Krzyżowa (powiat świdnicki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krzyżowa
Pałac
Pałac
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat świdnicki
Gmina Świdnica
Wysokość 230 m n.p.m.
Liczba ludności (2006) ok. 220
Strefa numeracyjna (+48) 74
Kod pocztowy 58-112
Tablice rejestracyjne DSW
SIMC 0856095
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Krzyżowa
Krzyżowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krzyżowa
Krzyżowa
Ziemia 50°47′58″N 16°32′04″E/50,799444 16,534444Na mapach: 50°47′58″N 16°32′04″E/50,799444 16,534444
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Krzyżowa (niem. Kreisau) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie świdnickim, w gminie Świdnica, na pd. skraju Równiny Świdnickiej nad rzeką Piławą.

W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa wałbrzyskiego.

We wsi znajduje się neobarokowy zespół pałacowy wraz z zabudowaniami gospodarczymi i parkiem z 1. ćwierćwiecza XVIII w. który, wielokrotnie przebudowywano, odbudowany w latach 1990–98. Od 11 czerwca 1998 teren pałacu jest wykorzystywany przez "Fundację Krzyżowa" jako Międzynarodowy Dom Spotkań Młodzieży.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wzmiankowana w 1335 roku jako wieś w Księstwie świdnicko-jaworskim, od 1392 r. pod zwierzchnictwem Czech, od 1526 r. Habsburgów, od 1742 r. w państwie Prus, od 1867 r. własność rodziny von Moltke, kiedy to Helmuth Karl Bernhard von Moltke - dowódca z okresu "niemieckich wojen zjednoczeniowych" - nabywa majątek Krzyżowa. Majątek wraz z pałacem po śmierci feldmarszałka w 1891 r. odziedziczył jego bratanek Wilhelm von Moltke, dziadek Helmutha Jamesa von Moltke. Już w XVI wieku istniał tu zapewne jakiś dwór, który został zniszczony w 1633 r. w związku z trwającą wtedy wojną trzydziestoletnią. Dzisiejszy pałac zbudowano na skarpie, nad dawnym korytem rzeki Piławy, z inicjatywy Sigismunda von Zedlitz und Lepie około 1720 roku. Projekt ziemiańskiej siedziby wykonał być może Felix Anton Hammerschmidt ze Świdnicy. W czasie II wojny światowej pałac był miejscem tajnych spotkań niemieckiej antynazistowskiej grupy "Kręgu z Krzyżowej", założonej m.in. przez właściciela - hrabiego Helmuth James von Moltke. W wyniku zdemaskowania organizacji po nieudanym zamachu na Hitlera w Wilczym Szańcu, jej członkowie wraz z właścicielem pałacu hrabią Helmutem von Moltke zostali straceni.

Wraz z przegraną Niemiec w II wojnie światowej na mapie Europy zaszły zmiany graniczne na niekorzyść agresora, jakim były Niemcy. Konsekwencją tego było m.in. włączenie Krzyżowej w granice Polski. We wsi osiedlono mieszkańców z utraconych terenów polskich na wschodzie oraz z Polski centralnej. Majątek w Krzyżowej przekształcono w PGR, a w Domu na Wzgórzu zamieszkało kilka rodzin. Użytkowany w coraz mniejszym stopniu pałac popadał w ruinę, aż do 1990 roku, kiedy rozpoczęto odbudowę pałacu. W pałacu 12 listopada 1989 odbyło się spotkanie premiera Polski Tadeusza Mazowieckiego i kanclerza Niemiec Helmuta Kohla, w czasie którego odprawiono "Mszę Pojednania".

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[1]:

  • kościół filialny pod wezwaniem św. Michała Archanioła wzmianki o świątyni pochodzą z 1335 r., obecny gotycki wzniesiony w pocz. XIV w., częściowo odbudowany po pożarze w 1846 r. orientowany, murowany z kamienia, jednonawowy z prostokątnym prezbiterium nakrytym sklepieniem krzyżowo-żebrowym. We wnętrzu w ścianie wschodniej kamienne sakramentarium przyścienne, ozdobione sterczyną o motywach roślinnych
  • cmentarz ewangelicki rodziny von Moltke, z 1870 r.
  • zespół pałacowo-folwarczny, neobarokowy z XVII-XIX w.:
    • pałac z lat 1712-26, przebudowany w latach 1868-69[2]
    • park
    • folwark, z pierwszej połowy XIX w.:
      • pięć budynków mieszkalnych
      • stajnie
      • owczarnia-obora
      • budynek inwentarski
      • stodoła
      • wozownia
      • budynek wagi (nieistniejący)
      • trzy bramy, z pierwszej ćwierci XVIII w. (nieistniejące)

Znane osoby z Krzyżowej[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 12.10.2012]. s. 166.
  2. Łuczyński Romuald M. Zamki, dwory i pałace w Sudetach, Legnica, 2008, s. 197

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Liliana Sadowska & Izabela Taraszczuk: Genius loci als guter Geist. Trinationales Studentenkolloquium zum Widerstand in Kreisau (artykuł nt. polsko-francusko-niemieckiego kolokwium studenckiego poświęconego ruchowi oporu we Francji, Niemczech i Polsce w XX w. (3-8 listopada 2007 r., Krzyżowa), [W:] "Kulturpolitische Korrespondenz", wydanie nr 1253 z dn. 10.03.2008 r., Stiftung Ostdeutscher Kulturrat, Bonn (w j.niem.). [1]
  • Liliana Sadowska & Izabela Taraszczuk: Polsko-niemiecko-francuskie spotkanie studentów - Krzyżowa - 3-8 listopada 2007 r., sprawozdanie nt. trójstronnego kolokwium studenckiego o ruchu oporu w miesięczniku "Uniwersytet Zielonogórski", wydanie z lutego 2008 r., s. 26-27 (w j.pol.). [2]
  • Rezydencje ziemi świdnickiej, zespół redakcyjny: W. Rośkowicz, S. Nowotny, R. Skowron, Świdnica 1997, s. 31.