Księga Rodzaju

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Księga Rodzaju [Rdz], Pierwsza Księga Mojżeszowa [1 Mojż] (hebr. בראשית Bereszit (od pierwszych słów Na początku), gr. Γένεσις Genesis) – pierwsza księga Biblii, należąca do Starego Testamentu, zaliczana do Pięcioksięgu (Tory).

Autorstwo i czas powstania[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Tora#Geneza.

Spisanie Księgi Rodzaju tradycja żydowska i chrześcijańska przypisywała Mojżeszowi. Według teorii źródeł sformułowanej przez K.H. Grafa i J. Wel­lha­u­sena, proponowanej przez wielu współczesnych biblistów księga ta została zredagowana z kilku źródeł, stąd niektóre wydarzenia są opisane na kilka różnych sposobów (także sprzecznie, np. według 6,19 Noe miał zabrać na arkę po parze zwierząt każdego rodzaju, zaś 7,2 mówi o siedmiu parach zwierząt czystych i 1 parze nieczystych).

Zgodnie z inną hipotezą, przedstawioną przez Wisemana w[1], zwaną teorią tabliczek, twórcą Księgi Rodzaju był prawdopodobnie jednak Mojżesz, który zestawił w niej zapisy z tabliczek glinianych pozostawionych przez bohaterów księgi. Podstawą do tego sformułowania był dowód w postaci analogicznych tabliczek znajdowanych masowo na terenie Mezopotamii. Hipoteza ta jest jednak odrzucana przez biblistów.

Według tradycyjnej teorii przyjmującej autorstwo Mojżesza, księga została napisana w XIII-XII wieku p.n.e. Według teorii źródeł Księga Rodzaju kształtowała się między IX (tradycja jahwistyczna) i V wiekiem (tradycja kapłańska). Niemniej w wielu miejscach (np. opis wyprawy czterech królów w Rdz 14) wykorzystano znacznie starsze źródła ustne lub pisane.

Gatunek literacki[edytuj | edytuj kod]

Księga Rodzaju jest księgą historyczną, to znaczy opisuje wydarzenia w sposób chronologiczny, ze związkami przyczynowo-skutkowymi. Na kanwie historii pierwotnej i historii patriarchów osadzone są opowiadania o charakterze ludowym, etiologicznym lub pouczającym. Według większości współczesnych biblistów nie relacjonują one dokładnie faktów, a jedynie zawierają echa pewnych faktów historycznych i doświadczeń dziejowych narodu żydowskiego[2]. Niektóre opowiadania (np. historia potopu, wieży Babel) mają tworzywo wspólne z kulturalnym dorobkiem starożytnego Wschodu, zostały jednak opracowane teologicznie.

Grecka nazwa księgi (genesis) wiąże się ze słowem „geneza", czyli „początek", staropolski rodzaj (czyli narodziny).

Treść Księgi Rodzaju[edytuj | edytuj kod]

Księga składa się z 50 rozdziałów i dzieli na dwie części.

Pierwsza część (rozdziały 1-11) opisuje historię pierwotną, odpowiada m.in. na pytania o początek ludzkości i źródło grzechu. Jest kompilacją dwóch źródeł: jahwistycznego (od Rdz 2,4b) i kapłańskiego (Rdz 1,1-2,4a), które wykorzystują częściowo materiały mitologiczne, jak babiloński enuma elisz (koniec II tysiąclecia p.n.e.) czy epos o Gilgameszu (2 poł. III tysiąclecia p.n.e. - tabliczka XI eposu mówi o wężu, który pokrzyżował plany człowieka)[3].

Druga część (rozdziały 12-50) poświęcona jest historii patriarchów: od Abrahama do Józefa, oraz ponawianego przymierza z Bogiem Jahwe. Do źródeł J i P dołączona jest tradycja elohistyczna (E).

  • Historia Abrahama i Izaaka:
    • Powołanie Abrama przez Boga;
    • Abram w Egipcie;
    • Błogosławieństwo króla Melchizedeka;
    • Obietnica licznego potomstwa;
    • Narodziny Izmaela, pierworodnego syna Abrama;
    • Przymierze z Bogiem, obrzezanie, zmiana imienia na Abraham;
    • Zniszczenie Sodomy i Gomory;
    • Narodziny Izaaka i oddalenie Izmaela;
    • Ofiarowanie Izaaka Bogu w kraju Moria;
    • Śmierć i pogrzeb Sary, żony Abrahama;
    • Małżeństwo Izaaka z Rebeką;
  • Historia Jakuba:
    • Narodziny Ezawa i Jakuba;
    • Jakub oszustwem zdobywa pierworództwo i błogosławieństwo ojca;
    • Jakub w Charanie, praca dla stryja Labana i małżeństwo z jego córkami – Rachelą i Leą;
    • Walka Jakuba z aniołem;
    • Pojednanie Jakuba z Ezawem;
    • Dwunastu synów Jakuba;
  • Historia Józefa:
    • Bracia sprzedają Józefa kupcom izmaelickim;
    • Józef niewolnikiem Potifara;
    • Józef w więzieniu;
    • Objaśnienie snu faraona i powierzenie urzędu zarządcy Egiptu;
    • Pierwsza wizyta braci w Egipcie;
    • Józef ucztuje z braćmi i poddaje ich próbie;
    • Pojednanie i osiedlenie się domu Jakuba w Egipcie;
    • Charakterystyka rządów Józefa w Egipcie;
    • Błogosławieństwo Jakuba dla swoich synów, śmierć Jakuba i Józefa.

Kontynuacją Księgi Rodzaju jest Księga Wyjścia.

Wydania samodzielne[edytuj | edytuj kod]

  • Chamisze Chumsze Tora – Chumasz Pardes Lauder. Księga Pierwsza Bereszit, ISBN 83-916966-1-8, Kraków 2001. – przekład rabiniczny z hebrajskiego z komentarzami
  • Hebrajsko-polski Stary Testament. Księga Rodzaju : wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi, transkrypcją oraz indeksem rdzeni, tłum. i oprac. A. Kuśmirek. Warszawa 2000. Kolejne wydania wchodziły w skład Hebrajsko-polskiego Pięcioksięgu.

Przypisy

  1. P. J. Wise­man, Wise­man, D. J. (ed.), (1985) Ancient Records and the Stru­cture of Gene­sis: A Case for Lite­rary Unity, Tho­mas Nel­son, Inc.
  2. por. np. Wstęp do Księgi Rodzaju w Biblii Tysiąclecia
  3. Anna Świderkówna, Rozmowy o Biblii, s. 64. Wydawnictwa Naukowe PWN, Warszawa 2001.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]