Księstwo halicko-wołyńskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Галицько-Волинське Князівство
Regnum Galiciae et Lodomeriae

Księstwo Halicko-Wołyńskie
Ruś Kijowska 1199-1392 Zjednoczone Królestwo Polskie
Wielkie Księstwo Litewskie
Flaga KHW
Herb KHW
Flaga KHW Herb KHW
Położenie KHW
Język urzędowy ruski
Stolica Halicz (1199-1239)
Chełm (1239-1272)
Lwów (1272-1392)
Ostatnia głowa państwa książę (ostatni) Bolesław Jerzy II
Zależne od Złotej Ordy (1240-1340)
Data powstania 1199
Data likwidacji 1355
Religia dominująca prawosławie
Pieczęć Władysława Opolczyka z 1379 z herbami Śląska i Rusi

Ruś Halicko-Wołyńska lub Ruś Halicko-Włodzimierska (ukr. Галицько-Волинське князівство, łac. Regnum Galiciae et Lodomeriae) – jednostka polityczna (dzielnica) powstała w wyniku rozpadu Rusi Kijowskiej z głównymi ośrodkami w Haliczu i Włodzimierzu Wołyńskim. Inne miasta wchodzące w skład księstwa: Chełm, Przemyśl, Zwenigród, Bełz, Jarosław i Lwów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza pisemna wzmianka wspominająca największy gród halicki w Haliczu pochodzi z roku 898 i jest autorstwa nieznanego z imienia kronikarza, z zapisu wynika, że w Haliczu przebywali wówczas Węgrzy. Następnie w najstarszej kronice kronikarza ruskiego Nestora z roku 981 znajduje się pierwsza wzmianka o terenach, na których położony był obszar późniejszego księstwa halickiego: poszedł Włodzimierz na Lachów i zajął im grody ich Przemyśl, Czerwień i inne grody mnogie, które i do dziś są pod Rusią.
W 1018 roku Bolesław Chrobry przyłącza do Polski tereny zajęte przez Włodzimierza. W 1030 r. (umiera Bolesław Chrobry) Jarosław zdobył Bełz. Rok później pozostałe "Grody Czerwieńskie" zajmuje Ruś Kijowska.

Powstanie księstwa w okresie rozbicia dzielnicowego[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Jarosława I Mądrego w 1054 Ruś rozpadła się na szereg księstw dzielnicowych. Było to wynikiem podziału państwa Rurykowiczów między pięciu synów Jarosława. Każdorazowy podział władzy po kolejnych książętach kijowskich, następujący zgodnie z zasadą senioratu, prowadził do dalszego rozdrobnienia i osłabiał państwo. Upadku nie powstrzymała ani ugoda książąt w Lubeczu (1097), ani silna władza książąt Włodzimierza II Monomacha (1113-1125) czy Mścisława I Wielkiego (1125-1132). Ród Rurykowiczów pogrążył się w konfliktach wewnętrznych, zręcznie wykorzystywanych przez Bizancjum. Po powstaniu Cesarstwa Łacińskiego (1204) Ruś straciła swe kontakty handlowe w basenie Morza Czarnego na rzecz Wenecji i Królestwa Węgier. Od roku od roku 1240 do 1340 księstwo było w zależności lennej od chanów tatarskich uzurpujących sobie prawo osadzania książąt w Haliczu.

Daniel Halicki i jego następcy[edytuj | edytuj kod]

W 1238 na czele Rusi Halicko-Wołyńskiej stanął książę Daniel I Halicki (ukr. Danyło I Hałyćkyj) (1201-1264). W jego czasach Księstwo halicko-wołyńskie straciło suwerenność na rzecz Mongołów (Podbój Rusi przez Mongołów). Udało mu się na chwilę uniezależnić od Tatarów, obronić przed wrogami zewnętrznymi, wzmocnić swą władzę i zabezpieczyć granice państwa, ale wkrótce w 1245 roku popadł ponownie w zależność od Mongołów, których władzę musiało uznać Księstwo Halickie. Daniel założył osady grodowe Chełm (1237) i Lwów (1256) i przeniósł stolicę z Halicza do Chełma. Został jedynym królem Rusi Halicko-Wołyńskiej (koronowany w Drohiczynie).

Po śmierci Daniela Halickiego władzę przejął jego syn Lew I Halicki, który w 1272 przeniósł stolicę z Chełma do Lwowa. Książę Lew utrzymywał sojusz z Węgrami i rozwijał kontakty handlowe z ziemiami nadbałtyckim. W stosunku do Polski prowadził politykę nieprzyjazną. Przeciwdziałał zjednoczeniowym zamierzeniom Władysława Łokietka, próbował opanować ziemie lubelską (najprawdopodobniej celem wyprawy były zapędy łupieżce lub właśnie chęć podbicia ziemi lubelskiej) – został jednak rozgromiony przez nieliczne rycerstwo krakowskie i sandomierskie w bitwie pod Goźlicami. W odwecie za najazd Leszek II Czarny spustoszył ziemie ruskie od Brześcia po Lwów. W latach 1286-1287 Lew I toczył wojnę z Małopolanami o Przeworsk. Następcą Lwa został Jerzy I Halicki (1301-1308 lub 1315).

Przeniósł on stolicę z podupadłego Lwowa do Włodzimierza Wołyńskiego, nawiązał poprawne stosunki z Polską i Węgrami. Propagował na Rusi zachodnioeuropejski etos rycerski. Synowie Jerzego – Andrzej II władający na Wołyniu i Lew II władający księstwem halickim utracili na rzecz Litwy Drohiczyn, a w roku 1323 obaj polegli w czasie walki podczas najazdu tatarskiego.

Ostatnim władcą księstwa był piastowski książę Bolesław Jerzy II, wnuk Lwa Daniłowicza Halickiego. Jerzy Trojdenowicz panował w latach 13231340. Po jego śmierci we Włodzimierzu Wołyńskim na skutek otrucia przez bojarów w roku 1340 państwo halicko-wołyńskie istniało jeszcze do 1349, stanowiąc przedmiot rywalizacji Polski, Litwy i Węgier.

Podporządkowanie księstwa Polsce i Litwie[edytuj | edytuj kod]

W 1349 król Polski Kazimierz III Wielki ugruntował władzę nad ziemia halicką i Chełmszczyzną, natomiast wołyńska część księstwa przeszła pod władzę Litwy.

Teren dawnego księstwa halicko-wołyńskiego znalazł się w późniejszym okresie w większości w:

Od Rusi Halicko-Włodzimierskiej pochodzi narzucona przez Austriaków w czasach zaborów nazwa Królestwo Galicji i Lodomerii.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Alex K Halych-Volhynia 3.png

KSIĘSTWO HALICKO-WOŁYŃSKIE (KHW)
W DRUGIEJ POŁOWIE XIII I NA POCZĄTKU XIV WIEKU
KHW
w połowie XIII w.
Rozwój terytorialny
KHW
(lata zależności)
Granice ziem
i udzielnych
księstw
Główne
szlaki
handlowe
Granice
księstw
ruskich
"Grody stołeczne"
Wasylów
Błoto
(1230 — 1240)
(lata 1230-te)
(1252 - 1254)
(1280 — 1320)
(1289 — 1302)
(1251 — 1252)
(1254)