Krzyż Zasługi Wojskowej

Krzyż Zasługi Wojskowej Militärverdienstkreuz
Awers insygniów orderu
Awers odznaki z dekoracją wojenną
Awers odznaki z dekoracją wojenną i mieczami
Baretka
Ustanowiono	24 października 1849

Krzyż Zasługi Wojskowej (niem. Militärverdienstkreuz, skrót: MVK) – medal, a od 1914 order za zasługi wojskowe w szeregach cesarsko-królewskiej armii austriackiej (od 1867 austro-węgierskiej), nadawany (wyłącznie oficerom) w latach 1849–1918, uznawany przez władze II RP.

Historia

Order, pierwotnie jednoklasowy medal w formie krzyża, został ustanowiony 24 października 1849 przez cesarza Franciszka Józefa z inicjatywy feldmarszałka Radetzkiego jako odznaczenie dla oficerów, którzy się wyróżnili na polu bitwy lub poprzez wzorową służbę w czasie pokoju.

12 stycznia 1860 dodano odznaczeniu tzw. dekorację wojenną, Kriegsdekoration, wieniec laurowy między ramionami krzyża i od tej pory nadawano medal w tej formie "za szczególne czyny przed obliczem wroga", tzn. tylko w czasie wojny.

23 września 1914 przetworzono dotychczasowy medal w trzystopniowy order. Od tej pory poszczególne stopnie mogły być nadawane wielokrotnie, dekoracja wojenna otrzymała dodatkowo dwa skrzyżowane na wstążce (dla III klasy) lub umieszczone między ramionami krzyża złote miecze (dla I i II klasy). Jako szczególne wyróżnienie ze strony monarchy order (i przed nim jednoklasowy krzyż) mógł być nadawany z brylantami lub z wieńcem laurowym jako zawieszką. Dalsze zmiany statutów nastąpiły w latach 1916, 1917 i 1918.

Jako jedyny order wojenny jednego z państw zaborczych Krzyż Zasługi Wojskowej był uznany w II RP i wolno go było nosić obok odznaczeń polskich.

Insygnia

Insygnium 1849-1860

Oznaka pierwotnego medalu to srebrny krzyż typu krzyż Leopolda, z obramowaniem pokrytym czerwoną emalią. W medalionie środkowym awersu, również obramowanym na czerwono, napis "Verdienst". Rewers był gładki, nieemaliowany. Order noszony był na piersi na wstążce Medalu za Dzielność (Tapferkeitsmedaille), białej z czerwonymi bordiurami i z białym polem pokrytym wąskimi czerwonymi paseczkami, wiązanej w trójkąt, wg zwyczaju austriackiego.

Insygnia 1860-1918

Poprzednią formę oznaki zachowano, ale pokryto krzyż obustronnie białą emalią. W roku 1914, po przetworzeniu medalu w order, dodano I klasę – krzyż o średnicy 62 mm, noszony na agrafie na lewej piersi (nadawany tylko feldmarszałkom, generałom i komendantom korpusów), i II klasę (39 mm) odpowiadającą komandorii innych orderów, noszoną na szyi. Dotychczasowy krzyż stał się III klasą orderu – krzyżem kawalerskim. Wieniec laurowy między ramionami krzyża wszystkich trzech klas pokryto zieloną emalią.

Na 85. rocznicę urodzin cesarza Franciszka Józefa, 18 sierpnia 1915 przekazano sędziwemu monarsze krzyż I klasy wykonany w złocie i ozdobiony brylantami i szafirami, sfinansowany ze składek korpusu oficerskiego Austro-Węgier, który znajduje się obecnie w skarbcu wiedeńskiego Hofburgu. Nie wiadomo, czy cesarz go nosił.

Niektórzy znani odznaczeni

Order z brylantami

• Książę Albrecht Pruski, namiestnik Brunszwiku (1864)
• Arcyksiążę Eugeniusz, Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego (1917)
• Arcyksiążę Fryderyk (1915)
• Feldmarszałek Paul von Hindenburg (1915)
• Feldmarszałek August von Mackensen (1915)
• Sułtan Mehmed V (1917)

Niższe klasy orderu

• C. k. Generał Franz Conrad von Hötzendorf (1914)
• Kapitan pruski Gotthard Heinrici (1915)
• C.k. Wiceadmirał Miklós Horthy (1916)
• C. k. Generał Anton Lipoščak (1914)
• Generał pruski Erich Ludendorff (1917)
• Kapitan pruski Erwin Rommel (1916)
• Kapitan pruski Ferdinand Schörner (1916)
• C. k.Generał Stanisław Puchalski (1914, 1917)
• C. k.Generał Wojciech Rogalski (1916)
• Generał turecki Mustafa Kemal Pasza (1916)
• Cesarz niemiecki Wilhelm II (1916)

Bibliografia

• Roman Freiherr von Procházka, Österreichisches Ordenshandbuch, 1 – 4, München 1979
• Wiesław Bończa-Tomaszewski, Kodeks orderowy, Warszawa 1939

Linki zewnętrzne

• Angielska strona o orderze z listą odznaczonych