Krzyżanowice (województwo śląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krzyżanowice
Pałac w Krzyżanowicach
Pałac w Krzyżanowicach
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat raciborski
Gmina Krzyżanowice
Wysokość 200 m n.p.m.
Liczba ludności (2008) 2 005
Strefa numeracyjna (+48) 32
Kod pocztowy 47-450
Tablice rejestracyjne SRC
SIMC 0215500
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Krzyżanowice
Krzyżanowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krzyżanowice
Krzyżanowice
Ziemia 49°58′57,29″N 18°16′07,39″E/49,982581 18,268719
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Krzyżanowice (niem. Kreuzenort, śl. Krziżanowice) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie raciborskim, siedziba gminy Krzyżanowice, nad Odrą. Historycznie leży na Górnym Śląsku.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego, a wcześniej, w latach 1950-1975, do województwa opolskiego.

Parafia w Krzyżanowicach należy do diecezji opolskiej.

Krzyżanowice, jak w wiele innych wsi na Górnym Śląsku, ma zachowane charakterystyczne ślady dawnego układu osadniczego. Do dziś zachował się centralny, wrzecionowato wydłużony plac dawnego nawsia, którego jeden z końców zajmuje kościół[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pałac w Krzyżanowicach

Wieś powstała na przełomie XIII i XIV wieku, a pierwszy zapis znajduje się w dokumentach arcybiskupa gnieźnieńskiego i pochodzi z 1285. Wówczas wioska nazywała się „Krziżanowitz”. Pisownia zmieniała się wiele razy na przestrzeni wieków, wraz ze zmieniającą się przynależnością do różnych państw. Krzyżanowice należały kolejno do Polski, Czech, Habsburgów, Prus, Niemiec i od 1945 ponownie do Polski. Dokumenty, które zachowały się do dnia dzisiejszego, podają następujące nazwy: Crizanowitz (nazwa ta pochodzi z języka łacińskiego, co jest charakterystyczne dla średniowiecza – łaciński był językiem uniwersalnym; wskazuje to przynależność do wspólnoty chrześcijańskiej już w średniowieczu), Krajanewitz, Krzizanewiz (nazwa, która została poddana stopniowej germanizacji), Kreuzenort (wprowadzona 8 IV 1874 roku przez cesarza niemieckiego Wilhelma I, obowiązywała do 9 V 1945 roku)[potrzebne źródło].

W 1910 roku w miejscowości mieszkało 1352 mieszkańców, z czego 1143 mówiło w języku polskim, 10 – polskim i niemieckim, a 198 – niemieckim. W wyborach komunalnych, które odbyły się w listopadzie 1919 roku, oddano na listę polską 236 głosów, na ogólną liczbę 443 głosów. Zdobyła ona 5 z 9 mandatów. Podczas plebiscytu na Śląsku swoje głosy oddało 1038 osób (w tym 262 emigrantów). Za Polską głosowało w nim 395 wotantów, a za Niemcami 606.[2]

W Krzyżanowicach działały polskie organizacje, takie jak Polska Organizacja Wojskowa Górnego Śląska pod dowództwem Franciszka Klona i 57-osobowa regionalna sekcja Dzielnicy Śląskiej Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Miejscowość objęły walki w czasie powstań śląskich. Ochotnicy z Krzyżanowic w III powstaniu wchodzili w skład 3 kompanii pułku raciborskiego Alojzego Segeta[3].

Po zakończeniu II wojny światowej wrócono do nazwy Krzyżanowice, gdy Śląsk znalazł się pod władzą polską. Jednak pochodzenie nazwy miejscowości nie jest pewne. Jedne źródła podają, że wywodzi się od nazwy plemiona Crizan, a inne – od słowa „krzyż”[potrzebne źródło]. Krzyżowały się tutaj szlaki handlowe, ponadto krzyż stawiano na rozstaju dróg. Jeśli nazwa pochodzi od słowa krzyż, świadczy to o związkach handlowych zamieszkujących ludzi z ludami z północy i południa. Świadczyć to może o wysokiej pozycji ekonomicznej wsi w średniowieczu[potrzebne źródło].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w miejscowości znajdują się następujące obiekty zabytkowe[4]:

  • kościół parafialny p.w. św. Anny
  • pałac z XVIII/XIX w.
  • brama.

Pałac[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Pałac w Krzyżanowicach.

Znajduje się tu pałac Lichnowskich ukończony w XIX wieku. Rodzina Lichnowskich utrzymywała kontakty z największymi kompozytorami. W dobrach Lichnowskich (także w Krzyżanowicach) przebywali m.in. Ludwig van Beethoven oraz Ferenc Liszt[5].

Przypisy

  1. Lipok-Bierwiaczonek Maria: Historia Górnego Śląska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu.. Gliwice: Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, 2011, s. 378. ISBN 978-83-60470-41-1.
  2. "Encyklopedia powstań śląskich", Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, str. 259, hasło "Krzyżanowice".
  3. "Encyklopedia powstań śląskich", Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, str. 259, hasło "Krzyżanowice".
  4. http://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Zabytki_w_Polsce/rejestr-zabytkow/zestawienia-zabytkow-nieruchomych/SLS-rej.pdf
  5. Krzyżanowice. Cień Franciszka Liszta i Ludwiga van Beethovena (pol.). [dostęp 2014-11-10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]