Krzyż Wolności (Estonia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krzyż Wolności
Vabadusrist
Awers
Awers krzyża III kategorii, I klasy
Rewers
Rewers krzyża II kategorii, III klasy
Ustanowiono 24 lutego 1919
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Odmiany Krzyża Wolności z podziałem na kategorie i klasy
Kolumna Zwycięstwa w Wojnie o Niepodległość w Tallinnie z centralnym motywem w kształcie Krzyża Wolności
Estoński pułkownik Voldemar Karl Koht odznaczony Krzyżem Wolności II kat. III kl.

Krzyż Wolności (est. Vabadusrist) – najwyższe estońskie odznaczenie wojskowe ustanowione w 1919.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Krzyż Wolności został ustanowiony 24 lutego 1919[1] roku przez ówczesnego premiera Estonii Konstantina Pätsa w celu uhonorowania osób zasłużonych w wojnie o niepodległość Estonii i dzielił się na trzy kategorie:

  • I kategoria – nadawana za służbę wojskową
  • II kategoria – nadawana za bohaterstwo i odwagę w boju
  • III kategoria – nadawana osobom cywilnym

Każda z kategorii dzieliła się na trzy klasy. Projektantem odznaczenia był artysta estoński Nikolai Triik (1884-1940)[2]. Pierwsze nadania miały miejsce w sierpniu 1919 (7 krzyży)[2]. Odznaczonymi byli oficerowie Amerykańskiego Czerwonego Krzyża, którzy wsparli Estonię w wojnie o niepodległość. W okresie międzywojennym Krzyżem Wolności zostały odznaczone 3224 osoby[2], m.in. wielu Polaków, Anglików, Duńczyków, Estończyków, Finów, Łotyszy, Niemców bałtyckich, Rosjan, Szwedów i innych. Odznaczonym Krzyżem Wolności przysługiwało w okresie międzywojennym wiele przywilejów.

W 1925[2] Parlament Estonii, Riigikogu, zatwierdził ustawę kończącą nadawanie Krzyża Wolności, ponieważ uznano, iż wszystkie osoby, które zasłużyły się podczas wojny Estonii o niepodległość zostały już uhonorowane. Zachowano jednak możliwość dalszego wręczania Krzyża Wolności, ale wyłącznie jako odznaczenia wojennego[2]. Możliwość taka została utrzymana do czasów obecnych. W okresie okupacji sowieckiej (1940-1991) odznaczenie nie było nadawane. Ostatnim żyjącym kawalerem orderu był Karl Jaanus zmarły 6 października 2000[2] roku w Estonii. W 1998 Poczta Estonii wydała znaczek pocztowy z wizerunkiem Krzyża Wolności[3], a na wiosnę 2005[2] Parlament Estoński postanowił, że zostanie wzniesiony pomnik ku czci poległych w wojnie Estonii o niepodległość. Pomnik ten powstał w 2009[2], a jego głównym elementem jest wyobrażenie Krzyża Wolności.

Opis odznaki[edytuj | edytuj kod]

Odznaką Krzyża Wolności jest krzyż łaciński z umieszczonym pośrodku medalionem wyobrażającym zbrojne w miecz ramię i literę „E”[1] (w wersji dla osób cywilnych tylko literę „E”). Kolor krzyża różni się w zależności od kategorii:

  • EST Cross of Liberty Military Leadership.png kategoria nadawana za służbę wojskową: kolor emalii biały, medalion czarny, kolor wstążki czarny z niebieskim i białym paskiem wzdłuż obu brzegów wstążki
  • EST Cross of Liberty Personal Courage.png kategoria nadawana za bohaterstwo na polu walki: kolor emalii czarny, medalion czerwony, kolor wstążki niebieski z czarnym i białym paskiem wzdłuż obu brzegów wstążki
  • EST Cross of Liberty Civilian Service.png kategoria nadawana cywilom: kolor emalii niebieski, medalion biały, kolor wstążki biały z niebieskim i czarnym paskiem wzdłuż obu brzegów wstążki.

Każda z kategorii dzieliła się na trzy klasy:

  • I klasa: obramowanie krzyża złote
  • II klasa: obramowanie krzyża srebrne
  • III klasa obramowanie krzyża czarne.

Rewers krzyża był identyczny z awersem, tyle że w medalionie znajdowała się data ustanowienia odznaczenia (24/II/1919).

Odznaczeni[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Krzyżem Wolności.

Pomiędzy odznaczonymi Krzyżem Wolności byli[2]:

Odznaczono także miasto Verdun[2] we Francji i groby nieznanego żołnierza we Francji, Wielkiej Brytanii i we Włoszech[2] w uznaniu bohaterstwa żołnierzy alianckich podczas Wielkiej Wojny.

Lista Polaków odznaczonych Krzyżem Wolności[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Polacy odznaczeni estońskim Krzyżem Wolności.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Robert Werlich: Orders and Decorations of All Nations: Ancient and Modern, Civil and Military, Waszyngton 1965, str. 124
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 War of Independence and the Cross of Liberty
  3. Michel Europa-Katalog. Nordeuropa (Estland), Schwaneberger Verlag GMBH, Unterschleissheim 2009, ISBN 978-3-87858-884-9

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]