Lakownica żółtawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Lakownica lśniąca)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Lakownica żółtawa
Forma z wyraźnym trzonem
Forma z wyraźnym trzonem
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd żagwiowce
Rodzina lakownicowate
Rodzaj lakownica
Gatunek lakownica żółtawa
Nazwa systematyczna
Ganoderma lucidum (M.A. Curtis) P. Karst.
Revue mycol., Toulouse 3(9): 17 (1881)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Formy o wybitnych trzonach
Forma beztrzonowa

Lakownica żółtawa (Ganoderma lucidum) – gatunek grzybów należący do rodziny lakownicowatych (Ganodermataceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1999. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako huba lakierowana, żagiew lśniąca, lakownica lśniąca, wrosniak lśniący, lśniak połyskliwy[2]. Synonimów naukowych ma ponad 60[3]:

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

8-25 cm średnicy, płaski, o kształcie półokrągłym lub nerkowatym. Początkowo jasny, cytrynowożółty, z wiekiem dość szybko zmienia kolor na żółtoczerwony, później ciemnieje do barwy purpurowej, purpurowobrązowej, w końcu czerwonoczarniawej. Powierzchnia nierówna, zwykle bruzdkowana. Brzegi owocnika wąskie, faliste, białego lub słomkowożółtego koloru. Najbardziej charakterystyczną cechą tego gatunku jest lśniąca, jakby polakierowana powierzchnia[4].

Trzon

Ekscentryczny lub boczny o nieregularnym, walcowatym kształcie i pokryty guzkami[5]. Może mieć długość do 15 cm i grubość do 2 cm, ma barwę podobna, jak kapelusz i również jest lśniący[6]. Istnieją jednak formy bez trzonu, przyrośnięte bokiem, lub ze szczątkowym tylko trzonem[4].

Rurki

2-20 mmm długości, pory drobne, początkowo białawe z wiekiem brązowe. Po dotknięciu brązowieją[6].

Miąższ

Gąbczasty, biały, tuż nad rurkami ochrowy, niewyraźnie pręgowany, bez specyficznego smaku czy zapachu[7].

Zarodniki

Jajowate, żółtobrązowe, o rozmiarach 7-11 × 6-7 μm[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Jest dość rzadki. W Europie występuje na północ od Alp. Rośnie pojedynczo lub w grupach na różnych gatunkach drzew, głównie liściastych, na drzewach iglastych spotykany jest rzadko[4]. Można go spotkać w lasach, parkach i ogrodach na korzeniach, pniakach i dolnej części pni różnych gatunków drzew, głównie obumarłych, ale czasami także na żywych drzewach. Czasami pozornie wyrasta na ziemi, zwłaszcza przy dębach, faktycznie jednak jego trzon jest przyrośnięty do korzeni[4]. Świeże owocniki pojawiają się latem i jesienią, starsze można spotkać cały rok[7]. Od 2014 r. w Polsce jest objęty ochroną częściową grzybów[8], dawniej podlegał ochronie ścisłej.

W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych[9]. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Szwajcarii, Litwie, Finlandii, Niemczech[2].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

  • Grzyb niejadalny. Owocniki są jednoroczne[6].
  • Na Dalekim Wschodzie uważany jest wielkie kuriozum i za grzyb leczniczy[4]. Leki z tego grzyba w tradycyjnej medycynie chińskiej stosuje się w chronicznej żółtaczce, nadciśnieniu, astmie i bronchicie. Leczono nim także bezsenność, schorzenia żołądka, stany zapalne stawów i nerek. W zapisach chińskich z XVI wieku można znaleźć także informacje, że systematyczne podawanie leku z lakownicy lśniącej obniża masę ciała i wzmacnia płodność[7].
  • We współczesnej medycynie chińskiej lakownicy używa się jako środek wzmacniający siły organizmu, pomagający także w przypadkach chorób nowotworowych[7].

Obecność w kulturze[edytuj | edytuj kod]

  • Na Wschodzie z lakownic wyrabia się talizmany, które mają chronić właściciela i jego dom przed nieszczęściem[7].
  • W Chinach grzyb ten, znany pod nazwą lingzhi (chin. trad. 靈芝, chin. upr. 灵芝, pinyin língzhī) jest uważany za symbol nieśmiertelności i występuje często jako motyw zdobniczy[10].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  5. Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Narkiewicz Czesław: "Grzyby chronione Dolnego Śląska", Jelenia Góra, Wydawnictwo Muzeum Przyrodniczego, 2005, ISBN 83-89863-20-0
  8. Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 1409 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów
  9. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  10. Edward Kajdański: Chiny. Leksykon. Warszawa: Książka i Wiedza, 2005, s. 135-136. ISBN 83-05-13407-5.