Księstwo oświęcimskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Księstwo Oświęcimskie)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Księstwo oświęcimskie
Księstwo Cieszyńskie 1315–1564 Korona Królestwa Polskiego
Herb księstwa oświęcimskiego
Herb księstwa oświęcimskiego
Stolica Oświęcim
Zależne od Królestwo Czech
(1327-1457)
Korona Królestwa Polskiego
(1457-1564)
Ostatnia głowa terytorium książę Jan IV
podział księstwa cieszyńskiego 1315
Włączenie do Rzeczypospolitej 1564

Księstwo oświęcimskie – dawne księstwo ze stolicą w Oświęcimiu, przynależące jako lenno wpierw do Królestwa Czech, a następnie w latach 1457-1564 do Polski.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Księstwo Oświęcimskie i Zatorskie - mapa Abrahama Orteliusa z 1603.

Powstało ok. 1315 roku, w wyniku podziału księstwa cieszyńskiego. W 1327 roku książę oświęcimski Jan I Scholastyk złożył hołd lenny królowi Czech, Janowi Luksemburgowi, stając się lennikiem korony czeskiej. W dokumencie lennym wystawionym 24 lutego w Bytomiu jako znajdujące się na terenie księstwa wymieniono miasta (na prawie zachodnim): Oświęcim (Osswencin), Zator (Zathor); oraz miasteczka (oppida, na prawie zwyczajowym, polskim): Kęty (Kant), Żywiec (Zipscha), Wadowice (Wadowicz) i Spytkowice (Spitkowicz)[1].

W 1445 roku doszło do podziału księstwa, w wyniku czego, z wydzielenia części ziem księstwa oświęcimskiego, powstało księstwo zatorskie we władaniu Wacława I zatorskiego. 19 marca 1454 roku Jan IV (ostatni książę oświęcimski) złożył hołd lenny królowi Polski, Kazimierzowi Jagiellończykowi, a 21 lutego 1457 roku sprzedał mu swoje księstwo za 50 tys. kop groszy praskich[2]. W momencie sprzedaży księstwo liczyło: dwa miasta (Oświęcim i Kęty), dwa zamki książęce (w Oświęcimiu i Wołek) i 45 wsi[3]: Bielany, Łęki, Babice, Lipnik, Osiek, Brzeszcze, Monowice, Dwory, Stara Polanka, Nowa Polanka, Włosienica, Poręba, Grojec, Sparowicze[a], Nidek, Witkowice, Głębowice, Bulowice, Czaniec, Malec, Kańczuga, Nowa Wieś, Roczyny, Broszkowice, Brzezinka, Rajsko, Franciszowice (Pławy), Przecieszyn, Skidziń, Wilczkowice, Wilamowice, Hecznarowice, Bujaków, Kozy, Mikuszowice, Pisarzowice, Hałcnów, Biertułtowice, Komorowice, Żebracz, Bestwina, Dankowice, Stara Wieś, Jawiszowice, Harmęże. W dokumencie tym zostały pominięte miejscowości wokół Żywca, a przyczyny tego nie zostały jednoznacznie wyjaśnione z powodu braku wystarczających źródeł[4].

Od tego momentu zwierzchnikiem księstwa stał się mianowany przez polskiego króla starosta; szlachta zachowała odrębne prawa. W 1564 roku księstwo oświęcimskie i zatorskie wcielono do Korony Królestwa Polskiego, równocześnie przyłączono je do województwa krakowskiego, jako powiat śląski[5]. Według dwóch dokumentów służących administracji do ściągania podatków: oblaty taryfy łanowej z 1673 oraz taryfy podatkowej Rzeczypospolitej z 1772 roku wynika, że obszar księstw Oświęcimia i Zatora liczył łącznie 7 miast oraz 241 włości z ludnością liczącą 164 577[6].

Po I rozbiorze Polski (1772) tereny dawnego księstwa oświęcimskiego przypadły Austrii, wchodząc w skład ziem odtąd nazywanych w skrócie jako Galicja. Decyzją kongresu wiedeńskiego (1815) ziemie te wchodziły w skład Związku Niemieckiego do roku 1850. Uwzględniając dawne księstwo, oficjalna nazwa tej części zaboru austriackiego brzmiała: Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwem Oświęcimskim i Zatorskim.

W 1918 roku tereny dawnego Księstwa Oświęcimskiego znalazły się w granicach odrodzonej Polski jako część województwa krakowskiego.

W czasie niemieckiej okupacji w latach 1939-1945 ziemie te zostały wcielone do Rzeszy Wielkoniemieckiej i należały do rejencji katowickiej w prowincji Śląsk (Provinz Schlesien), zaś od 1941 do prowincji Górny Śląsk (Provinz Oberschlesien).

W latach 1945-1975 tereny znajdowały się ponownie w województwie krakowskim, następnie Oświęcim został dołączony do województwa bielskiego, a Brzeszcze do woj. katowickiego.

Po reformie administracyjnej z 1999 ziemie dawnego Księstwa Oświęcimskiego znajdują się obecnie w województwie małopolskim.

Uwagi

  1. Miejscowość zagubiona

Przypisy

  1. Colmar Grünhagen (red.), Konrad Wutke (red.): Codex Diplomaticus Silesiae T.22 Regesten zur schlesischen Geschichte 1327-1333. Breslau: E. Wohlfarth's Buchhandlung, 1903, s. 7 [4620]. (łac.)
  2. K. R. Prokop, 2002, s. 153 [[1]]str 602-610 pełen tekst aktu kupna
  3. K. R. Prokop, 2002, s. 151
  4. K. R. Prokop, 2002, s. 177
  5. Radosław Truś (2008). Beskid Mały: przewodnik. Oficyna Wydawnicza "Rewasz". S. 35. ISBN 978-83-89188-77-9.
  6. Jan Nepomucen Gątkowski: Rys dziejów księstwa oświęcimskiego i zatorskiego. Lwów: nakład autora, 1867.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]