Krystyna Krahelska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krystyna Krahelska
Danuta
Krystyna Krahelska ok. 1937
Krystyna Krahelska ok. 1937
plutonowy plutonowy
Data i miejsce urodzenia 24 marca 1914
Mazurki (Białoruś)
Data i miejsce śmierci 2 sierpnia 1944
Warszawa
Przebieg służby
Główne wojny i bitwy II wojna światowa (powstanie warszawskie)
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (1940) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami (1942) Medal Wojska Krzyż Armii Krajowej
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Krystyna Krahelska w Wikicytatach
Dom Prasy przy ul. Marszałkowskiej 3/5, w pobliżu którego została śmiertelnie ranna Krystyna Krahelska
Pomnik Syrenki warszawskiej z twarzą poetki
Fragment ekspozycji poświęconej Krahelskiej w Muzeum Powstania Warszawskiego
Miejsce, gdzie znajdował się dom państwa Krahelskich (Mazurki, Białoruś)

Krystyna Krahelska ps. „Danuta” (ur. 24 marca 1914 w Mazurkach k. Baranowicz, zm. 2 sierpnia 1944 w Warszawie) – poetka, harcerka, etnograf, żołnierz Armii Krajowej, uczestniczka powstania warszawskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w rodzinnym majątku w Mazurkach nad rzeką Szczarą koło Baranowicz jako córka Jana Krahelskiego, inżyniera, późniejszego oficera WP, starosty i wojewody poleskiego w latach 1926-1932 oraz Janiny Bury, biologa. Była bratanicą Wandy Krahelskiej-Filipowiczowej (uczestniczki zamachu na rosyjskiego generała-gubernatora Skałona) oraz kuzynką męża Haliny Krahelskiej. Była to typowa rodzina inteligencka.

Od roku 1928 członek ZHP, w latach 1929-1932 prowadziła gromadę zuchów. W roku 1931 uczestniczyła w składzie delegacji polskiej w Zlocie Skautów Słowiańskich w Pradze. W 1932 zdała maturę w gimnazjum im. Romualda Traugutta w Brześciu nad Bugiem[1].

Od października 1932 studiowała geografię i historię, a następnie etnografię na Wydziale Humanistycznym UW, gdzie była podopieczną Cezarii Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz Jędrzejewiczowowej. Kilkakrotnie wykonywała pieśni regionalne przed mikrofonami Polskiego Radia w Wilnie i Warszawie. W maju 1939 zdała egzamin dyplomowy. W latach 1936-1937 pozowała Ludwice Nitschowej, autorce pomnika warszawskiej Syrenki.

O pomniku Syreny mówi sama artystka:

Wyrzeźbiona przeze mnie twarz Syreny warszawskiej jest twarzą Krystyny zmonumentalizowaną, aby nie było tak łatwo rozpoznać Krysię, chodzącą ulicami, co by Ją może krępowało. Bo chodziła ulicami warszawskimi prosta, wysoka, jaśniejąca uśmiechem wewnętrznej młodzieńczej radości i siły, gotowa na wszystko, co uczciwe, sprawiedliwe i piękne.

We wrześniu 1939 w oblężonej stolicy działała w ramach obrony cywilnej, a podczas okupacji przebywała w Warszawie, a następnie pracowała w Państwowym Instytucie Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach[1]. Od grudnia 1939 w konspiracji w Związku Walki Zbrojnej. Łączniczka i kurierka do specjalnych poruczeń na teren Nowogródczyzny. Przewoziła broń, przeszkolona w służbie sanitarnej, a w latach 1943–1944 pracowała jako pielęgniarka w szpitalu powiatowym we Włodawie. Jako sanitariuszka jeździła do oddziałów partyzanckich i szkoliła dziewczęta do służby sanitarnej[1].

Od maja 1943 ponownie w Warszawie, a w powstaniu warszawskim przydzielona jako sanitariuszka 1108. plutonu (dowódca ppor. Karol Wróblewski ps. „Wron”) w 3. szwadronie 1. dywizjonu „Jeleń” 7. Pułku Ułanów Lubelskich AK pod pseudonimem „Danuta”[2]. 1 sierpnia, podczas prowadzonego przez pluton od strony ul. Polnej ataku na budynek Domu Prasy przy ul. Marszałkowskiej 3/5 (m.in. siedziba redakcji i drukarni „Nowego Kuriera Warszawskiego”), w momencie ratowania rannego kolegi została trzykrotnie postrzelona w klatkę piersiową. Była operowana w szpitalu powstańczym na ul. Polnej 34, jednak w wyniku zadanych ran zmarła nad ranem 2 sierpnia[2][3].

Została pochowana w ogródku domu przy ul. Polnej 36, a po wojnie prochy przeniesiono na Cmentarz na Służewie przy ul. Renety.

Pośmiertnie awansowana do stopnia plutonowego Armii Krajowej oraz odznaczona orderami.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Wiersze i piosenki pisała od 1928. Najbardziej znaną swoją piosenkę „Hej, chłopcy, bagnet na broń” napisała w styczniu 1943 dla żołnierzy „Baszty”. Stała się ona najpopularniejszą piosenką żołnierską Polski Walczącej i powstania warszawskiego. Tekst opublikowano po raz pierwszy na łamach konspiracyjnego pisma „Bądź Gotów” (20 listopada 1943 nr 21), a następnie przedrukowano kilkakrotnie w prasie powstańczej oraz w dwóch konspiracyjnych antologiach Pieśni Podziemne (1944) i Śpiewnik B.Ch (październik 1944), a także w wielu antologiach powojennych.

W czasie okupacji znane były i śpiewane także jej dwie wcześniejsze (napisane w latach 1941-1942) piosenki „Kołysanka” (inny tytuł „Kołysanka o zakopanej broni”) i „Kujawiak” (inne tytuły „Kujawiak konspiracyjny”, „Kujawiak partyzancki”) oraz wiersze: „Polska”, „Modlitwa” i „Wiersz o Tobruku”.

Po wojnie wydano dwa zbiory jej wierszy i piosenek: „Smutna rzeka” i „Wiersze”.

Jej teksty zostały wykorzystane przez Agę Zaryan na płycie „Umiera piękno”.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Odznaka Honorowa[edytuj | edytuj kod]

Odznaka Honorowa im. Krystyny Krahelskiej – Pamięci Powstania Warszawskiego
Baretka
Baretka

Krystyna Krahelska jest patronką medalu ustanowionego i nadawanego przez Zarząd Główny Towarzystwa Przyjaciół Warszawy. „Odznaka Honorowa im. Krystyny Krahelskiej – Pamięci Powstania Warszawskiego” może być przyznana osobie fizycznej lub prawnej „za ocalenie od zapomnienia bohaterstwa żołnierzy i ludności cywilnej w Powstaniu Warszawskim 1944 r.” Nagradzane są różnorakie formy działalności zmierzające do przekazywania młodemu pokoleniu wspomnień z okresu powstania. O uhonorowanie odznaką mogą wnioskować urzędy i instytucje państwowe, zarządy główne stowarzyszeń kombatanckich, członkowie TPW, zarządy organizacji społecznych oraz instytucje oświatowo-wychowawcze.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Michalska 1988 ↓, s. 211.
  2. 2,0 2,1 Michalska 1988 ↓, s. 212.
  3. Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1969, s. 64.
  4. Uchwała Nr IV/32/2007 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 11 stycznia 2007 r. w sprawie nadania nazwy rondu w Dzielnicy Ursynów m.st. Warszawy.. W: Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego Nr 33 poz. 648 [on-line]. bip.mazowieckie.pl, 3 lutego 2007. [dostęp 2014-02-25]. s. 4988–4989.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1945 T.2. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 96–97. ISBN 83-211-0758-3.
  • Hanna Michalska: Słownik uczestniczek walki o niepodległość Polski 1939-1945; poległe i zmarłe w okresie okupacji niemieckiej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988, s. 211-212. ISBN 83-06-01195-3.
  • Krystyna Krahelska. Muzeum Powstania Warszawskiego. [dostęp 31 lipca 2014].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]