Krzesiwo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krzesiwo współczesne – stylizowane na wczesnośredniowieczne krzesiwo kabłąkowe
Krzesiwa

Krzesiwo – historycznie, narzędzie do rozniecania ognia powszechnie stosowane przed wynalezieniem zapałek. Był to podłużny kawałek żelaza, grubości ok. 0,5 cm, długości 4 – 15 cm, przeważnie łukowato wygięty, którym uderzano o krzemień (czyli tzw. skałkę) w taki sposób, aby powstające przy tym iskry padały na kawałeczek hubki, która ulegała zapłonowi[1]; wtedy dorzucano do niej materiał łatwopalny, np. drewno i węgiel. Z danych etnograficznych wiemy, iż przybory służące do rozniecania ognia noszono w woreczkach, najczęściej w okolicy pasa biodrowego[2].

Obecnie krzesiwami są też np. elementy zapewniające wytworzenie iskry w zapalniczkach, na które składają się ryflowane, hartowane, stalowe kółka, którymi pociera się kamienie do zapalniczek, czy też elementy (wykonane z materiałów o podobnych właściwościach jak te stosowane w kamieniach do zapalniczki) służące do ręcznego krzesania ognia poprzez pocieranie kawałkiem twardej stali czy kamieniem w warunkach polowych (rozpalanie ognia bez użycia zapałek czy zapalniczki, stosowane w survivalu).

Typy krzesiw występujące na terenie Polski[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Polski spotykamy cztery główne typy krzesiw: iglicowe, sztabkowe, ogniwkowe i dwukabłąkowe. Krzesiwa typu sztabkowego (zwane także trapezowatymi lub „krzesiwami polskimi”) i iglicowego (które w świetle przeprowadzonych badań są najprawdopodobniej importami z terenów Skandynawii) nie występują lub nie są charakterystyczne w materiale zabytkowym znalezionym na terenie Polski we wczesnym średniowieczu[3]. Są one typowe dla okresów wcześniejszych, tj. dla okresu wpływów rzymskich (m.in. kultura przeworska).

Chronologia i pochodzenie krzesiw wczesnośredniowiecznych[edytuj | edytuj kod]

Krzesiwa wczesnośredniowieczne znajdowane na terenach Polski zawierają się w okresie od wiek X do wiek XIV w. Analogiczne zabytki spotykane są na terenie wszystkich sąsiadujących państw. Najstarsze, pewne znaleziska krzesiw tego typu znane są z terenów Danii. Jednym ze stanowisk, gdzie znaleziono krzesiwa tego typu, jest Birka. Upadek tego stanowiska datowany jest na schyłek X wieku[4]. Może to sugerować, iż zabytki te mają swoją genezę na terenach skandynawskich.

Skłaniać może nas do tego fakt, iż B. A. Kolčin badający stanowisko na terenie Nowogrodu, z analogicznymi do znalezionych w Polsce krzesiwami ogniwkowymi (znaleziono tam 76 sztuk), najwcześniejsze z nich datuje na sam początek XIII wieku, a najnowsze na wiek XV. Krzesiwa dwukabłąkowe datuje się jako trochę wcześniejsze niż ogniwkowe[5]. Z tego wynika, iż krzesiwa na terenie Nowogrodu pojawiły się zdecydowanie później niż na terenie Polski. Aby dokonać pełnej analizy należałoby stwierdzić, jak datuje się znaleziska na terenie Wielkopolski i Pomorza, ogólnie rzecz biorąc na pozostałych obszarach Polski tj. na południu, zachodzie i północy.

Przypisy

  1. Zobacz także Zamek skałkowy
  2. M. Gradowski 1985, str. 34-35
  3. T. Dąbrowska 1996, str. 47
  4. W. HOLMQVIST 1979, str. 110
  5. K. MUSIANOWICZ 1969

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]