Kurzelów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kurzelów
Herb
Herb Kurzelowa
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat włoszczowski
Gmina Włoszczowa
Liczba ludności (2006) 1200
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 29-145[1]
Tablice rejestracyjne TLW
SIMC 0278178
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Kurzelów
Kurzelów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kurzelów
Kurzelów
Ziemia 50°53′04,775″N 19°53′10,141″E/50,884660 19,886150

Kurzelówwieś sołecka[2] w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie włoszczowskim, w gminie Włoszczowa[3][4].

Do 1954 siedziba gminy Kurzelów. W latach 1975–1998 Kurzelów administracyjnie należał do województwa kieleckiego.

Części miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Integralne części miejscowości: Kurzelów
Identyfikator miejscowości Nazwa miejscowości Rodzaj miejscowości
0278184 Dziekarnia część miejscowości
0278250 Laski przysiółek
0278190 Niedźwiadek przysiółek
0278209 Piaski część miejscowości
0278215 Piątkowisko część miejscowości
0278221 Rynek część miejscowości
0278238 Za Górą część miejscowości
0278244 Za Przeczkami część miejscowości

W bezpośrednim sąsiedztwie miejscowości znajduje się rezerwat przyrody Ługi.

Jakub Świnka, arcybiskup gnieźnieński, powierza klerykowi Mikołajowi i bratu jego Piotrowi osadzenie miasta Kurzelowa na prawie średzkim, 1285

Historia[edytuj | edytuj kod]

W wieku XIX Kurzelów, miasteczko w powiecie włoszczowskim. Starożytne centrum życia kościelnego już na przełomie XI i XII wieku, własność arcybiskuów gnieźnieńskich, którzy przy pierwszym podziale diecezji, umieścili tu jeden z pięciu archidiakonatów na jakie rozdzielili podwładny im obszar.

Kościół pierwotny wystawiono pod wezwaniem św. Wojciecha. Stracił z czasem znaczenie, co wiąże się to zapewne wraz z osadzeniem na prawie niemieckim miasta co miało miejsce w r. 1285 z nadania Jakóba Świnki. Powstała wówczas kolegiata z kościołem pod wezwaniem Najświętszej Panny Maryi, złożona z czterech prelatur i sześciu kanonii. Wobec braku uposażenia Jarosław ze Skotnik, arcybiskup zredukował kanonie do liczby trzech. On też wystawił kościół murowany, sklepiony, kryty dachówką[5].

W r. 1254 odbywa się tu według Rocznika wielkopolskiego konsekracja Bogufała „de Cirnelin“ na biskupa poznańskiego dokonana przez Fulkona arcybiskupa gnieźnieńskiego, choć tenże sam Rocznik podaje pod r. 1255 jakoby ta konsekracja odbyła się w Lądzie (Mon. Pol., III, 23). Leonard diakon kurzelowski występuje w dokumencie z r. 1260. Archidiakon i kanonicy kurzelowscy w dok. z 1055 r. Akt z r. 1357 wymienia kolegiatę kurzelowską, obok łęczyckiej, rudzkiej i uniejowskiej. Sam Kurzelów nazwany jest tam: „cmtas cum foro“.

Kurzelów dawał arcybiskupom dziesiątą część opłat celnych. Przy mieście był folwark (allodium) arcybiskupi nazywany Modrzew. Pirec pleban, prokurator arcybiskupi występuje w dokumencie z r. 1358 (Kodeks Wielkopolski, nr. 1329. 1354, 1392)[5].

W r. 1385 bawi tu arcybiskup Bodzanta i stąd datuje swe rozporządzenie (Kodeks małopolski, t.III s.122 s.362). W 1439 odnowiono przywilej lokacyjny. Zniszczone w czasie potopu szwedzkiego miasto podupadło. Szczegółowy opis uposażenia kolegiaty podaje Liber Beneficiorum Łaskiego (t.I s.545 — 558). W roku 1540 miasto należące do dóbr stołowych arcybiskupa gnieźnieńskiego wraz ze wsiami: Konieczno, Denków, Motyczno, Międzylesie, Komparzów, Modrzewie i Gośięcin, ocenione było na 3300 grzywien[5].

W mieście Kurzelów było 85 domów dających po 1 grzywnie czynszu. Mieszczanie mieli role różnych rozmiarów. Trzy jatki dawały po 2 kamienie łoju. Czynsz z miasta wynosił grzywien 24 i 5 groszy ponadto dochody z łoju, z dwu młynów i targowego. Folwark dobry, łąk obfitość, lasy i pasieki. Kopalnia i kuźnica żelazna dawała 1½ grzywny i 60 żelaz do pługów (lemieszy). Młyn około 60 korcy słodu. Wójtostwo dające 6 grzywny należało do wikariuszów kurzelowskich, a archidiakon miał jatkę, pobierał czynsz od 7 mieszczan, młynu i stawu. W r. 1573 miasto płaciło szosu 19 florenów i 6 groszy. Od trzech kupców pobierano groszy 18. Rządca dworski alias starosta za dziesięcinę płacił 2 floreny i 25 groszy. Od młyna pobierano groszy 12, od dwóch bań gorzał 2 floreny 13 groszy. Czopowe za rok wynosiło 25 florenów[5].

W 1869 na skutek przeprowadzonej w zaborze rosyjskim reformy administracyjnej, Kurzelów utracił prawa miejskie.

Związani z Kurzelowem[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Brożek – tu urodzony, astronom i matematyk, profesor Akademii Krakowskiej
  • Jan Muscenius – reprezentant szkoły kurzelowskiej, rektor Akademii Krakowskiej, matematyk.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół w Kurzelowie

Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 20.04.2015].
  2. Jednostki pomocnicze gminy Włoszczowa. Urząd Gminy Włoszczowa. [dostęp 2015-04-25].
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 23.04.2015].
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013-02-15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 23.04.2015]. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Kurzelów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XV, cz. 2 (Januszpol – Wola Justowska) z 1902 r.