Kwas foliowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kwas foliowy
Folic-acid-3D-vdW.png
Kryształy kwasu foliowego
Kryształy kwasu foliowego
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C19H19N7O6
Masa molowa 441,41 g/mol
Wygląd żółtopomarańczowe kryształy[1]
Identyfikacja
Numer CAS 59-30-3
PubChem 6037[3]
DrugBank DB00158[4]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC B03 BB01
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kwas foliowy (folacyna, witamina B9, witamina M, witamina B11, kwas listny[5]) – organiczny związek chemiczny z grupy witamin B. Jego nazwa pochodzi od łacińskiego słowa folium oznaczającego "liść".

W organizmie człowieka jest syntezowany przez bakterie jelitowe[1], a jego biologicznie aktywną formą jest kwas lewomefoliowy (5-MTHF).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje w żywności w postaci folianów, dlatego często termin witamina B9 utożsamia się z całą grupą związków (ustalono, że może istnieć teoretycznie ok. 150 rozmaitych form kwasu foliowego; w przyrodzie jest ich nieco mniej, bo około 20 rodzajów).

Znajduje się w liściastych warzywach, głównie w szpinaku[1], ale także w sałacie, kapuście, brokułach, szparagach, kalafiorze, brukselce) oraz w mniejszych ilościach w pomidorach, grochu, fasoli, soczewicy, soi, burakach, orzechach, słoneczniku, drożdżach piwnych, wątrobie, żółtku jaja, pszenicy, pomarańczach, bananach i awokado.

W wielu krajach (nie w Polsce) kwasem foliowym wzbogaca się chleb.

Rola w organizmie[edytuj | edytuj kod]

Kwas foliowy reguluje wzrost i funkcjonowanie komórek; wpływa dodatnio na system nerwowy i mózg, decyduje o dobrym samopoczuciu psychicznym; zapobiega uszkodzeniom tzw. cewy nerwowej u płodu, ma pozytywny wpływ na wagę i rozwój noworodków; bierze udział w zachowaniu materiału genetycznego, w przekazywaniu cech dziedzicznych komórek, reguluje ich podział; usprawnia funkcjonowanie układu pokarmowego, uczestniczy w tworzeniu soku żołądkowego, zapewnia sprawne działanie wątroby, żołądka i jelit; jest czynnikiem antyanemicznym, pobudza procesy krwiotwórcze, czyli powstawanie czerwonych krwinek; chroni organizm przed nowotworami (szczególnie rakiem macicy).

Skutki niedoboru i profilaktyka[edytuj | edytuj kod]

  • zahamowanie wzrostu i odbudowy komórek w organizmie
  • mała ilość czerwonych ciałek we krwi, tzw. anemia megaloblastyczna (makrocytowa)[1]
  • uczucie przemęczenia i kłopoty z koncentracją
  • stany niepokoju, lęku, depresja, nadmierna drażliwość
  • bezsenność, roztargnienie, problemy z pamięcią
  • zaburzenia w trawieniu i we wchłanianiu składników odżywczych, niedożywienie, biegunka, zmniejszony apetyt, obniżona masa ciała[1]
  • stany zapalne języka oraz błony śluzowej warg, bóle głowy, kołatanie serca, przedwczesna siwizna
  • u dzieci i młodzieży zahamowanie wzrostu.

Prawidłowa podaż kwasu foliowego jest niezwykle istotna u kobiet w ciąży. Suplementacja kwasu foliowego w trakcie ciąży między innymi redukuje prawdopodobieństwo wystąpienia rozszczepu kręgosłupa u płodu – poważnej wady rozwojowej mogącej powstać około 3 tygodnia ciąży.[6]

W celu profilaktyki wad cewy nerwowej u płodu, zaleca się przyjmowanie 0,4 mg kwasu foliowego dziennie, przez okres począwszy od trzech miesięcy przed planowaną ciążą, aż do 12 tygodnia. W praktyce, ze względu na duży odsetek ciąż nieplanowanych, zaleca się, aby wszystkie kobiety w wieku rozrodczym, przyjmowały stale doustną suplementację kwasu foliowego w dawce 0,4 mg. U kobiet, które urodziły już jedno dziecko z wadą cewy nerwowej, zaleca się profilaktykę dawką 5 mg kwasu foliowego na dobę.

Skutki nadmiaru[edytuj | edytuj kod]

Zwiększone dawki kwasu foliowego mogą powodować: bezsenność, rozdrażnienie, depresję, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, skórne reakcje alergiczne (wysypka, zaczerwienienie, swędzenie), w rzadkich przypadkach skurcz oskrzeli. Ponadto nadmiar kwasu foliowego w czasie ciąży zwiększa ryzyko zachorowania przez dziecko na astmę[7].

Wchłanianie przez organizm[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Podręczny słownik chemiczny. Romuald Hassa, Janusz Mrzigod, Janusz Nowakowski (redaktorzy). Wyd. I. Katowice: Videograf II, 2004, s. 211. ISBN 8371832400.
  2. Kwas foliowy (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-05-28].
  3. Kwas foliowy – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  4. Kwas foliowy – karta leku (DB00158) (ang.). DrugBank.
  5. W. Doroszewski (i in.): listny - Słownik języka polskiego (pol.). [dostęp 2013-06-28].
  6. Mulinare J, Cordero JF, Erickson JD, Berry RJ. Periconceptional use of multivitamins and the occurrence of neural tube defects. „JAMA”. 260 (21), 1988. doi:10.1001/jama.1988.03410210053035. PMID 3184392. 
  7. Whitrow et al. Effect of Supplemental Folic Acid in Pregnancy on Childhood Asthma: A Prospective Birth Cohort Study. „American Journal of Epidemiology”. 170 (12), s. 1486–93, 2009. doi:10.1093/aje/kwp315. PMID 19880541. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.