Kultura pawlowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wenus z Dolní Věstonice. Przód
Wenus z Dolní Věstonice. Tył

Kultura pawlowska - jedna z kultur horyzontu graweckiego. Ukształtowała się w okresie górnego paleolitu na Morawach. Do najważniejszych stanowisk z tego okresu zaliczane są zespoły stanowisk z Dolnych Vestonic i Pavlova oraz późniejsze stanowisko z Ostrawa-Petrikovice.

Kultura ta rozwijała się od ok. 30 tys lat temu do ok. 23 tys lat temu.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnić można "superstanowiska":

  • Dolní Věstonice (zobacz: Dolní Věstonice (stanowisko archeologiczne) - zespół okrągłych budynków mieszkalnych związanych z pawlowskim horyzontem kulturowym. W Dolní Věstonice odkryto pozostałości dwóch okrągłych budynków (drugi zwany Vestonice II oddalony od właściwego o około 200 metrów zwany "chatą szamana"). Na tym stanowisku odkryto też bogaty górnopaleolityczny inwentarz narzędziowy oraz figurkę bogini matki zwaną Wenus z Dolních Věstonic. W Vestonicach odkryto też jeden z najstarszych górnopaleolitycznych pochówków.
  • Pavlov - klasyczny kompleks utożsamiany z kulturą pawlowską zawierający jedenaście chat rozmieszczonych na okrągłym planie. Stanowisko w Pavlovie oddalone jest około 400 metrów w linii powietrznej od Dolnich Vestonic.

Stanowiska tego rodzaju zakładane były w dolinach rzek. Lokalizacja tych stanowisk właśnie w tych miejscach związana była z kontrolą szlaków wędrówek zwierzyny. Ogniska w tych stanowiskach poza konstrukcjami mieszkalnymi lub w ich wewnątrz. Centrum życia kumulowało się wokół ognisk np. stanowisko Pavlov. Konstrukcje mieszkalne zagłębione były w ziemi i pokryte konstrukcją żerdziową. W pobliżu ognisk poświadczona jest obecność jam które służyły do podgrzewania wody - otóż jamki te wykładane były skórami a następnie wypełniane wodą po czym wrzucano rozgrzane kamienie z pobliskiego ogniska. W schyłkowej fazie rozwoju kultury pawłowskiej głównym budulcem którym posługiwano się do budowy konstrukcji mieszkalnych stanowiły kości mamutów które wyparły wcześniej używane kamienie i drewno.

Kości mamutów jak i słoni stanowiły również główny surowiec z którego wytwarzano narzędzia kościanych jak i elementów sztuki. W kulturze pawłowskiej głównym technologią używaną do produkcji narzędzi była technika wiórowa. Przewodnie formy narzędziowe to głównie ostrza tylcowe z prostym łukiem oraz zbrojniki które stanowiły groty strzał co świadczy o użytkowaniu łuku przez ludność tej kultury. Poświadczona jest także obecność ostrzy liściowatych i rylców które służyły do tworzenia rytów na surowcach kościanych kultury pawłowskiej. Z stanowisk pawłowskich znane są także drapacze wióry retuszowane. Inwentarze kościane reprezentowane były małe o owalnym przekroju i szydła kościane, oraz berła z przewierconym otworem. Narzędzia łopatkowate wykonywane z ciosów mamuta.

Główną techniką użytkowaną stosowaną do produkcji obróbki kości były rozczepiania, gładzenia oraz techniką łupania. Polowano na lisa, zająca polarnego, wilka, konia i renifera. W zależności od wielkości upolowanych okazów np koni dokonywano na miejscu upolowanie wstępnej obróbki tzn. dzielenia tuszy jeśli zaś były to okazy mniejsze w całości były przynoszone do stanowisk podstawowych np. lis. O znacznym znaczeniu pokarmu roślinnego w diecie twórców kultury pawłowskiej świadczyć mogą znaleziska z jaskini Bzerowa w Małych Karpatach gdzie poświadczone są ślady pyłków owoców dębu, jodły, sosny, orzecha.

W kulturze pawłowskiej poświadczona jest obecność plastyki figuralnej w postaci form antropomorficznych tzw. Wenus graweckie, jak i zoomorficzne - mamutów, lisów itp. Figurki te wykonywane były z kości jak i gliny. Na Morawach poświadczona jest obecność specjalnych piecy, służących do wypalania glinianych figurek.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Janusz K. Kozłowski, Wielka Historia Świata, t. I Świat przed "rewolucją" neolityczną, Fogra, Kraków 2004.
  • Janusz K. Kozłowski, Archeologia Prahistoryczna, t. I Starsza Epoka Kamienia, Nakładem Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1972.
  • Piotr Kaczanowski, Janusz K. Kozłowski, Wielka Historia Polski , t.1 Najdawniejsze dzieje ziem polskich (do VII w.), Fogra, Kraków 1998.
  • Janusz K. Kozłowski (opracowanie naukowe), Encyklopedia historyczna świata, t. I Prehistoria, Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, Kraków 1999.
  • Bolesław Ginter, Janusz K. Kozłowski, Technika obróbki i typologia wyrobów kamiennych paleolitu, mezolitu i neolitu (wyd. III), PWN, Warszawa 1990.
  • J.Desmond Clark, Prahistoria Afryki, PWN, Warszawa 1978.