Ksawery Tartakower

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ksawery Tartakower
Ksawery Tartakower.jpg
Państwo  Polska
 Francja
Data i miejsce urodzenia 22 lutego 1887
Rostów nad Donem
Data i miejsce śmierci 4 lutego 1956
Paryż
Tytuł szachowy arcymistrz (1950)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Ksawery Tartakower w Wikicytatach
Gnome-go-next.svg Polscy arcymistrzowie szachowi
Gnome-go-next.svg Francuscy arcymistrzowie szachowi
Ksawery Tartakower (z lewej) w czasie partii z Edwardem Laskerem

Ksawery Tartakower (Savielly, Xavier Tartacover, ur. 22 lutego 1887 w Rostowie nad Donem, zm. 4 lutego 1956 w Paryżu) – czołowy szachista Polski i Francji w pierwszej połowie XX wieku.

Tartakower był postacią barwną. Lubił grę agresywną, ryzykowną i pełną pomysłów. Nie zdobył najwyższych szachowych nagród, choć pod koniec lat 20. miałby szanse walczyć o mistrzostwo świata. Szachy traktował jednak bardziej jak sztukę i intelektualną rozrywkę niż pole rywalizacji. Był człowiekiem towarzyskim i lubianym, również za poczucie humoru i cięty dowcip. Był autorem wielu aforyzmów szachowych, oryginalnie nazywanych "tartakoweryzmami".

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Rosji w żydowskiej rodzinie o polsko-austriackich korzeniach, która w tym czasie przeszła na katolicyzm, stąd podwójne imię: rosyjsko-żydowskie Savielly (po polsku Szaweł, Saul) i chrześcijańskie Ksawery[1]. Po ojcu zachował obywatelstwo austriackie i jako syn bogatego żydowskiego kupca od 1899 kształcił się najpierw w Genewie i następnie w Wiedniu, gdzie skończył studia prawnicze i zrobił doktorat w 1909.[2] Wiedeń był wówczas jednym z ważniejszych centrów szachowych w Europie. Tartakower był stałym bywalcem szachowych kawiarni, gdzie mógł spotkać Carla Schlechtera, Gezę Maroczego, Milana Vidmara czy Richarda Rétiego. Sukcesy w turniejach szachowych zaczął odnosić już jako student. W 1906 jako obywatel Austrii wygrał turniej w Norymberdze, a trzy lata później zajął drugie miejsce za Rétim w turnieju w Wiedniu i także jako obywatel Austrii wziął udział w silnym turnieju w Sankt Petersburgu[3]. W 1911 r. stracił rodziców, którzy zginęli w czasie jednego z mniej udokumentowanych pogromów czarnosecińskich w Rostowie nad Donem[4]. Po tym zdarzeniu nie wrócił już na stałe do Rosji.

Po I wojnie światowej, w czasie której był oficerem armii austriackiej, zamieszkał w Paryżu. Nie znał języka polskiego, przyjął jednak obywatelstwo nowo powstałej Rzeczypospolitej Polskiej. Mimo posiadania tytułu doktora prawa nie podjął praktyki adwokackiej. Bardziej pociągała go zawodowa gra w szachy. Czuł się również doskonale jako szachowy dziennikarz i autor książek. Współpracował z wieloma czasopismami szachowymi, napisał mnóstwo artykułów, analiz i komentarzy. W 1924 opublikował swoją najsławniejszą książkę Die hypermoderne Schachpartie (Hypermodernistyczna gra w szachy), która jest wznawiana i popularna do dzisiaj. Był również w latach dwudziestych stałym uczestnikiem najbardziej prestiżowych turniejów szachowej elity. Dwukrotnie wygrał słynny turniej w Hastings (w 1927 i 1928 r.). W 1927 r. podzielił z Aronem Nimzowitschem pierwsze miejsce na turnieju w Londynie, przed Frankiem Marshallem, Milanem Vidmarem i Jefimem Bogolubowem. W 1930 r. wygrał turniej w Liege, aż o dwa punkty wyprzedzając Mir Sultana Khana, na dalszych miejscach znaleźli się m.in. Akiba Rubinstein, Nimzowitsch i Marshall.

W latach trzydziestych Tartakower sześciokrotnie reprezentował Polskę na olimpiadach szachowych, zdobywając w sumie pięć medali w drużynie (złoty, dwa srebrne i dwa brązowe) oraz trzy medale indywidualnie (złoty na drugiej szachownicy w 1931 r. i dwa brązowe na pierwszej, w 1933 i 1935)[5]. Szczególnie mocno zaangażował się w przygotowania polskiej reprezentacji oraz organizacji olimpiady szachowej w Warszawie, w 1935 roku. W tym czasie startował również w mistrzostwach Polski, dwukrotnie zdobywając tytuł mistrza kraju w 1935 r. w Warszawie i w 1937 w Juracie.

Wybuch II wojny światowej zastał go w Buenos Aires, gdzie odbywała się właśnie ósma olimpiada szachowa. Po krótkim pobycie w Argentynie wrócił do Europy i pod przybranym nazwiskiem Cartier służył jako oficer w armii generała de Gaulle'a. Po wojnie przyjął francuskie obywatelstwo, w dalszym ciągu aktywnie uczestniczył w życiu szachowym. Reprezentował Francję na olimpiadzie w 1950 roku. W tymże roku oficjalnie otrzymał tytuł arcymistrza, był jednym z trzech pierwszych polskich arcymistrzów, obok Akiby Rubinsteina i Mieczysława Najdorfa. W 1953 r. zdobył w Paryżu tytuł indywidualnego mistrza Francji[6]. Zmarł w 1956 roku.

Według retrospektywnego systemu rankingowemu Chessmetrics, najwyższe miejsce osiągnął w marcu 1921 r., zajmował wówczas 3. miejsce na świecie, za José Raúlem Capablanką i Akibą Rubinsteinem[7].

Przypisy

  1. Hans Kmoch: Grandmasters I Have Known (ang.). Burt Hochberg. [dostęp 5 października 2013].
  2. Ksawery (Savielly) Tartakower. Tarnobrzeski Klub Szachowy. [dostęp 5 października 2013].
  3. St. Petersburg 1909 and 1914 (ang.). [dostęp 5 października 2013].
  4. Na temat śmierci rodziców Tartakowera wyczerpującą analizę przedstawił Savielly Dudakow. Савелий Дудаков: Игра и жизнь Савелия Тартаковера (ros.). ГАЗЕТА "ИНФОРМПРОСТРАНСТВО". [dostęp 5 października 2013].
  5. OlimpBase
  6. Paris 1953 - 29ème championnat de France
  7. Chessmetrics Player Profile: Saviely Tartakower

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Poprzedni
Akiba Rubinstein
Mistrz Polski w szachach
19351937
Następny
Bogdan Śliwa