Kwazar
Z Wikipedii
Kwazar (z ang. quasar - quasi-stellar radio source lub też QSO - quasi-stellar object, dosłownie "obiekt gwiazdopodobny emitujący fale radiowe") to zwarte źródło ciągłego promieniowania elektromagnetycznego o ogromnej mocy, pozornie przypominające gwiazdę. W rzeczywistości jest to rodzaj aktywnej galaktyki.
Spis treści |
[edytuj] Historia odkrycia
Pierwsze zdjęcia kwazarów wykonano jeszcze w XIX wieku, jednak wtedy nikt nie przypuszczał, że obiekty te mogą być czym innym niż zwykłe gwiazdy. Dopiero w latach pięćdziesiątych XX wieku, obserwując niebo za pomocą radioteleskopów, zauważono silną emisję radiową pochodzącą z kwazarów, zaś pierwsze widmo kwazara otrzymano w 1963 roku. Okazało się, że linie emisyjne w jego widmie jest silnie przesunięte ku czerwieni. Zgodnie z prawem Hubble'a oznacza to, że kwazary są obiektami niezmiernie oddalonymi nie tylko od Ziemi, ale nawet od naszej Galaktyki. Ich światło, obserwowane dzisiaj, zostało wysłane miliardy lat temu - badanie kwazarów jest więc równocześnie badaniem dawniejszych etapów rozwoju Wszechświata.
Pierwszym zidentyfikowanym kwazarem był (najjaśniejszy na naszym niebie) 3C 273 w gwiazdozbiorze Panny, odległy o 2,44 miliarda lat świetlnych.
[edytuj] Struktura kwazara
Kwazary, ze względu na ich ogromną jasność, muszą mieć bardzo dużą moc promieniowania, rzędu 1041W - taką jak cała galaktyka. Jednocześnie niektóre kwazary zauważalnie zmieniają swoją jasność w czasie rzędu dni, zatem muszą być względnie małymi obiektami, wielkości mniej więcej Układu Słonecznego (obiekt nie może zmienić się w czasie krótszym, niż czas potrzebny światłu na dotarcie z centrum do krańców). Obecnie wiemy, że kwazar jest rodzajem aktywnej galaktyki, a obserwowane światło pochodzi z obszaru jej jądra.
Niezwykle silne promieniowanie kwazara powstaje w dysku akrecyjnym masywnej czarnej dziury, znajdującej się w jądrze galaktyki. Gaz i pył, opadające na dysk, rozgrzewają się do ogromnych temperatur i emitują wielkie ilości promieniowania. Także w centrum naszej Galaktyki istnieje źródło emisji radiowej, podczerwonej i rentgenowskiej o nazwie Sgr A*. Jest to masywna czarna dziura, ale nieporównanie mniej aktywna - gdyby Droga Mleczna była kwazarem, życie na Ziemi mogłoby nie istnieć.
Część kwazarów (około 10 procent) jest bardzo aktywna radiowo, i oprócz dysku akrecyjnego ma silne dżety świecące przede wszystkim radiowo, ale także często w zakresie optycznym i rentgenowskim oraz gamma.
8 stycznia 2007 na kongresie Amerykańskiego Towarzystwa Astronomicznego w Seattle ogłoszono odkrycie pierwszego przypadku potrójnego kwazara. Odkrycia dokonała grupa z hawajskiego WM Keck Observatory.
[edytuj] Ewolucja kwazarów
Obecnie znamy już około 100 000 kwazarów, przede wszystkim dzięki przeglądowi nieba Sloan Digital Sky Survey. Większość kwazarów jest bardzo odległa, najliczniej występują przy przesunięciu ku czerwieni około 2. Najdalszy obecnie znany kwazar znajduje się w odległości odpowiadającej 6,43 z (Willot i in. 2007).
We współczesnej epoce (czyli w mniejszych odległościach niż 1 Gpc) kwazary występują rzadko. Ewolucja ta ma ścisły związek z ewolucją galaktyk, ponieważ gwiazdy w galaktykach powstawały najliczniej na podobnym etapie ewolucji Wszechświata (przy przesunięciu ku czerwieni około 1,5).
