Kultura helladzka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kultura helladzkakultura epoki brązu występująca w Grecji kontynentalnej od ok. 3100 p.n.e. do ok. 1100 p.n.e., jedna z kultur egejskich. Od ok. 1600 p.n.e. w jej ramach rozwinęła się cywilizacja mykeńska istniejąca do końca epoki brązu.

Periodyzacja i chronologia[edytuj | edytuj kod]

Periodyzacja i chronologia kultury helladzkiej jest rozszerzeniem systemu stworzonego przez Arthura Evansa dla kultury minojskiej występującej na Krecie. Rozszerzenia tego dokonali Carl Blegen i Alan Wallace dzieląc okres istnienia kultury helladzkiej na trzy okresy: wczesny, średni, późny (od angielskich nazw oznaczane skrótowo: EH, MH, LH), z których każdy dzieli się na trzy podokresy (oznaczane I, II, III), a te jeszcze na mniejsze jednostki zależnie od potrzeb.[1] Obok tego podziału wyróżnia się także kultury archeologiczne nazwane od ich cech charakterystycznych, lub miejsca odkrycia.

Tabela chronologiczna[edytuj | edytuj kod]

Tabela przedstawiająca periodyzację kultur egejskich, w tym helladzkiej (Grecja), według chronologii niskiej (wysoka w nawiasie), z dodatkową kolumną dla warstw Troi (wszystkie daty p.n.e., margines błędu do ok. 1350 r. p.n.e. to ok. 100 lat, później ok. 30 lat):[2]

Kreta Grecja Cyklady Troja
Nazwa okresu Datowanie
Wczesny brąz 3100(3500)-2000
EM I 3100-2650 EH I 3100-2650 EC I 3100-2650 I 3100-2600
EM IIA 2650-2400 EH IIA 2650-2400/2150 EC IIA 2650-2400 II 2600-2250
EM IIB 2400-2150 EH IIB 2400-2150[3] EC IIB 2425-2150 III 2250-2100
EM III 2150-2000 EH III 2150-2000 EC III 2150-2000 IV 2100-2000
Średni brąz 2000-1600(1700)
MM IA 2000-1925 MH I 2000-1900 MC I V 2000-1900
MM IB 1925-1850/1675
MM II 1850-1675[4] MH II 1900-1700 MC II VIa-c 1900-1600
MM IIIA 1675-1630 MH III 1700-1600 MC III
MM IIIB 1630-1600
Późny brąz 1600(1700)-1075/1050
LM IA 1600-1500 LH I 1600-1500 LC I 1600-1450 VId 1600-1500
LM IB 1500-1450 LH IIA 1500-1450 VIe 1500-1400
LM II 1450-1400 LH IIB 1450-1400 LC II 1450-1400
LM IIIA1 1400-1365 LH IIIA1 1400-1365 LC III od 1400 VIf-g 1400-1300
LM IIIA2 1365-1330 LH IIIA2 1365-1330 VIh 1300-1250
LM IIIB1 1330-1225 LH IIIB1 1330-1225 VIIa 1250-1180
LM IIIB2 1225-1220 LH IIIB2 1225-1220
LM IIIC 1200-1100 LH IIIC 1200-1100 VIIb-c 1180-1050

Wczesna epoka brązu (ok. 3100-2000 p.n.e.)[edytuj | edytuj kod]

Liczniejsze ślady archelogiczne pojawiają się w Grecji kontynentalnej dopiero w okresie EHIIA, kiedy to tzw. kultura Korakou rozwinęła się głównie w Argolidzie, Attyce, Beocji i na Eubei. Są to ślady budowli, pochówków i używania metali (pochodzących głównie z góry Laureion w Attyce) oraz kontaktów z Kretą i wyspami Morza Egejskiego. Osadnictwo było gęste lecz osady niewielkie.[5]

W II połowie okresu EHIIB w Grecji pojawiła się kultura Lefkandi I, przyniesiona przez przybyszy z Azji Mniejszej. Jej cechami charakterystycznymi była toczona na kole ceramika i nowy typ budowli - megaron. Jej wyrażne ślady odnajdujemy na Eubei i w Beocji, w innych miejscach jej produkty pojawiają się jako przedmiot handlu.[5]

Okres EHIII to, podobnie jak na całym Bliskim Wschodzie, czas kryzysu. Większość Grecji zajęła wtedy kultura Tirynsu bardziej prymitywna i uboga niż Korakou-Lefkandi I. Nastąpił spadek zaludnienia i liczby osad.[6][7]

Średnia epoka brązu (ok. 2000-1600 p.n.e.)[edytuj | edytuj kod]

W okresach MHI i MHII utrzymywała się sytuacja niskiego zaludnienia i ubogiej kultury. Wyjątek stanowiła osada kultury Korakou -Kolonna na Eginie, która nie popadła w kryzys, zbudowała mocne fortyfikacje i utrzymywała szerokie kontakty handlowe z kontynentem i wyspami. Być może to Egina była źródłem wzorów kulturowych dla nowej fazy rozwoju w Grecji, rozpoznawanej przez pojawienie się bogatych i okazałych grobów szybowych, w których znaleziono liczną broń. Był to początek cywilizacji mykeńskiej.[8]

Cywilizacja mykeńska[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Cywilizacja mykeńska.

Przypisy

  1. Ziółkowski 2009 ↓, s. 180-181.
  2. Ziółkowski 2009 ↓, s. 182.
  3. Na wielu stanowiskach kontynentalnych faza ta nie występuje
  4. ślady ceramiczne fazy MM II występują przede wszystkim w pałacach i sanktuariach, na innych stanowiskach jest jej brak
  5. 5,0 5,1 Ziółkowski 2009 ↓, s. 185.
  6. Ziółkowski 2009 ↓, s. 186.
  7. Ziółkowski 2009 ↓, s. 260.
  8. Ziółkowski 2009 ↓, s. 260-262.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]