Kryzys kongijski 1960-1965

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kryzys kongijski – wybuchł w roku 1960 w Pierwszej Republice Konga (obecnie pod nazwą Demokratyczna Republika Konga). Jego powodem był konflikt zbrojny pomiędzy rebeliantami prowincji Katanga, dowodzonymi przez Moise Czombe, a władzami tego kraju (prezydentem Konga był wówczas Joseph Kasavubu, natomiast premierem Patrice Lumumba). Głównym oficerem dowodzącym armią tego państwa został Joseph Desire Mobutu. We wrześniu 1960 roku armia pod jego dowództwem przejęła faktyczną kontrolę nad obszarem kraju.

Separatyści uzyskali wsparcie ze strony rządu Belgii i górniczych firm tj. Union Minière. Konflikt doprowadził do interwencji zbrojnej Belgii. Lumumba zwrócił się o pomoc do USA w transporcie wojska do stłumienia secesji. Kiedy otrzymał odmowę, skierował prośbę do ZSRR, który odpowiedział pozytywnie i przysłał samoloty transportowe, broń, żywność, materiały medyczne i ciężarówki mające przewozić kongijskich żołnierzy do Katangi[1].

W odpowiedzi na bratobójcze walki, które ostatecznie w ciągu trzech lat pochłonęły życie około miliona osób, ONZ postanowiła wysłać jeszcze w 1960 roku swoje wojska do Konga. ONZ w końcu opanowała sytuację w regionie zbuntowanej prowincji Katanga przy pomocy Organizacji dla Jedności Afryki (OAU), będącej zaczątkiem późniejszej Unii Afrykańskiej. Moise Tshombe, będący przywódcą przegranych rebeliantów, opuścił tymczasowo terytorium kraju w 1963 roku.

Historia konfliktu[edytuj | edytuj kod]

19 maja 1960 r. Parlament belgijski uchwalił ustawę zasadniczą, na mocy której Kongo otrzymało konstytucje parlamentarną (przewidującą dwie izby i rady prowincjonalne). Wkrótce potem odbyły się wybory parlamentarne, które przyniosły zwycięstwo MNC (Kongijskiego Ruchu Narodowego) Lumumby i partiom etnicznym. Premierem został Patrice Lumumba, prezydentem Joseph Kasavubu. 30 czerwca król Baudouin proklamował w Leopoldville niepodległość Konga. Następnego dnia również terytoria powiernicze Ruanda i Burundi uzyskały niepodległość. Szybkie proklamowanie niepodległości obnażyło trudności nowego państwa. Kongo nie miało własnych kadr dla obsadzenia instytucji państwowych. Nieprzychylne niepodległości były dotychczasowa administracja kolonialna i aparat korporacji ponadnarodowych. Awansowanie poszczególnych urzędników i kupców ze średnim wykształceniem (w całym Kongo było wówczas tylko 20 tubylców z wyższym wykształceniem) prowadziło niejednokrotnie do kłótni międzypartyjnych i rywalizacji międzyplemiennych; przywódcy plemienni czuli się zagrożeni w swoich uprawnieniach i niechętnie odnosili się do rządu centralnego. Suma tych okoliczności złożyła się na krwawy kryzys kongijski[2].

5 lipca 1960 r. wybuchł w Leopoldville bunt żołnierzy kongijskich, którzy domagali się odesłania oficerów belgijskich. Bunt został poparty przez ludność[2].

Przypisy

  1. Longman History of Africa, Snellgrove L. and Greenberg K., Longman, London (1973)
  2. 2,0 2,1 Józef Kukułka: Historia współczesna stosunków międzynarodowych 1945-1996. Warszawa: SCHOLAR, 1996, s. 144. ISBN 83-85838-78-3.