Kryteria konwergencji
Kraje strefy euro
Kraje należące do ERM II
Pozostałe kraje UE
Kraje spoza UE używające euro
Kryteria konwergencji (również kryteria konwergencji nominalnej, kryteria zbieżności, kryteria z Maastricht) – wprowadzone przez Traktat o Unii Europejskiej wskaźniki ekonomiczne i zasady, jakie powinno spełniać państwo aspirujące do pełnego uczestnictwa w Unii Gospodarczej i Walutowej. Są to zatem warunki konieczne do wypełnienia dla państw członkowskich Unii Europejskiej, które dążą do wprowadzenia euro i zobowiązały się nie przeprowadzać jednostronnej euroizacji. Początkowo kryteria te zapisane były w traktacie o Unii Europejskiej[1], jednak w wyniku wejścia w życie traktatu lizbońskiego znalazły się one głównie w artykule 140 traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dawny Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą)[2] oraz w Protokole nr 13 w sprawie kryteriów konwergencji[3]. W zakresie warunków koniecznych do przyjęcia euro, oprócz niezależności banku centralnego, kraje zobowiązane są wypełnić cztery kryteria: stabilności cen, fiskalne, kursowe i odnoszące się do stóp procentowych[4].
Spis treści |
[edytuj] Kryteria
[edytuj] Inflacja
W odniesieniu do osiągnięcia wysokiego poziomu trwałej zbieżności traktat głosi, że jednym z warunków jest[2]:
| „ |
osiągnięcie wysokiego stopnia stabilności cen; będzie to wynikało ze stopy inflacji zbliżonej do istniejącej w co najwyżej trzech Państwach Członkowskich, które mają najlepsze rezultaty w dziedzinie stabilności cen |
” |
| — Artykuł 140 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej | ||
Jest to jedno z trzech kryteriów o charakterze monetarnym. Konkretne wskaźniki brane pod uwagę zawarte są w artykule 1 Protokołu w sprawie kryteriów konwergencji[3]. Zgodnie z jego treścią poziom inflacji danego państwa w ciągu roku poprzedzającego badanie nie może przekraczać o więcej niż 1,5 pkt. procentowego inflacji trzech państw Unii Europejskiej[5] o najbardziej stabilnym poziomie cen. Inflację tę mierzy się wskaźnikiem HICP, nie zaś CPI[4].
[edytuj] Sytuacja fiskalna
Zgodnie z treścią traktatu kolejne kryterium dotyczy sytuacji finansów publicznych danego państwa członkowskiego. W myśl artykułu 2 Protokołu państwo członkowskie nie może być:
| „ |
objęte decyzją Rady zgodnie z artykułem 126 ustęp 6 wspomnianego Traktatu, stwierdzającą istnienie nadmiernego deficytu |
” |
| — Artykuł 2 Protokołu w sprawie kryteriów konwergencji | ||
Państwo członkowskie nie może być zatem objęte procedurą nadmiernego deficytu (EDP), która związana jest z przekroczeniem wskaźników odnoszących się do sektora instytucji rządowych i samorządowych (ang. general government)[6]. Wskaźniki te wynoszą 3% PKB w odniesieniu do deficytu oraz 60% PKB w odniesieniu do zadłużenia, jednak w praktyce przy ocenie uwzględnia się raczej tendencję, nie zaś poziom wartości referencyjnych w jednym określonym momencie. Ponadto uwzględnia się m.in. wyzwania stojące aktualnie przed budżetem danego państwa, jak np. podejmowanie określonych reform[4].
[edytuj] Kurs walutowy
Drugim kryterium o charakterze monetarnym jest kryterium kursu walutowego. Zgodnie z artykułem 3 Protokołu państwa członkowskie zobowiązane są do uczestnictwa w europejskim mechanizmie kursowym przez minimum dwa lata, bez poważnych napięć. Ocena pomyślności pozostawania w mechanizmie wydawana jest przez Europejski Bank Centralny. W okresie przebywania w ERM II zakazana jest samowolna dewaluacja waluty krajowej względem euro. Obecnie maksymalne dopuszczalne pasmo wahań kursowych wynosi +/- 15% odchylenia względem wyznaczonego kursu centralnego[4].
[edytuj] Stopy procentowe
Ostatnim kryterium związanym z polityką monetarną jest kryterium stóp procentowych, ściśle określone w artykule 4 Protokołu[3]. Przy ocenie jego wypełnienia brane są te same trzy państwa, co przy kryterium inflacyjnym. Kryterium głosi, że w ciągu roku przed badaniem średnia nominalna długoterminowa stopa procentowa nie może przekraczać stopy procentowej wspomnianych państw o więcej niż 2 pkt. procentowe. Przy ocenie brane są pod uwagę obligacje skarbowe[4].
[edytuj] Kryteria konwergencji a Polska
Od 1 maja 2004 Polska uczestniczy w UGiW, jednak objęta jest derogacją[7]. Ma zatem podobny status jak większość państw, które przystąpiły do UE wraz z nią, odmienny natomiast od Wielkiej Brytanii i Danii, które uzyskały klauzulę opt-out[8]. Uchylenie derogacji uzależnione jest od wypełnienia kryteriów konwergencji[9]. Bieżące informacje na temat aktualnego stanu ich wypełnienia publikowane są w wydawanym od sierpnia 2009 roku przez Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Euro Monitorze konwergencji nominalnej[10]. W marcu 2013 roku sytuacja przedstawiała się w sposób następujący[11]:
| Kryterium/Wskaźnik | Opis |
|---|---|
| Inflacja wg HICP (ang. Harmonised Index of Consumer Prices) |
3,2% – o 0,6 pkt. proc. wyższa od wartości referencyjnej równej 2,6% |
| Deficyt budżetowy | Polska objęta jest procedurą nadmiernego deficytu (ang. excessive deficit procedure, EDP)[12] ze względu na deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych (ang. general government) powyżej 3% PKB. W 2013 deficyt wyniósł 3,5% PKB. Pozwoli to wiosną 2013 zdjąć z Polski procedurę nadmiernego deficytu |
| Dług publiczny | Dług publiczny w marcu 2013 roku wyniósł 55,8% PKB wobec referencyjnego poziomu 60% PKB. |
| Kurs walutowy | Polska nie uczestniczy w mechanizmie ERM II |
| Średnia długoterminowa stopa procentowa w ostatnich 12 miesiącach | 4,73% – o 0,16 pkt. proc. niższa od wartości referencyjnej równej 4,89% |
[edytuj] Zobacz też
- euro
- Pakt Stabilności i Wzrostu
- Pakt fiskalny
- traktat o Unii Europejskiej
- gospodarka Unii Europejskiej
Przypisy
- ↑ Traktat o Unii Europejskiej. eur-lex.europa.eu, 1992. [dostęp 13 lutego 2010].
- ↑ 2,0 2,1 Wersja skonsolidowana traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. eur-lex.europa.eu. [dostęp 13 lutego 2010].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Protokoły. eur-lex.europa.eu. [dostęp 13 lutego 2010].
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Kryteria konwergencji. ecb.int. [dostęp 13 lutego 2010].
- ↑ Czyli może to dotyczyć również państw spoza strefy euro.
- ↑ Procedura nadmiernego deficytu. ec.europa.eu. [dostęp 13 lutego 2010].
- ↑ Marcin Żogała, Łukasz Szymczyk: Droga do euro (I). nbportal.pl, 2009-12-21. [dostęp 11 lutego 2010].
- ↑ Zuzanna Gromiec: Nie wszyscy mają euro. nbportal.pl, 2010-01-22. [dostęp 11 lutego 2010].
- ↑ Aleksandra Rogut: Przygotowania Polski do przyjęcia euro. nbportal.pl, 2010-01-25. [dostęp 11 lutego 2010].
- ↑ Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską: Monitor konwergencji nominalnej. mf.gov.pl. [dostęp 13 lutego 2010].
- ↑ Parametry wg anglojęzycznej Wikipedii
- ↑ Zob. dokumenty Komisji Europejskiej związane z procedurą nadmiernego deficytu wobec Polski European Commission. Economic and Financial Affairs: Excessive deficit procedure: Poland (ang.). ec.europa.eu. [dostęp 2010-03-07].
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Kryteria konwergencji. ecb.int. [dostęp 13 lutego 2010].
- Kryteria konwergencji. nbportal.pl. [dostęp 13 lutego 2010].
- Wersja skonsolidowana traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. eur-lex.europa.eu. [dostęp 13 lutego 2010].
- Protokoły. eur-lex.europa.eu. [dostęp 13 lutego 2010].
- Procedura nadmiernego deficytu. ec.europa.eu. [dostęp 13 lutego 2010].
- Raporty o konwergencji. mf.gov.pl. [dostęp 13 lutego 2010].
- Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską: Monitor konwergencji nominalnej. mf.gov.pl. [dostęp 13 lutego 2010].
