Kurtyna (powieść)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Kurtyna (tytuł oryginalny Curtain), ostatnia powieść Agathy Christie z udziałem Herkulesa Poirot, wydana w 1975 roku.

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Wiekowy już kapitan Arthur Hastings dostaje list od swojego przyjaciela, Herculesa Poirot, znanego i cenionego detektywa, wraz z którym niegdyś rozwiązywali wiele zawiłych spraw. Poirot pisze, że stan jego zdrowia uległ już znacznemu pogorszeniu, jednak raz jeszcze chciałby ujrzeć wiernego przyjaciela. Proponuje zatem spotkanie w miasteczku Styles - miejscu, gdzie rozwiązywali swoją pierwszą wspólną zagadkę (powieść "Tajemnicza historia w Styles").

Kiedy Hastings przybywa na miejsce, przypominają mu się dawne, dobre czasy, kiedy jeszcze jako kawaler przyjechał tu z wizytą do swojego kolegi, Johna Cavendisha. Niestety, teraz wszyscy członkowie rodziny Cavendishów poumierali lub wyjechali w dalekie strony, a w ich dawnym domu istnieje obecnie ponury pensjonat, prowadzony przez starsze małżeństwo.

Już pierwszego dnia Poirot ujawnia, że sentymenty nie były jedynym powodem wezwania przyjaciela. Chce, żeby Hastings pomógł mu rozwiązać jego ostatnią sprawę. Opowiada kapitanowi historię pięciu nagłośnionych niedawno zbrodni. Wszystkie te tragedie dotyczą ludzi zupełnie ze sobą niezwiązanych i we wszystkich winowajcy byli oczywiści. Zostali więc od razu skazani lub też, w przypadku braku dostatecznych dowodów, potępieni wśród ludzi jako pewni mordercy. Poirot odkrył jednak, że w każdym z tych pięciu przypaków na miejscu zbrodni przebywała pewna ta sama osoba - Iks, którą pozornie nic nie łączyło z morderstwami. Nasuwa się więc oczywisty wniosek - to Iks jest sprawcą wszystkich tych zbrodni. Teraz Poirot, podążając za jego śladem, odkrył, że jest obecny wśród gości pensjonatu w Styles. Słynny detektyw jest przekonany, że i tym razem może tu dojść do zbrodni i chce jej zapobiec. Niestety, obecnie jest już sparaliżowany i bardzo chory. Prosi więc Hastingsa, by zastąpił mu "oczy i uszy" - poświęcał jak najwięcej czasu na rozmowę z gośćmi pensjonatu i był czujny na każdą podejrzaną rzecz. Tymczasem on, Poirot pracował będzie umysłem, który funkcjonuje równie dobrze jak dawniej. Przyjaciel nie zdradza jednak Hastingsowi, kto jest owym tajemniczym Iksem w obawie o to, że lekkomyślny czasem kapitan mógłby dać po sobie poznać posiadaną wiedzę i znaleźć się przez to w niebezpieczeństwie.

Poruszony opowieścią Poirota, Hastings postanawia pomóc przyjacielowi. Wierzy w jego olbrzymie doświadczenie i efektywność. Jednak powodowany ciekawością pragnie także na własną rękę dowiedzieć się, kto jest Iksem. W pensjonacie przebywają obecnie:

  • Pułkownik Toby Luttrell - emerytowany wojskowy, obecnie prowadzi wraz z żoną pensjonat w Styles.
  • Daisy Luttrell - jego apodyktyczna żona.
  • Doktor John Franklin - znakomity naukowiec, przebywa w Styles by w spokoju prowadzić coraz to nowsze badania.
  • Barbara Franklin - jego żona, kobieta egoistyczna i wymyślająca sobie coraz to nowsze dolegliwości po to, by zwrócić na siebie uwagę innych.
  • Siostra Craven - młoda i ponętna pielęgniarka, opiekująca się panią Franklin, nienawidząca chlebodawczyni.
  • Judith Hastings - najmłodsza córka kapitana Hastingsa, asystentka doktora Franklina, dziewczyna bez reszty pochłonięta pracą, o wyraźnych komunistycznych poglądach, tępiąca osoby "bezużyteczne".
  • Stephen Norton - starszawy przyrodnik wyjątkowo niskiego wzrostu, człowiek cichy i spokojny, którego głównym zajęciem w Styles jest oglądanie ptactwa przez lornetkę.
  • Sir William Boyd Carrington - były gubernator jednej z indyjskich prowincji, obecnie dorobił się wielkiego majątku, człowiek odważny i inteligentny, od razu przypadł do gustu Hastingsowi.
  • Elisabeth Cole - kobieta po trzydziestce o ponurym usposobieniu, jej prawdziwym nazwiskiem było Litchfield, jednak zmieniła je ze względu na udział w jednej ze wspomnianych na początku przez Poirota spraw, kiedy to zamordowany został ojciec tyranizujący rodzinę, a do zbrodni przyjznała się jedna z sióstr Elisabeth, Maggie.
  • Major Allerton - człowiek uznawany przez wszystkich za łajdaka i kobieciarza, zdobywa szczególną antypatię Hastingsa, kiedy wyraźnie zaczyna się zalecać do Judith.
  • Curtiss - obecny pielęgniarz Poirota, zatrudniony po odprawieniu wiernego Geogre'a, potężnie zbudowany mężczyzna o niskiej inteligencji.

Hastings szybko zapoznaje się ze wszystkimi gośćmi, na próżno jednak usiłuje zgadnąć, o kogo z nich może chodzić. Na ruch Iksa nie trzeba jednak długo czekać. Pewnego wieczoru pułkownik Luttrell strzela ze strzelby do swojej żony, myśląc, że celuje w harcującego w ogrodzie królika. Kobieta cudem uchodzi z życiem. Hastings jest przekonany, że doświadczenie pułkownika jest zbyt wielkie, by mógł się pomylić i że pani Luttrell naprawdę została trafiona drugim strzałem, oddanym z ukrycia przez Iksa.

Jakiś czas po wypadku pani Luttrell, Hastings, ku zdenerwowaniu Poirota, odsuwa się nieco od sprawy. Głowę zaprzątają mu ważne prytwatne problemy - jego córka Judith i Allerton coraz śmielej obnoszą się ze sobą. Tymczasem kapitan jest przekonany, że związek z takim człowiekiem sprowadziłby na Judith nieszczęście. Kiedy nie pomaga rozmowa z córką, Hastings postanawia wziąć sprawy w swoje ręce i zabić Allertona. Ułożony plan niweczy mu jednak w ostatniej chwili to, że zasnął w oczekiwaniu na dogodny moment do morderstwa. Rano zaś obudził się ze świadomością, co właściwie chciał zrobić i że tak naprawdę nigdy nie zabiłby człowieka.

Za trzecim razem nikomu nie udało się już zapobiec tragedii. Barbara Franklin umiera zatruta kawą ze śmiertelną dawką fizostygminy. Po przeprowadzonym pobieżnie policyjnym śledztwie, sąd stwierdza, że pani Franklin popełniła samobójstwo. Hastings ma oczywiście inne zdanie, jednak nie udaje mu się dojść do niczego - zbyt wiele osób miało sposobność do zbrodni. Na dodatek kapitan zaczyna mieć pretensje do Poirota za jego coraz bardziej tajemnicze zachowanie i o to, że nie mówi mu wszystkiego.

Pewnego dnia podczas spaceru z panną Cole i Nortonem, uwagę Hastingsa zwraca dziwne zachowanie przyrodnika. Norton wyraźnie zobaczył przez swoją lornetkę coś, co śmiertlenie go wystraszyło. Kiedy Hastings również chce spojrzeć w to miejsce, ten odmawia pożyczenia lornetki. Gdy Norton w końcu ulega, nie widać już nic. Jakiś czas później przyrodnik zwierza się Hastingsowi, że widział coś, co mogło mieć związek ze śmiercią Barbary i informuje, że chciałby o tym porozmawiać z Poirotem. Hastings natychmiast przyklaskuje temu pomysłowi, później jednak nie udało mu się dowiedzieć niczego - Poirot milczał jak zaklęty, a Norton następnego dnia został znaleziony martwy w swoim pokoju, z raną na środku czoła.

Atmosfera w Styles robi się coraz bardziej napięta. W mig dochodzi do kolejnej tragedii - tym razem umiera sam Hercules Poirot. Ktoś w nocy odstawił od niego potrzebną dawkę leku.

Hastings jest zrozpaczony po śmierci przyjaciela. Przez długie miesiące na próżno gubi się w domysłach, kto zabił Poirota oraz inne ofiary w Styles. W końcu zaczyna podejrzewać o to własną córkę, która niespodziewanie oświadcza mu, że kocha doktora Franklina i ma zamiar wyjechać z nim do Afryki. Czyżby to Judith postanowiła wcześniej użyć swojego motta o "usuwaniu bezużytecznych" przeciwko Barbarze Franklin, by móc związać się z doktorem?

Wreszcie, dokładnie po czterech miesiącach od śmierci Poirota, Hastings otrzymuje od notariusza list, który przyjaciel napisał do niego przed śmiercią. Znajduje się w nim rozwiązanie całej zagadki.

Rozwiązanie[edytuj | edytuj kod]

Każda z pięciu osób w wymienionych przez Poirota na początku sprawach, rzeczywiście była winna. Wszyscy oni mieli zakorzeniony głęboko w psychice motyw, dojrzewający przez lata, jednak nikt z nich nie popełniłby zbrodni, gdyby wcześniej nie spotkał na swojej drodze Stephena Nortona.

Norton od dziecka był człowiekiem zamkniętym w sobie i niezauważanym przez otoczenie. Był jednak dla swoich przyjaciół bardzo dobrym słuchaczem i doradcą. W końcu zdał sobie sprawę, że posiada niezwykły talent - potrafi w monstrualny sposób wpływać na psychikę ludzką - w przypadkowej niby konwersacji wychwycać słaby punkt rozmówcy, by potem psychologicznym dialogiem namówić go do czego tylko zapragnie. Poczuł, że potrafi nawet namawiać ludzi do zbrodni w taki sposób, by nawet oni byli święcie przekonani, że inicjatywa wypłynęła z ich wnętrza, nie zaś z niewinnej rozmowy.

Z czasem tego rodzaju podsycanie do morderstw stało się jego pasją, uzależnieniem. Wreszcie jednak na jego trop wpadł Hercules Poirot.

W Styles Norton od razu zaprzyjaźnił się ze wszystkimi. W umiejętnie prowadzonych rozmowach budził w nich najdziksze, najniebezpieczniejsze cechy. Pierwszą ofiarą Nortona był pułkownik Luttrell. Wykorzystał w nim coraz głębsze poczucie wstydu, wywołane przez liczne upokorzenia ze strony władczej małżonki. Kiedy jednak pani Luttrell przeżyła wypadek, Norton znalazł sobie kolejną ofiarę Hastingsa. Czułym punktem kapitana była ojcowska troska o córkę i obawa o jej przyszłe życie. Tutaj jednak tragedii zapobiegł Poirot, który przezornie dosypał przyjacielowi środek nasenny do wieczornego kubka czekolady. Psychologiczny morderca przerzucił się więc na inny grunt. Tym razem podjudził panią Franklin do zamordowania swojego męża, by potem móc wyjść za Boyda Carringtona. Barbara wzywając męża do siebie, zatruła mu kawę fizostygminą, jednak przypadek chciał, że sama wzięła jego filiżankę i to ona padła martwa.

W końcu Poirot podjął twardą decyzję - sam zabije Nortona, by zapobiec wielu katastrofom, jakie zapewne wywołałby jeszcze w przyszłości. Choć w rzeczywistości nadal był sprawny fizycznie, udawał przykutego do wózka, wynajął nawet nowego służącego, Curtissa, zamiast wiernego, służącego mu od lat George'a, by nikt nie domyślił się prawdy. Rozmawiał z Nortonem twarzą w twarz, ujawniając zabójcy wszystko, co wie; wcześniej dodał do filiżanki mordercy środek nasenny, po czym, gdy Norton usnął, zastrzelił go, celując w sam środek czoła (Poirot w liście wyrzeka Hastingsowi, że po tym nie domyślił się prawdy - przecież wiedział, że detektyw zawsze maniacko cenił sobie symetrię!), następnie pod osłoną nocy przetransportował Nortona do jego pokoju (został zauważony, ale nikt nie sądził, że to przykuty przecież do wózka Poirot spaceruje nocą po korytarzu) i zamknął drzwi zapasowym kluczem, prawdziwy zostawiając w środku.

Po popełnieniu morderstwa, Poirot postanowił oddać kwestię słuszności swojego czynu pod ocenę Boga. Odstawił daleko od siebie leki, mogące w razie ataku uratować mu życie i położył się spać. Jednak już nie dane mu było się obudzić.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Powieść tak naprawdę napisana została około 30-40 lat przed wydaniem, prawdpododobnie na początku II wojny światowej. Agatha Christie schowała ją i postanowiła wydać dopiero przed samą śmiercią, żeby w ten sposób zakończyć losy swojego głównego bohatera. Pierwotnie nawet Christie planowała, by książka ukazała się już po jej śmierci, tak jak to się stało z ostatnią powieścią z udziałem panny Jane Marple - "Uśpione morderstwo".
  • W książce dowiadujemy się o przedwczesnej śmierci żony Hastingsa, Dulcie Duveen, którą bohater poznał w powieści "Morderstwo na polu golfowym". Znajdujemy też odwołania do losów bohaterów "Tajemniczej historii w Styles". Mówi się między innymi o śmierci Johna Cavendisha oraz przeprowadzce Mary Cavendish. Prawdopodobnie nie żyją też mordercy z tamtej powieści - Ewelina Howard i Alfred Inglethorp. W pewnym momencie wspomina się bowiem o "duchu poprzedniego mordercy, wciąż obecnym w Styles".
  • Po wydaniu powieści, w światowych gazetach zaczęły się ukazywać symboliczne nekrologi Herculesa Poirota.
  • Strzał w środek czoła, choć chętnie pokazywany w filmach, nie jest dobrym sposobem uśmiercenia, gdyż jest duża szansa, że pocisk przejdzie na wylot w szczelinie pomiędzy półkulami mózgu, nie powodując śmierci. Policyjni i wojskowi snajperzy, strzelając w głowę od przodu, celują w punkt nieco ponad okiem - lewym, jeśli cel jest praworęczny, prawym, jeśli jest leworęczny - co powoduje zniszczenie jednej z półkul mózgu.