Krystyna Janda

Krystyna Janda
Data i miejsce urodzenia	18 grudnia 1952 Starachowice, Polska
Zawód	aktorka teatralna i filmowa
Współmałżonek	Andrzej Seweryn (rozwód) Edward Kłosiński (do 05.01.2008)
Lata aktywności	od 1976
Nagrody Nagroda na FPFF w Gdyni Pierwszoplanowa rola kobieca 1990 Przesłuchanie 2005 Parę osób, mały czas Nagroda na MFF w Cannes Najlepsza aktorka 1990 Przesłuchanie
Odznaczenia
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Strona internetowa
Profil w bazie IMDb
Profil w bazie filmpolski.pl
Profil w bazie e-teatr.pl
Profil w bazie Filmweb.pl
Profil w bazie Stopklatka.pl

Gwiazda Krystyny Jandy w łódzkiej Alei Gwiazd

Krystyna Jolanta Janda (ur. 18 grudnia 1952 w Starachowicach) – polska aktorka filmowa i teatralna, prozaik i felietonistka, piosenkarka; dyrektor teatru.

Życiorys

Absolwentka Państwowego Liceum Plastycznego. W 1975 roku ukończyła Państwową Wyższą Szkołę Teatralną w Warszawie. W teatrze zadebiutowała rolą Doriana Graya w przedstawieniu Portret Doriana Graya Johna Osborne’a (wg Wilde’a) oraz rolą Niny Zarzecznej w spektaklu Czajka Antoniego Czechowa.

Powszechnie uważa się, że jej debiutem filmowym była rola Agnieszki w filmie Andrzeja Wajdy – Człowiek z marmuru (1976). Po raz pierwszy na ekranie pojawiła się jednak w 1973 r. w serialu „Czarne chmury” jako dziewczyna tańcząca na chłopskim weselu. Grywa najczęściej postacie kobiet silnych i zdecydowanych o bogatym życiu wewnętrznym. Do najbardziej znanych należą jej role w filmach: Człowiek z żelaza, Przesłuchanie oraz Kochankowie mojej mamy.

Od lat 80. gra nieprzerwanie w filmach kinowych i telewizyjnych oraz w sztukach teatralnych. Od 10 lat także reżyseruje w teatrze i telewizji. Ma na swoim koncie reżyserię filmu fabularnego Pestka, według kultowej powieści o miłości autorstwa Anki Kowalskiej. Przez krytyków filmowych został on uznany za jeden z najlepszych debiutów filmowych.

W teatrze zagrała około 60 ról od antyku przez Szekspira do współczesnego repertuaru teatralnego polskiego i światowego. Przy czym ma na swoim koncie sukcesy właściwie we wszystkich gatunkach scenicznych. Największym sukcesem była Medea Eurypidesa. Główne role w Shirley Valentine i Edukacja Rity zagrała ponad 400 razy. Miała w swoim repertuarze wiele monodramów, z których każdy był sukcesem. Zagrała także około 45 ról od klasycznych do współczesnych w Teatrze Telewizji oraz około 50 ról w filmach fabularnych.

Jest jedną z ulubionych aktorek Andrzeja Wajdy. Poza „Człowiekiem z marmuru”, kontynuowała współpracę z reżyserem w jego kolejnych dziełach, jak np.: Człowiek z żelaza, Dyrygent czy Bez znieczulenia.

Jest laureatką wielu nagród przyznawanych w Polsce, jak i na świecie. Za rolę w filmie Przesłuchanie otrzymała Złotą Palmę na festiwalu w Cannes, a za rolę w filmie Zwolnieni z życia Waldemara Krzystka – Srebrną Muszlę w San Sebastian. Za rolę w filmie niemiecko-francuskim Laputa Helmy Sanders-Brahms została nagrodzona na festiwalu w Montrealu.

Gra, śpiewa, reżyseruje, pisze felietony, wydała 6 płyt i 5 książek. Wielokrotnie nagradzana jako najpopularniejsza i najbardziej ceniona aktorka w kraju. W roku 1998 w ankiecie „Koniec wieku” przeprowadzonej przez tygodnik „Polityka” została wybrana do grona najwybitniejszych aktorów XX wieku.

W 2000 roku odbyła jedną z największych tras teatralnych w historii polskiego teatru (Sto twarzy Krystyny Jandy). W ciągu dwóch miesięcy zagrała 48 spektakli w 8 największych miastach Polski.

W 2005 roku podjęła też – jako jedna z pierwszych – wyzwanie stworzenia własnego, prywatnego teatru w Warszawie, Teatru Polonia. Jest również fundatorką i Prezesem Zarządu Fundacji Krystyny Jandy na rzecz Kultury. 16 stycznia 2010 roku Fundacja Krystyny Jandy na rzecz Kultury świętowała otwarcie nowej sceny nazwanej Och-teatr, mieszczącej się w Warszawie przy ulicy Grójeckiej w sali dawnego kina „Ochota”.

W maju 2006 roku otrzymała nagrodę „Medaille Charlemagne pour des Medias Europeens” (Medal Karola Wielkiego Europejska nagroda mediów) za wybitny dorobek aktorski, zaangażowanie w europejskie porozumienie między Wschodem i Zachodem oraz walkę o równouprawnienie kobiet.

W tym samym roku za rolę Tonki Babić w spektaklu Ucho, gardło, nóż (w jej własnej reżyserii) została nagrodzona prestiżowym Feliksem Warszawskim.

5 stycznia 2008 zmarł jej mąż Edward Kłosiński, którego poślubiła w 1981 roku. Jest matką trójki dzieci: córki Marii Seweryn oraz dwóch synów, Adama i Jędrzeja Kłosińskich. Mieszka w podwarszawskim Milanówku. Pisuje felietony m.in. do magazynu Poradnik Domowy, a wcześniej także do miesięczników Pani oraz Uroda.

Od 2001 roku zagrała w kilku reklamach telewizyjnych sieci telekomunikacyjnej, herbaty, leku, a także ostatnio w reklamie kremu pielęgnacyjnego.

Dorobek artystyczny

Filmografia

• 1976: Człowiek z marmuru – Agnieszka
• 1977: Pani Bovary to ja – Krystyna, przyjaciółka Anny
• 1977: Granica – Elżbieta Biecka, żona Ziembiewicza
• 1978: Bez znieczulenia – Agata, studentka Jerzego
• 1978: Bestia − Anna, żona Pawła
• 1979: Manchmal besucht der neffe die tante (gościnnie)
• 1979: Dyrygent – Marta
• 1979: Golem – Rozyna
• 1980: W biały dzień – Ewa, kochanka "Białego"
• 1980: Uoni (gościnnie)
• 1980: Zielony ptak
• 1981: On, ona, oni − pani psycholog
• 1981: Człowiek z żelaza – Agnieszka
• 1981: Mefisto – Barbara Bruckner
• 1981: Wojna światów - Następne stulecie – 2 role: prostytutka Gea, żona Idema
• 1981: Fik - Mik
• 1982: Avant la bataille
• 1982: Ce fut un bel été – Wanda
• 1982: Obudź się, szpiegu – Anna Gretz
• 1982: Przesłuchanie – Antonia Dziwisz
• 1980: Bella Donna – Lena
• 1983: Stan wewnętrzny – żeglarka Ewa Jaskólska
• 1983: To tylko Rock – piosenkarka Majka Lenczewska
• 1983: Synteza − Gloria Lamb
• 1984: O-Bi, O-Ba. Koniec cywilizacji − Gea
• 1984: Der bulle und das madchen − Gerlinde
• 1985: Vertiges − Maria
• 1985: Kochankowie mojej mamy – Krystyna Traczyk
• 1985: Glut − Anna
• 1986: Laputa – Małgorzata
• 1986: W zawieszeniu – Anna Mroczyńska
• 1987: Na srebrnym globie – Aza
• 1987: Krótki film o zabijaniu – Dorota
• 1988: Dekalog II – Dorota Geller
• 1988: Dekalog V – Dorota Geller
• 1989: Stan posiadania – Julia
• 1991: Kuchnia polska – Margaret Szymanko
• 1992: Zwolnieni z życia – Francuzka
• 1995: Pestka – Agata Koman
• 1995: Tato – Magda, adwokat Michała
• 1995: Opowieści weekendowe: Niepisane prawa – Halina
• 1995: Matka swojej matki − Ewa Kozłowska, matka Alicji
• 1997: Ostatni rozdział − pani Leduroy
• 2000: Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową – Anna, była żona Tomasza
• 2000: Żółty szalik – aktualna kobieta
• 2000: Weiser – Elka
• 2001: Przedwiośnie – Jadwiga Barykowa, matka Cezarego
• 2002: Superprodukcja – aktorka Krystyna Janda
• 2005: Parę osób, mały czas – Jadwiga Stańczakowa
• 2005: Wróżby kumaka – Aleksandra Piątkowska
• 2007: Ryś – Wiadro, sprzątaczka na Poczcie Głównej w Warszawie
• 2009: Tatarak – 2 role: pani Marta; aktorka
• 2009: Rewers – Irena Jankowska, matka Sabiny
• 2011: Sponsoring − matka Alicji

Seriale

• 1973: Czarne chmury − dziewczyna tańcząca na weselu (gościnnie)
• 1978: Rodzina Połanieckich − Christina, znajoma Świrskiego w Wenecji (gościnnie)
• 1979: Doktor Murek − Zośka "Arletka"
• 1984: Drobne, kobiece pismo − Amelia tachezy
• 1987: Wilder westen, inclusive − Marianne
• 1989: Modrzejewska – Helena Modrzejewska
• 1991: Kuchnia Polska – Margaret Szymanko
• 1993: Wielki Bellheim − Maria Bellheim
• 2002: Przedwiośnie – Jadwiga Barykowa, matka Cezarego
• 2003-2004: Męskie-żeńskie − Lilka Janicka
• 2007: Niania − w roli samej siebie (odc. 66)
• 2011: Bez tajemnic – Barbara Lewicka

Dubbing

• 2011: Uncharted 3: Oszustwo Drake'a – Katherine Marlowe

Spektakle (wybór)

• Śluby panieńskie (1976) – autor: Aleksander Fredro, reż. Jan Świderski, rola: Aniela
• Czajka (1977) – autor: Antoni Czechow, reż. Janusz Warmiński, rola: Nina Zarieczna
• Biała bluzka (1987) – autor: Agnieszka Osiecka, reż. Magda Umer
• Shirley Valentine (1990) – autor: Willy Russell, reż. Maciej Wojtyszko, rola: Shirley Valentine-Bradshaw
• Mała Steinberg (2001) – autor: Lee Hall, reż. Krystyna Janda, rola: Mała
• Kto się boi Virginii Woolf? (2002) – autor: Edward Albee, reż. Władysław Pasikowski, rola: Martha
• Boska! (2007) – autor: Peter Quilter, reż. Andrzej Domalik, rola: Florence Foster Jenkins – najgorsza śpiewaczka świata
• Rosyjskie konfitury – autor: Ludmiła Ulicka, reż. Krystyna Janda

Książki

• Gwiazdy mają czerwone pazury – wyd. WAB, 1998
• Moja droga B. – wyd. WAB, 2000
• Różowe tabletki na uspokojenie – wyd. WAB, 2002
• WWW.MAŁPA.PL – wyd. WAB, 2002
• WWW.MAŁPA2.PL – wyd. WAB, 2005
• Moje rozmowy z dziećmi – 2008

Muzyka

• W filmie Człowiek z żelaza śpiewa Balladę o Janku Wiśniewskim.

• Na płycie „Pięć oceanów” z utworami Agnieszki Osieckiej śpiewa piosenkę „Na zakręcie”.

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2011) – za wybitne zasługi dla kultury narodowej, za osiągnięcia w twórczości artystycznej.
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2002) – w uznaniu wybitnych zasług dla rozwoju Telewizji Polskiej).
• Złoty Krzyż Zasługi (1989)
• Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005)
• Odznaka Zasłużony Działacz Kultury (1997)
• Order Sztuki i Literatury III klasy (1991, Francja)

Inne nagrody i wyróżnienia

• Medal im. Vittoria de Siki (1990)
• Medal Karola Wielkiego za wybitny dorobek aktorski oraz postawę proeuropejską. Jest pierwszą kobietą uhonorowaną tym medalem (2006)
• Nagroda im. Zbyszka Cybulskiego za najlepszy debiut (1978)
• Srebrny Asteroid za rolę w filmie Piotra Szulkina Golem, na XIX Międzynarodowym Festiwalu Filmów Fantastycznych w Trieście. Najlepsza rola kobieca na festiwalu (1981)
• Montreal nagroda za rolę kobiecą (1986)
• Nagroda im. Aleksandra Zelwerowicza – przyznawana przez redakcję „miesięcznika „Teatr” za rolę tytułową w „Medei” Eurypidesa w Teatrze Powszechnym w Warszawie (1988)
• Nagroda Fundacji Kultury Polskiej za film Przesłuchanie (1989)
• Złota Kaczka dla najlepszej aktorki (1990)
• Najlepsza główna rola kobieca na FPFF Gdynia za film Przesłuchanie (1990)
• Nagroda za najlepszą rolę żeńską na Festiwalu Filmowym w Cannes (rola w filmie Ryszarda Bugajskiego Przesłuchanie) (1990)
• Nominacja do nagrody Europejskiej Akademii Filmowej za najlepszą rolę kobiecą (1990)
• Nagroda dla najlepszej aktorki festiwalu na I Belgradzkim Festiwalu Filmów Śródziemnomorskich za rolę w filmie Ryszarda Bugajskiego Przesłuchanie (1991)
• Srebrna Muszla na Festiwalu Filmowym w San Sebastian za rolę w filmie Waldemara Krzystka Zwolnieni z życia (1992)
• Złota Kaczka dla najlepszej aktorki (1993)
• Nagroda za debiut reżyserski na XX Festiwalu Filmowym w Gdyni za reżyserię filmu Pestka (1995)
• Super Złota Kaczka dla najlepszej aktorki w historii polskiego kina (1996)
• Nagroda Publiczności Telekamera dla najpopularniejszej aktorki (1998)
• SuperWiktor za całokształt twórczości (1998)
• Polskie Nagrody Filmowe „Orły”: nominacja za najlepszą główną rolę kobiecą za film Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2001)
• Nagroda Główna Złote Lwy za najlepszą główną rolę kobiecą na FPFF Gdynia za Parę osób, mały czas (2005)
• Polskie Nagrody Filmowe „Orły”: nominacja za najlepszą główną rolę kobiecą za film Wróżby kumaka (2006)
• Złota Kaczka dla najlepszej aktorki pięćdziesięciolecia (2007)
• nagroda Hiacynt „za konsekwentne wspieranie idei tolerancji w swej działalności teatralnej, filmowej i internetowej” (2007)
• Polskie Nagrody Filmowe „Orły”: nominacja za najlepszą główną rolę kobiecą za film Parę osób, mały czas (2008)

Miejsce na liście najbogatszych Polaków show-biznesu Forbes

• 2010 – miejsce 24
• 2009 – miejsce 19 (496 000 zł z reklam)

Udział w reklamach

• Reklama marki Art & Diamonds Soraya
• Reklama Eurobanku
• Reklama Telekomunikacji Polskiej SA
• Reklama marki Lipton

Źródła

• Andrzej Tadeusz Kijowski* Opis obyczajów w 15-leciu międzysojuszniczym 1989-2004'' (Wydawnictwo AnTraKt) 2010
  • Teatr to miejsce spotkania
    • Paradoks o Ogródkach (III) ISBN 978-83-923292-8-2

Linki zewnętrzne

• Teatr Polonia

Nagrody
Poprzednik Meryl Streep za Krzyk w ciemności	Festiwal Filmowy w Cannes Najlepsza aktorka 1990 za Przesłuchanie	Następca Irène Jacob za Podwójne życie Weroniki
Poprzednik Krystyna Feldman za Mój Nikifor	FPFF w Gdyni dla aktorki pierwszoplanowej 2005 za Parę osób, mały czas (Wraz z Karoliną Gruszką za Kochankowie z Marony)	Następca Jowita Budnik za Plac Zbawiciela
Poprzednik Nagrody nie przyznano	FPFF w Gdyni dla aktorki pierwszoplanowej 1990 za Przesłuchanie	Następca Ryszarda Hanin za Jeszcze tylko ten las
Poprzednik Michał Rosa za Gorący czwartek	FPFF w Gdyni za debiut reżyserski 1995 za Pestka (Wraz z Jarosławem Żamojdą za Młode wilki)	Następca Paweł Łoziński za Kratka