Księstwo Pszczyńskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Fürstentum Pless
Księstwo Pszczyńskie
Księstwo Cieszyńskie 1517-1921 II Rzeczpospolita
Godło Księstwa Pszczyńskiego
Godło Księstwa Pszczyńskiego
Stolica Pszczyna
Ostatnia głowa państwa książę (ostatni) Jan Henryk XV
Podział Księstwa Cieszyńskiego 1517
Włączenie do Rzeczypospolitej 1921

Księstwo Pszczyńskie (niem. Fürstentum Pleß) – jedno z dawnych księstw śląskich, którego stolicą rodową była Pszczyna.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początkowo ziemia pszczyńska była częścią Małopolski. W 1178 książę krakowski Kazimierz II Sprawiedliwy podarował ją jednemu z książąt śląskich – Mieszkowi I Plątonogiemu. Mieszko Plątonogi przyłączył ją do swoich ziem; był wtedy panem księstwa opolskiego[potrzebne źródło] i raciborskiego. Leszek Raciborski został zmuszony w 1327 do złożenia hołdu lennego Janowi Luksemburskiemu, królowi Czech. W ten sposób również Pszczyna znalazła się w strefie wpływów Korony Świętego Wacława. Następnie księstwo było rządzone przez czeskich Przemyślidów. Na lata 1412–1452[potrzebne źródło] przypada panowanie księżnej Heleny Korybutówny, bratanicy polskiego króla Władysława Jagiełły, która otrzymała ziemię pszczyńską (wraz z Pszczyną, Mikołowem, Bieruniem Starym i Mysłowicami) w dożywotnie użytkowanie od swojego męża Jana II Żelaznego[1]. Pasierbica Heleny panowała w Pszczynie w latach 1452–1462[potrzebne źródło]. Po tym roku księstwo zostało wcielone do ziem książąt opawskich z czeskiej dynastii Przemyślidów[potrzebne źródło].

Księstwo Pszczyńskie zostało wyodrębnione z Księstwa Cieszyńskiego w roku 1517 w wyniku sprzedaży ziemi pszczyńskiej przez księcia Kazimierza II żupanowi spiskiemu Aleksemu Thurzo[2]. Ten sprzedał je następnie swemu bratu baronowi Janowi Thurzo. Nowy pan pozbył się należących do ziem pszczyńskich następujących osad: Mysłowic, Roździenia i Dziećkowic. Kupił je patrycjusz krakowski Stanisław Salomon z Benedyktowiczów. Resztę ziemi pszczyńskiej nabył tolerancyjny dla protestantyzmu biskup wrocławski Baltazar von Promnitz z Żar[2]. Tak więc od roku 1548, za zgodą Ferdynanda I Habsburga, króla Czech i Węgier w latach 1526–1564, Księstwo Pszczyńskie stało się dziedziczną własnością rodziny Promnitzów aż do roku 1765.

Za rządów bratanka biskupa Promnitza – barona Karola von Promnitza – wprowadzono oficjalnie luteranizm. Niekiedy, jak przyznają sami historycy protestanccy, działano w tej materii, uciekając się do przymusu, zwłaszcza po roku 1555, w którym ogłoszono w Augsburgu zasadę cuius regio, eius religio (pol. czyja władza, tego religia). W 1592 Abraham von Promnitz ogłosił tzw. „Porządek kościelny dla Ziemi Pszczyńskiej”, utwierdzający luteranizm na ziemi pszczyńskiej i jednocześnie regulujący warunki socjalne i organizacyjne luteran na tym terenie[2]. Wcześniej podobne „Porządki...” wydawane były w Cieszynie: „Porządek kościelny Wacława Adama” w 1568 oraz „Porządek kościelny Katarzyny Sydonii” w 1584.

Księstwo Pszczyńskie (1765–1847)[edytuj | edytuj kod]

Do 1765 ziemia pszczyńska pozostawała państwem stanowym (niem. Freie Standesherrschaft). W wyniku wojny o sukcesję austriacką (1741–1761) większa część Śląska przypadła Prusom. Władzę w pszczyńskim państwie stanowym pozostawiono jednak w rękach lokalnych książąt. W 1765 Pszczynę odziedziczyli spokrewnieni z rodziną von Promnitz książąta Anhalt-Cöthen.

Książęta von Hochberg[edytuj | edytuj kod]

Pałac w Pszczynie - dawna siedziba książąt pszczyńskich

Ostatni z książąt Anhalt-Cöthen zmarł w 1847, przekazując księstwo swojemu krewnemu Janowi Henrykowi X, który zapoczątkował linię Hochbergów z Pszczyny (Hochberg von Pless). Od 1850 Księstwo Pszczyńskie stało się własnością dziedziczną tego rodu z nadania króla pruskiego. Syn Jana Henryka X – Jan Henryk XI – panował od roku 1855 do swej śmierci w 1907.

W latach 1907–1938 księciem pszczyńskim tytułował się Jan Henryk XV, ożeniony z brytyjską arystokratką Marią Teresą Oliwią Cornwallis-West (zwaną Daisy), z którą mieszkał na zamku Książ (niem. Schloss Fürstenstein). Przed I wojną światową Jan Henryk XV i Daisy prowadzili bardzo wystawny styl życia, na co pozwalała im olbrzymia fortuna von Hochbergów – dzięki posiadanym kopalniom, hutom, elektrowni, cementowni i domów handlowych, książęta von Hochberg należeli do najbogatszych i najpotężniejszych rodów w Niemczech. Księżna Daisy chętnie zajmowała się działalnością charytatywną. Ufundowała sierociniec dla dzieci, przychodnię dla pracujących matek i szkołę dla ubogich dziewcząt. Podczas I wojny światowej pomagała rannym żołnierzom w szpitalu polowym.

Pruski rząd dążył do germanizacji Polaków zamieszkujących Księstwo Pszczyńskie. W 1829 Polacy stanowili 94,3% ludności Pszczyny. Księstwo zamieszkiwało 86% ludności polskiej do 1867[potrzebne źródło]. W plebiscycie 20 marca 1921 ponad 75% ludności opowiedziało się za przyłączeniem ziemi pszczyńskiej do odrodzonej II Rzeczypospolitej, choć w samej Pszczynie zwyciężyła opcja pozostania przy Niemczech. Od tego momentu Księstwo Pszczyńskie przestało istnieć. Pomimo to, von Hochbergowie nadal używali tytułu książąt pszczyńskich, pozostając w posiadaniu pszczyńskich dóbr rodzinnych wraz z zamkiem Książ aż do 1945. W 1922 Jan Henryk XV przyjął obywatelstwo polskie[3].

W 1923 księżna Daisy rozwiodła się z Janem Henrykiem XV, który ożenił się ponownie z młodą arystokratką hiszpańską Klotyldą Silva y Candanamo w 1926. Po śmierci Jana Henryka XV w 1938, dobra rodzinne przejął jego najstarszy syn Jan Henryk XVII, obywatel Polski, ostatni książę pszczyński. Po II wojnie światowej dobra książąt pszczyńskich zostały znacjonalizowane.

Przypisy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Princess Daisy of Pless, Princess Daisy of Pless by Herself, John Murray, Londyn, 1929