Kukułka krwista
| Kukułka krwista | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | jednoliścienne |
| Rząd | szparagowce |
| Rodzina | storczykowate |
| Podrodzina | storczykowe |
| Rodzaj | kukułka |
| Gatunek | kukułka krwista |
| Podgatunek | kukułka krwista typowa |
| Nazwa systematyczna | |
| Dactylorhiza incarnata subsp. incarnata | |
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Kukułka krwista (Dactylorhiza incarnata) – gatunek rośliny z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). W Polsce występuje w dwóch podgatunkach. W tym artykule opisany jest podgatunek kukułka krwista typowa. Inne nazwy zwyczajowe w języku polskim: stoplamek krwisty, storczyk krwisty.
Spis treści |
[edytuj] Rozmieszczenie geograficzne
Kukułka krwista typowa występuje w Europie i Azji. Zwarty zasięg występowania obejmuje niemal całą Europę. Jego północna granica biegnie przez północną Skandynawię, południowa przez północną Hiszpanię, środkowe Włochy i wschodnią Grecję. Poza tym zwartym obszarem występuje wyspowo na izolowanych obszarach w Hiszpanii, na Krymie, Bałkanach i w północno-wschodniej Europie. W Azji występuje wyspowo na wielu miejscach, jednak dokładna wschodnia granica zasięgu nie jest znana[2]. W Polsce roślina dość pospolita, głównie na niżu. Do tej pory stwierdzono występowanie na ponad 1000 stanowiskach. Największa ich grupa znajduje się w północnej, środkowej i wschodniej części kraju. Na południu i południowym zachodzie jest rzadka. W Karpatach roślina ta znana była z 10 stanowisk, na niektórych ostatnio nie udało się jej znaleźć[3].
[edytuj] Morfologia
- Łodyga
- Wzniesiona, sztywna i pusta, dość gruba i mięsista o wysokości 30 – 60 cm
- Liście
- W liczbie 5-8, pochwiasto obejmujące łodygę, ustawione skrętolegle. Są bezplamkowe, jasnozielone i kapturkowato zwinięte na szczycie. Dolne są równowąskolancetowate, wzniesione sztywno i ostro zakończone[2]. Mają długość ok. 5-krotnie większą od szerokości, u nasady zwężają się do ok. 1,8 cm. Górne liście sięgają kwiatostanu.
- Kwiaty
- Zebrane w gęsty, wąskowalcowaty kłos długości 5-12 cm. Znajduje się w nim 15-60 jasnoczerwonych kwiatów. Wyrastają w kątach lancetowatych przysadek. Dolne z nich są dwukrotnie dłuższe od zalążni. Działki okwiatu mają długość 5-6 mm, zewnętrzne są wzniesione. Ostroga ma podobne rozmiary jak działki okwiatu, jest krótsza od zalążni i pozioma lub skierowana w dół. Warżka o szerokości 5,5 – 8 mm i długości 6-9 mm, o słabo zaznaczonych 3 łatkach. Jej środkowa część jest jaśniejsza i pokryta drobnym wzorkiem w kształcie podwójnej pętli[2].
- Bulwa
- Podwójna, głęboko wcinana[4].
-
Ustawione skrętolegle liście
-
Rozwijające się kwiaty
.jpg&filetimestamp=20091216164124)
[edytuj] Biologia i ekologia
Bylina, geofit ryzomowy. Kwiaty owadopylne, zwabiają owady imitując budową kwiaty roślin miododajnych, jednak nie wytwarzają nektaru. Siedlisko: wilgotne łąki i torfowiska. W Europie zasięg pionowy wynosi 0-2400 m n.p.m.[2]. W Polsce najwyżej sięga do wysokości 500 m n.p.m. Kwitnie od początku czerwca, czasami do pierwszych dni lipca. Rozmnaża się przez nasiona, ale również wegetatywnie. Nie wszystkie pędy zakwitają. Tak np. we wsi Kruhel Wielki w 1996 było 19 pędów kwitnących i 8 płonnych[3]. Liczba chromosomów 2n = 40[5].
[edytuj] Zmienność
- Należy do gatunku kukułka krwista (Dactylorhiza incarnata (L.) Soó). Synonimy: Dactylorchis incarnata (L.) Verm., Orchis incarnata L., Orchis latifolia var. incarnata (L.) Coss. & Germ.. Orchis latifolia subsp. incarnata (L.) Hook.f., Orchis mixta var. incantata (L.) Retz.[6]. W Polsce gatunek ten występuje w dwóch podgatunkach[7] :
- kukułka krwista typowa (Dactylorhiza incarnata (L.)Soó subsp. incarnata) – kwiaty czerwone do różowych, niekiedy białe. Opisany w tym artykule
- kukułka krwista żółtawa (Dactylorhiza incarnata (L.)Soó subsp. ochroleuca (Poll)Hunt. et Summ.) – kwiaty jasnożółte ze środkowa częścią warżki silnie zabarwioną. W Polsce rzadki.
- Pozostałe podgatunki[6]:
- Dactylorhiza incarnata subsp. coccinea (Pugsley) Soó
- Dactylorhiza incarnata subsp. cruenta (O.F.Müll.) P.D.Sell
- Dactylorhiza incarnata subsp. gemmana (Pugsley) P.D.Sell
- Dactylorhiza incarnata subsp. lobelii (Verm.) H.A.Pedersen
- Dactylorhiza incarnata subsp. pulchella (Druce) Soó
- Kukułka krwista typowa tworzy mieszańce z D. baltica, D. fuchsii, Dactylorhiza iberica, Dactylorhiza lapponica, D. maculata, D. majalis, D. nieschalkiorum, D. osmanica, D. praetermissa, D. sambucina, D. traunsteineri, a także międzyrodzajowe z Coeloglossum viride i Gymnadenia conopsea[2].
[edytuj] Zagrożenia i ochrona
Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Ze względu na dość dużą liczbę stanowisk nie jest bezpośrednio zagrożona wyginięciem
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-03].
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Helmut Baumann: Storczyki Europy i obszarów sąsiednich. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-698-9.
- ↑ 3,0 3,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
- ↑ Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ 6,0 6,1 The Plant List Dactylorhiza. [dostęp 20011-05-28].
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
