Laki
| Laki | |
 Laki |
|
| Państwo |  Islandia |
| Wysokość | 818 m n.p.m. |
|
Położenie na mapie Islandii
  Laki
|
|
 |
|
Laki (isl. Lakagígar – Kratery Laki) – wulkan szczelinowy w południowej Islandii, na południowy zachód od lodowca Vatnajökull, niedaleko miasteczka Kirkjubæjarklaustur. Najwyższy ze szczytów osiąga wysokość 818 m n.p.m. Kratery tworzą pasmo górskie ciągnące się na długości ponad 25 km. Należy do systemu wulkanicznego Katla, do którego należy też system szczelin Eldgjá, znany z dużej erupcji w roku 934.
Spis treści |
Erupcja z 1783 roku i jej skutki [edytuj]
Erupcja, o charakterze erupcji szczelinowej, trwała od 8 czerwca 1783 do lutego 1784. Lawa wydostawała się z systemu szczelin ze 130 kraterów, rozciągających się z południowego zachodu na północny wschód. Wydostało się z nich łącznie 14 km³ - 15 km³ , które rozlały się na powierzchni 565 km². Była to największa ilość lawy, jaka kiedykolwiek wydostała się podczas jednej erupcji. Ponadto w powietrze wyrzuconych zostało 12,3 km³ materiału piroklastycznego.
Fontanny lawy, sięgające setek metrów wysokości były widoczne z daleka, a lawa wypłynęła na odległość 80 km od szczeliny, pokryła obszar 580 km² i zalała koryto rzeki Skaftá. Chmura popiołów i gazów, które zasypały większą część wyspy, dotarły także do kontynentalnej części Europy. Przyczyniły się one do obniżenia średniej temperatury powietrza na półkuli północnej o około 1 °C, a w samej Islandii o 5 °C. Nad znaczną częścią tej półkuli, przez kilka miesięcy utrzymywała się sucha mgła. W Ameryce Północnej nastąpiła mroźna zima, można było zaobserwować, że kry lodowe spływały rzeką Missisipi, aż do Zatoki Meksykańskiej, natomiast lato w 1783 roku było najchłodniejsze w okresie przeszło 400 lat. Według niektórych uczonych, klęska głodu spowodowana erupcją wulkanu doprowadziła do niemal całkowitego wyginięcia eskimoskiego plemienia Kauwerak z północnego zachodu Alaski. Toksyczny obłok spowodował, że w ciągu jednej nocy uschły liście wzdłuż rzeki Ems w Niemczech. W Wielkiej Brytanii liście drzew pokruszyły się, a warzywa zwiędły. Podobne zjawiska obserwowano na terenie obecnych krajów takich jak Finlandia, Francja, Holandia, Norwegia, Rumunia, Słowacja, Szwecja, Węgry, Włochy. Trującą mgłę zauważono w Portugalii, Tunezji, Syrii, Rosji, Nowej Fundlandii, a także na zachodzie Chin.
Erupcja Laki była największą klęską żywiołową, jaka nawiedziła kiedykolwiek Islandię. Z powodu następstw wybuchu (śmierć bydła, koni, owiec oraz głód) zmarło około 10 tysięcy osób, czyli około 1/5-1/4 ludności kraju.
Bibliografia [edytuj]
- Brayshay and Grattan, 1999;
- Demarée and Ogilvie, 2001
- BBC Timewatch: "Killer Cloud", 19 January 2007
- The eruption that changed Iceland forever
- VOLCANOLOGY: Iceland's Doomsday Scenario? - Stone 306 (5700): 1278
- Jón Steingrímsson, Fires of the Earth, The Laki Eruption (1783-1784) ISBN 9979-54-244-6
- Jón Steingrímsson A Very Present Help in Trouble: The Autobiography of the Fire-Priest ISBN 0-8204-5206-8.
- Volcano Seasons: Weather reports from northern Britain, 1783
- Richard H. Grove, Global Impact of the 1789–93 El Niño, Nature 393 (1998), 318-319.
- Wood, C.A., 1992. The climatic effects of the 1783 Laki eruption in C. R. Harrington (Ed.), The Year Without a Summer? Canadian Museum of Nature, Ottawa, str. 58– 77
- Luke Oman, Alan Robock, Georgiy L. Stenchikov, and Thorvaldur Thordarson, High-latitude eruptions cast shadow over the African monsoon and the flow of the Nile (Geophysical Research Letters, Vol. 33, L18711, 2006)
- Icelandic Volcano Caused Historic Famine In Egypt, Study Shows. ScienceDaily. November 22, 2006
Zobacz też [edytuj]
Linki zewnętrzne [edytuj]
|
|||||
