Afrokulczyk mozambijski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Kulczyk mozambijski)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Afrokulczyk mozambijski
Crithagra mozambica[1]
(Müller, 1776)
Afrokulczyk mozambijski
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina łuszczaki
Podrodzina łuskacze
Rodzaj Crithagra
Gatunek afrokulczyk mozambijski
Synonimy
  • Fringilla mozambica Statius Müller, 1776
  • Serinus mozambicus (Statius Müller, 1776)
Podgatunki
  • C. m. caniceps (d'Orbigny, 1839)
  • C. m. punctigula (Reichenow, 1898)
  • C. m. grotei (W. L. Sclater & Mackworth-Praed, 1931)
  • C. m. gommaensis (C. H. B. Grant & Mackworth-Praed, 1945)
  • C. m. barbata Heuglin, 1864
  • C. m. tando (W. L. Sclater & Mackworth-Praed, 1918)
  • C. m. samaliyae (C. M. N. White, 1947)
  • C. m. vansoni (Roberts, 1932)
  • C. m. mozambica (Statius Müller, 1776)
  • C. m. granti (Clancey, 1957)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Afrokulczyk mozambijski, kulczyk mozambijski (czasami niepoprawnie "mozambicki") (Crithagra mozambica) – gatunek małego ptaka z rodziny łuszczaków (Fringillidae). Występuje w północnej części południowej Afryki, w "pasku" biegnącym poziomo przez środek Afryki, w pozostałych miejscach jest nieregularnie rozmieszczony, "wyspiarsko" (patrz strzałki na mapce). Jego biotop to otwarte lasy i pola uprawne. Nie jest zagrożony, ale od 1985 r. ponad 2 600 000 dzikiego ptactwa zostało zarejestrowanych w handlu międzynarodowym[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Został opisany przez Phillipa Ludwiga Statiusa Müllera w roku 1766. Nazwa rodzajowa serinus pochodzi od słowa serin. Oznacza ono w języku angielskim i j. francuskim po prostu kulczyka. W dawnej łacinie słowa serenus i sereni znaczyły "pogodny, wesoły"[4]. Nazwa gatunkowa – mozambicus – odnosi się do jednego z krajów, w którym występuje, Mozambiku. Polska nazwa gatunkowa również odnosi się do tego kraju.

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono dziesięć podgatunków C. mozambica[5][6]:

  • C. mozambica caniceps – południowa Mauretania, Senegal i Gambia do północnego Kamerunu.
  • C. mozambica punctigula – środkowy i południowy Kamerun.
  • C. mozambica grotei – wschodni Sudan, zachodnia i południowo-zachodnia Etiopia.
  • C. mozambica gommaensisErytrea, północno-zachodnia i środkowa Etiopia.
  • C. mozambica barbata – południowy Czad i Republika Środkowoafrykańska do południowo-zachodniej Kenii i środkowa Tanzania.
  • C. mozambica tandoGabon do Angoli.
  • C. mozambica samaliyae – południowo-wschodnia Demokratyczna Republika Konga, południowo-zachodnia Tanzania i północno-wschodnia Zambia.
  • C. mozambica vansoni – południowo-wschodnia Angola, północno-wschodnia Namibia i południowo-zachodnia Zambia.
  • C. mozambica mozambicaKenia do wschodniej Botswany, Zimbabwe, północno-wschodnie RPA i południowo-środkowy Mozambik.
  • C. mozambica granti – południowy Mozambik i wschodnie RPA.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Hybryda afrokulczyka mozambijskiego i kanarka; widać różnice zwłaszcza na głowie

Jest to mały ptak, mierzący od 11–13 cm długości, czyli jest nieznacznie mniejszy od wróbla domowego (Passer domesticus). Rozpiętość skrzydeł to 21,5 centymetrów, a waga 8,50-17,10 gramów. Występuje niezbyt wyraźny dymorfizm płciowy. Wierzch ciała oliwkowozielony, lotki ciemnoszare z brudnożółtymi brzegami. Sterówki również ciemnoszare z brudnożółtymi brzegami. Pokrywy podogonowe, brzuch i pierś żółte. Głowa szara, brew i pasek przyżuchwowy żółte[7]. Samice mają na szyi szary pasek, łączący końce "wąsów". Dziób jest szary, dolna część jaśniejsza. Nogi są różowe. Od europejskiego kulczyka różni się bardziej kontrastowym wzorem na głowie i lotkach oraz jednolicie żółtym brzuchem bez pasów.

Młode afrokulczyki mozambijskie mają żuchwę (dolną część dzioba) różową. Ich wzór na głowie jest nieco rozmyty, sterówki i lotki krótsze. Głowa jest jaśniejsza niż u dorosłych. Poza tym nie różnią się od nich. Bardzo młode pisklęta są pokryte szarym puchem.

Długość życia[edytuj | edytuj kod]

Śmiertelność roczna wynosi ok. 65%. Średnia długość życia w niewoli wynosi 8 lat, a w naturze tylko 2,5. Rekordowa długość życia w niewoli wynosiła 16,5 roku.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Zasięg występowania szacuje się na ok. 3 880 000 km²[3].Zasiedla całą Afrykę, z wyjątkiem pustyni Sahary, suchych regionów Afryki Południowej i tropikalnych lasów deszczowych w Kongo.

Kraje, jakie zamieszkuje to: Mauretania, Gwinea, Liberia, Mali, Wybrzeże Kości Słoniowej, Burkina Faso, Ghana, Togo, Benin, Nigeria, Kamerun, Czad, Republika Środkowoafrykańska, Sudan, Erytrea, Etiopia, Kongo, Zair, Uganda, Kenia, Ruanda, Burundi, Tanzania, Angola, Zambia, Malawi, Mozambik, Zimbabwe i Botswana. Z powodzeniem przyjął się także na Hawajach, w Portoryko, na Wyspach Świętego Tomasza, w Mauritius i w Reunion.

Preferuje otwarte lasy i łąki poniżej 2300 m, ale może być również w wielu innych biotopach. Są to nadbrzeżne zarośla, namorzyny oraz wydmy. Rzadko mieszkają w lasach tropikalnych i suchych obszarach. Często można je spotkać na ziemiach uprawnych, gdzie korzystają z obfitych plonów sorga, proso i ziaren innych zbóż.

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Trzy pisklęta w gnieździe; prawdopodobnie wykonanym częściowo przez człowieka

Wyprowadza lęgi w porze deszczowej. Pary są monogamiczne. Para zazwyczaj broni swego terytorium przed innymi kulczykami, choć czasami kilka par zakłada gniazda na tym samym drzewie. Obydwa ptaki zbierają materiał roślinny głównie trawy. Gniazdo jest umieszczone 1–6 metrów nad ziemią, w rozwidleniu gałązek. W jego budowie uczestniczy tylko samica, zwykle jest zamaskowane roślinnością. Samica składa od 2 do 5 jaj, zwykle 3. Znosi jedno dziennie, zaczyna wysiadywać zwykle od ostatniego lub od drugiego. Inkubacja trwa ok. 13 dni i wykonuje ją tylko samiczka. Młode przebywają w gnieździe 18 do 24 dni, usamodzielniają się po sześciu tygodniach.

Przypisy

  1. Crithagra mozambica w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Crithagra mozambica. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. 3,0 3,1 BirdLife International: Leucosarcia melanoleuca (ang.). W: Species Factsheet [on-line]. 2009. [dostęp 18 maja 2009].
  4. Andrzej Grzegorz Kruszewicz: Ptaki Polski wyd. MULTICO Warszawa, 2007 ISBN 978370734749
  5. Frank Gill, David Donsker: Family Fringillidae (ang.). IOC World Bird List: Version 3.3. [dostęp 2013-02-24].
  6. Yellow-fronted Canary (Serinus mozambicus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2013-02-24].
  7. Zilustrowaną nazwę "pasek przyżuchwowy" znaleziono w powyższej książce pt. "Ptaki Polski"

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]