Krzyżodziób sosnowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krzyżodziób sosnowy
Loxia pytyopsittacus[1]
Borkhausen, 1793
Samiec na ilustracji autorstwa von Wrighta
Samiec na ilustracji autorstwa von Wrighta
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina łuszczaki
Podrodzina łuskacze
Rodzaj Loxia
Gatunek krzyżodziób sosnowy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Krzyżodziób sosnowy (Loxia pytyopsittacus) – gatunek małego ptaka z rodziny łuszczaków (Fringillidae).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

To gatunek północny. Zamieszkuje północną Europę, od Półwyspu Skandynawskiego po zachodnią Rosję (obszary wokół Bałtyku). Prowadzi osiadły lub koczowniczy tryb życia.

W Polsce dawniej skrajnie nielicznie gniazdował na północy kraju (w latach 60.70. odnotowywano lęgi na Mierzei Helskiej), obecnie rzadko zalatuje[3] ( do lutego). Znacznie rzadszy od podobnego krzyżodzioba świerkowego. Spotyka się go pojedynczo lub w małych grupach w trakcie nalotów populacji ze wschodu.

Zapis kopalny potwierdza jego istnienie już w plejstocenie. Jego skamieniałości odkryto w osadach ze środkowego plejstocenu we Francji oraz w osadach z późnego plejstocenu we Francji, we Włoszech i w Czechach. W Polsce jego skamieniałości odkryto w Jaskini na Biśniku[4].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku 
Podobny do krzyżodzioba świerkowego, ale o silniejszej, krępej sylwetce, grubszej szyi, dużej głowie z płaskim czołem i potężniejszym skrzyżowanym dziobie. Jest też od niego większy. Samce ceglastoczerwone, mają bardziej amarantowy odcień w porównaniu z jego krewniakiem, samice żółtozielone, u obu płci ciemne skrzydła. Silna budowa dzioba, który jest wysoki u nasady i ma wybrzuszoną żuchwę, pozwala mu na wyłuskiwanie nasion (poprzez podważanie łusek) z twardych szyszek sosny, czego krzyżodziób świerkowy nie potrafi. Oba spokrewnione gatunki rozróżnia się po kształcie głowy i wysokości dzioba, choć w terenie jest to dość trudne.
Wymiary średnie 
  • Długość ciała ok. 18 cm
  • Rozpiętość skrzydeł ok. 29 cm
  • Masa ciała ok. 95 g

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Stare, otwarte bory sosnowe, niekiedy świerkowe, głównie północnej Europy. Czasem zamieszkuje drzewostany o innym składzie gatunkowym, ale i tam musi przeważać sosnę.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Samiec krzyżodzioba sosnowego

Trwa od marca do maja. Ptaki wyprowadzają najczęściej jeden lęg, rzadziej dwa.

Gniazdo 
W wierzchołkowej partii korony drzewa, na znacznej wysokości przy pniu lub w rozwidleniu gałęzi. Konstrukcją podobne do gniazda krzyżodzioba świerkowego. Uwite jest z kory, gałązek, mchu, gałązek i porostów, a wyścielone puchem roślinnym, trawą, piórami i włosiem.
Jaja 
W marcu składa 3–4 kremowych lub niebieskawych jaj z rdzawym nakrapianiem o średnich wymiarach 23 x 17 mm.
Loxia pytyopsittacus
Wysiadywanie 
Od złożenia pierwszego jaja trwa przez ok. 14–15 dni. Wykonuje ją tylko samica. Pisklęta opuszczają gniazdo po trzech tygodniach.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Głównie nasiona sosny, a także świerka.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[5]. Polska Czerwona Księga w kraju uznaje go za gatunek wymarły.

Przypisy

  1. Loxia pytyopsittacus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Loxia pytyopsittacus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 760. ISBN 83-919626-1-X.
  4. Teresa Tomek, Zbigniew M. Bocheński, Paweł Socha i Krzysztof Stefaniak. Continuous 300,000-year fossil record: changes in the ornithofauna of Biśnik Cave, Poland. „Palaeontologia Electronica”. 15 (1), s. 2A, 2012 (ang.). 
  5. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]