 2011 roku (pol.). Urząd m. st. Warszawy, 16 czerwca 2011. [dostęp 2 lipca 2012].
  25. 25,0 25,1 http://www.forbes.pl/rankingi/100-najcenniejszych-gwiazd-polskiego-show-biznesu,5627 100 najcenniejszych gwiazd polskiego show-biznesu 2010.
  26. Press: Krystyna Janda została twarzą marki Soraya, a Soraya mecenasem jej teatrów.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Nagrody
Poprzednik
Meryl Streep
za Krzyk w ciemności
Festiwal Filmowy w Cannes
Najlepsza aktorka

1990
za Przesłuchanie
Następca
Irène Jacob
za Podwójne życie Weroniki
Poprzednik
Krystyna Feldman
za Mój Nikifor
FPFF w Gdyni dla aktorki pierwszoplanowej
2005
za Parę osób, mały czas
(Wraz z Karoliną Gruszką za Kochankowie z Marony)
Następca
Jowita Budnik
za Plac Zbawiciela
Poprzednik
Nagrody nie przyznano
FPFF w Gdyni dla aktorki pierwszoplanowej
1990
za Przesłuchanie
Następca
Ryszarda Hanin
za Jeszcze tylko ten las
Poprzednik
Michał Rosa
za Gorący czwartek
FPFF w Gdyni za debiut reżyserski
1995
za Pestka
(Wraz z Jarosławem Żamojdą za Młode wilki)
Następca
Paweł Łoziński
za Kratka