Krzysztof Grzymułtowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Krzysztof Grzymułtowski herbu Nieczuja (ur. ok. 1620 w Wielkopolsce, zm. w maju 1687) – marszałek Sejmu I Rzeczypospolitej, wojewoda i kasztelan poznański, dyplomata w służbie królewskiej, pisarz polityczny i mówca, pułkownik królewski, starosta ujski i pilski.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Stanisława, starosty średzkiego i Katarzyny z Leszczyńskich, córki Wacława. Uczęszczał do szkoły w Poznaniu, a w roku 1635 podjął studia w kolegium jezuickim we francuskim Dole. W roku 1648 został po raz pierwszy posłem na sejm, od 1652 stale posłował, a w 1654 został marszałkiem sejmu, często uczestnicząc w pracach wielu komisji. W roku 1650 objął urząd podkomorzego kaliskiego. W czasie Potopu szwedzkiego pozostał po stronie Jana Kazimierza. W roku 1656 otrzymał kasztelanię poznańską. Gdy stracił nadzieję na dalszy awans przystąpił w 1665 do rokoszu J. S. Lubomirskiego, później sprzyjał stronnictwu profrancuskiemu, utrzymując jednocześnie bliski kontakt z elektorem brandenburskim. Po abdykacji Jana II Kazimierza w 1668 roku, popierał do polskiej korony kandydaturę francuskiego księcia Wielkiego Kondeusza. [1]Był elektorem Michała Korybuta Wiśniowieckiego w 1669 roku z województwa poznańskiego[2]. W 1672 roku był deputatem województwa poznańskiego na Trybunał Główny Koronny[3]. Za intrygi przeciwko Michałowi Wiśniowieckiemu, w roku 1670, został postawiony przed sądem sejmowym. W 1674 roku był elektorem Jana III Sobieskiego z województwa poznańskiego[4]. Już jako stronnik Jana III Sobieskiego, w 1679 roku otrzymał godność wojewody poznańskiego. W latach 80. XVII wieku przewodził opozycji wielkopolskiej o orientacji prohabsburskiej. Uczestnik i sygnatariusz rokowań pokojowych ze Szwecją w Oliwie w roku 1660 i z Rosją w Moskwie w 1686, zakończonych traktatem jego imienia. Należał on również do tajnej kompanii w służbie króla.

Żonaty, po raz pierwszy z Barbarą Ossowską, po raz drugi (1660) z Aleksandrą Cecylią Leszczyńską. Zmarł prawdopodobnie w maju roku 1687.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze utwory[edytuj | edytuj kod]

  • Echo virtutum... Andreae Szołdrski... episcopi posnaniensis, Poznań 1636, drukarnia W. Regulus
  • Disputatio tertia de ante mobili ad ubi, Poznań 1638, drukarnia W. Regulus
  • Mowy sejmowe, senackie, sejmikowe, okolicznościowe z 1662-1686, wyd. A. Jabłonowski, Warszawa 1876, Źródła dziejowe t. 1
  • Mowy na sejmach miane, 1685 (egz. nieznane), wiad. podał K. Niesiecki Korona polska, t. 2, Lwów 1738, s. 338
  • Zdanie sprawy przed Janem III z poselstwa do Moskwy, zaczętego w roku 1685, a skończonego dnia trzeciego maja 1686, ogł. M. Malinowski i A. Przezdziecki Źrzódła do dziejów polskich, t. 2, Wilno 1844
  • Mowa... przy powitaniu carów moskiewskich na stolicy r. 1686, lutego 21 dnia, ogł. M. Malinowski i A. Przezdziecki Źrzódła do dziejów polskich, t. 2, Wilno 1844

Listy[edytuj | edytuj kod]

  • Listy z lat 1657-1686 (m.in. do i od: Fryderyka Wilhelma brandenburskiego, Jana III Sobieskiego, Jana Leszczyńskiego, Wacława Leszczyńskiego, Andrzeja Olszowskiego, Jana Opalińskiego), wyd. A. Jabłonowski, Warszawa 1876, Źródła dziejowe t. 1
  • 9 listów z lat 1682-1684 (do: Jana Albrechta Dönhofa, Benedykta Sapiehy, Jana III Sobieskiego), wyd. M. Malinowski i A. Przezdziecki Źrzódła do dziejów polskich, t. 2, Wilno 1844
  • 24 listy z lat 1683-1684 (do: Melchiora Gurowskiego, Stanisława H. Lubomirskiego, Marcjana Ogińskiego, Benedykta Sapiehy, Jana Wielopolskiego, Andrzeja Załuskiego), wyd. M. Malinowski i A. Przezdziecki Źrzódła do dziejów polskich, t. 2, Wilno 1844
  • Listy z lat 1683-1684 (do: M. Gurowskiego, S. H. Lubomirskiego, J. Wielopolskiego, A. Załuskiego), wyd. A. C. Załuski Epistolarum historico-familiarum tomi primi pars secunda, Braniewo 1710, s. 822-827, 869; streszczenie polskie ogł. G. B. U. i W. Skrzydylka Listy z czasów Jana III i Augusta II, Kraków 1870
  • Do B. Sapiehy z lat 1683-1684, wyd. G. B. U. i W. Skrzydylka Listy z czasów Jana III i Augusta II, Kraków 1870

Przypisy

  1. Wacław Uruszczak, Fakcje senatorskie w sierpniu 1668 roku, w: Parlament, prawo, ludzie, studia ofiarowane profesorowi Juliuszowi Bardachowi w sześćiesięciolecie pracy twórczej, Warszawa 1996, s. 316.
  2. Porządek na seymie Walnym Electiey. Między Warszawą a Wolą przez opisane artykuły do samego tylko aktu Elekcyey należące uchwalony y postanowiony, roku [...] 1669 [słow.] dnia wtorego [...] maia, s. [b.n.s.]
  3. Ordo Dominorum Iudicium Deputatorum tam Spiritualiu[m] q[ua]m S[ae]cularium congregat[orum] Anno Millesimo Sexentesimo Septuagesimo Secundo p[ro] f[e]r[i]a secunda Conductus Pascha[e]., Archiwum Państwowe w Lublinie 15, k. 17.
  4. Suffragia Woiewodztw, y Ziem Koronnych, y Wielkiego Xięstwá Litewskiego, zgodnie na Naiaśnieyszego Jana Trzeciego Obránego Krola Polskiego, Wielkiego Xiążęćiá Litewskiego, Ruskiego, Pruskiego, Mázowieckiego, Zmudzkiego, Inflantskiego, Smolenskiego, Kijowskiego, Wołhynskiego, Podolskiego, Podláskiego, y Czerniechowskiego Dáne między Wárszawą á Wolą / Dnia Dwudziestego pierwszego Máiá / Roku 1674, [b.n.s.]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 244-245
Poprzednik
Andrzej Karol Grudziński
POL województwo poznańskie IRP COA.svg Wojewoda poznański
1679-1687
POL województwo poznańskie IRP COA.svg Następca
Rafał Leszczyński