Księstwo Warmińskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Księstwo Warmińskie
Herb
Herb
Położenie na mapie województwa
Księstwo Warmińskie na mapie I Rzeczypospolitej
Nazwa łacińska Episcopatus Warmiensis
Istniało 14661772
Prowincja Wielkopolska
Stolica Lidzbark Warmiński
Sejmik Lidzbark Warmiński
Wojewoda zobacz: wojewodowie malborscy
Powierzchnia 4 249 km²
Liczba powiatów 10 komornictw
Liczba senatorów 1

Księstwo Warmińskie – księstwo duchowne, istniejące na terytorium dominium biskupstwa warmińskiego.

Wraz z województwami: pomorskim, malborskim i chełmińskim wchodziło w skład Prus Królewskich Korony Królestwa Polskiego I Rzeczypospolitej.

Władzę absolutną w księstwie sprawowali biskupi warmińscy, którzy będąc zależni bezpośrednio od Stolicy Apostolskiej jako książęta Świętego Cesarstwa Rzymskiego (łac. Sacri Romani Imperii Principes) jako prezydenci senatu Prus Królewskich przewodniczyli obradom sejmów stanów pruskich (sejmików generalnych Prus Królewskich).

Status Księstwa Warmińskiego był na tle podziału terytorialnego I Rzeczypospolitej podobny do Księstwa Siewierskiego. Władzę lokalną w księstwie sprawowali bowiem biskupi warmińscy, a terytorium dominium warmińskiego wchodziło od 1466 na statusie zależnym w skład Korony Królestwa Polskiego. Król Polski zachował pewne wpływy lenne (personalna obsada biskupstwa warmińskiego, zaprzysiężenia wierności państwu polskiemu itd.).

Zależność ta była jednak wielokrotnie kwestionowana, dopiero po zwycięskiej dla Polski wojnie popiej, zawarto w 1479 tzw. „układ piotrkowski”, w którym potwierdzono wcielenie Księstwa Warmińskiego do Korony, przyznano biskupowi warmińskiemu tytuł radcy królewskiego, przyznano też jego poddanym prawo do oporu, w przypadku, gdyby władca duchowny odmówił zaprzysiężenia wierności państwu polskiemu. Zastrzeżono, że kapituła warmińska wybierze osobę miłą królowi polskiemu. W 1512 („drugi układ piotrkowski”) dodatkowo wzmocniono polską kontrolę nad księstwem, wprowadzając zapis o wyborze biskupa spośród czterech kanoników przedstawionych królowi przez kapitułę. W rzeczywistości władca sam wskazywał swojego kandydata, którego kapituła musiała kreować na swojego kanonika, który zazwyczaj znajdował się potem na pierwszym miejscu listy czterech.

Biskupi warmińscy jako władcy świeccy w Księstwie Warmińskim mieli m.in. prawo do posiadania własnych sił zbrojnych i bicia własnej monety. Administrację cywilną sprawowali za pośrednictwem burgrabiów, stojących na czele 7 komornictw biskupich i 3 będących w posiadaniu kapituły warmińskiej. Przynależną sobie władzę wojskowa sprawowali na terytorium księstwa wojewodowie malborscy.

Komornictwa biskupie[edytuj | edytuj kod]

Komornictwa kapitulne[edytuj | edytuj kod]

Biskupi zwoływali sejmiki warmińskie do Lidzbarka Warmińskiego, do których kompetencji należało zatwierdzanie uchwał podatkowych zapadłych na generale pruskim. Ich obrady poprzedzały zwołane przez burgrabiów zjazdy w komornictwach, na które przybywała warmińska szlachta i wolni chłopi. W 1718 wprowadzono w księstwie stałe podatki na wojsko Rzeczypospolitej i od tego czasu coraz rzadziej zwoływano sejmiki.

W 1766 wprowadzono nową Ordynację Krajową (niem. Landesordnung), która regulowała ustrój polityczno-gospodarczy Warmii.

Książęta Warmii[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]