Księstwo oświęcimskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Księstwo oświęcimskie
Księstwo Cieszyńskie 1315–1564 Korona Królestwa Polskiego
Herb księstwa oświęcimskiego
Herb księstwa oświęcimskiego
Stolica Oświęcim
Ostatnia głowa terytorium książę Jan IV
podział księstwa cieszyńskiego 1315
Włączenie do Rzeczypospolitej 1564

Księstwo oświęcimskie – dawne księstwo ze stolicą w Oświęcimiu, przynależące na przełomie XIV i XV wieku do Czech, a następnie do Polski.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Księstwo Oświęcimskie i Zatorskie - mapa Abrahama Orteliusa z 1603.

Powstało ok. 1315 roku, w wyniku podziału księstwa cieszyńskiego. W 1327 roku książę oświęcimski Jan I Scholastyk złożył hołd lenny królowi Czech, Janowi Luksemburgowi, stając się lennikiem korony czeskiej. W dokumencie lennym wystawionym 24 lutego w Bytomiu jako znajdujące się na terenie księstwa wymieniono miasta (na prawie zachodnim): Oświęcim (Osswencin), Zator (Zathor); oraz miasteczka (oppida, na prawie zwyczajowym, polskim): Kęty (Kant), Żywiec (Zipscha), Wadowice (Wadowicz) i Spytkowice (Spitkowicz)[1].

W 1445 roku doszło do podziału księstwa, w wyniku czego, z wydzielenia części ziem księstwa oświęcimskiego, powstało księstwo zatorskie we władaniu Wacława I zatorskiego. 19 marca 1454 roku Jan IV (ostatni książę oświęcimski) złożył hołd lenny królowi Polski, Kazimierzowi Jagiellończykowi, a 21 lutego 1457 roku sprzedał mu swoje księstwo za 50 tys. kop groszy praskich[2]. W momencie sprzedaży księstwo liczyło: dwa miasta (Oświęcim i Kęty), dwa zamki książęce (w Oświęcimiu i Wołek) i 45 wsi[3]: Bielany, Łęki, Babice, Lipnik, Osiek, Brzeszcze, Monowice, Dwory, Stara Polanka, Nowa Polanka, Włosienica, Poręba, Grojec, Sparowicze[a], Nidek, Witkowice, Głębowice, Bulowice, Czaniec, Malec, Kańczuga, Nowa Wieś, Roczyny, Broszkowice, Brzezinka, Rajsko, Franciszowice (Pławy), Przecieszyn, Skidziń, Wilczkowice, Wilamowice, Hecznarowice, Bujaków, Kozy, Mikuszowice, Pisarzowice, Hałcnów, Biertułtowice, Komorowice, Żebracz, Bestwina, Dankowice, Stara Wieś, Jawiszowice, Harmęże. W dokumencie tym zostały pominięte miejscowości wokół Żywca, a przyczyny tego nie zostały jednoznacznie wyjaśnione z powodu braku wystarczających źródeł[4].

Od tego momentu zwierzchnikiem księstwa stał się mianowany przez polskiego króla starosta; szlachta zachowała odrębne prawa. W 1564 roku księstwo oświęcimskie i zatorskie wcielono do Korony Królestwa Polskiego, równocześnie przyłączono je do województwa krakowskiego, jako powiat śląski[5].

Po I rozbiorze Polski (1772) tereny dawnego księstwa oświęcimskiego przypadły Austrii, wchodząc w skład ziem odtąd nazywanych w skrócie jako Galicja. Decyzją kongresu wiedeńskiego (1815) ziemie te wchodziły w skład Związku Niemieckiego do roku 1850. Uwzględniając dawne księstwo, oficjalna nazwa tej części zaboru austriackiego brzmiała: Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwem Oświęcimskim i Zatorskim.

W 1918 roku tereny dawnego Księstwa Oświęcimskiego znalazły się w granicach odrodzonej Polski jako część województwa krakowskiego.

W czasie niemieckiej okupacji w latach 1939-1945 ziemie te zostały wcielone do Rzeszy Wielkoniemieckiej i należały do rejencji katowickiej w prowincji Śląsk (Provinz Schlesien), zaś od 1941 do prowincji Górny Śląsk (Provinz Oberschlesien).

W latach 1945-1975 tereny znajdowały się ponownie w województwie krakowskim, następnie Oświęcim został dołączony do województwa bielskiego, a Brzeszcze do woj. katowickiego.

Po reformie administracyjnej z 1999 ziemie dawnego Księstwa Oświęcimskiego znajdują się obecnie w województwie małopolskim.

Uwagi

  1. Miejscowość zagubiona

Przypisy

  1. Colmar Grünhagen (red.), Konrad Wutke (red.): Codex Diplomaticus Silesiae T.22 Regesten zur schlesischen Geschichte 1327-1333. Breslau: E. Wohlfarth's Buchhandlung, 1903, s. 7 [4620]. (łac.)
  2. K. R. Prokop, 2002, s. 153
  3. K. R. Prokop, 2002, s. 151
  4. K. R. Prokop, 2002, s. 177
  5. Radosław Truś (2008). Beskid Mały: przewodnik. Oficyna Wydawnicza "Rewasz". S. 35. ISBN 978-83-89188-77-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]