Lampa gazowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Współczesna lampa gazowa, 08.2011, Rathenow, Niemcy
Latarnia gazowa przy Moście Tumskim we Wrocławiu
Lampa gazowa z XIX wieku

Lampa gazowa – lampa, która emituje światło przez spalanie gazu. Efekt świecenia powstaje dzięki znajdującym się w płomieniu, rozżarzonym cząsteczkom węgla, lub żarnikowi w postaci koszulki Auera.

Lampy gazowe były stosowane w XIX wieku w Europie i Ameryce Południowej jako oświetlenie miejsc publicznych. Ze względu na konieczność doprowadzania gazu nie przyjęły się jako oświetlenie domów mieszkalnych.

Pierwszą lampę gazową zastosował (do oświetlenia mieszkania) Szkot William Murdoch1792 r. Była to rurka metalowa, u wylotu której spalał się gaz. Miejskie oświetlenie gazowe rozbłysło po raz pierwszy w 1809 r. w Londynie, a następnie w Paryżu (1819).

Na dzisiejszych ziemiach polskich pierwsza lampa gazowa została użyta pokazowo w Krakowie1830 r.[1] następnie zaś we wrocławskiej restauracji "Złota Gęś" w 1843 r[2]. W Warszawie i Krakowie nowoczesne oświetlenie gazowe zainstalowano na stałe w 1856 roku, gdy koncesję otrzymało Niemieckie Kontynentalne Towarzystwo z Dessau, a w Toruniu w 1859 roku. W 1882 w Warszawie z 400 000 mieszkańców było ok. 2000 latarni gazowych, mniej niż w 250-tysięcznym Wrocławiu z 3832 latarniami. W tym czasie w Berlinie było ich wówczas 12 771, a w Paryżu 43 089 sztuk[3].

W Polsce oświetlenie gazowe było stosowane masowo w kilkudziesięciu miejscowościach.

Z czasem oświetlenie gazowe zostało zastąpione przez oświetlenie elektryczne.

Obecnie bywa stosowane w postaci lamp turystycznych na gaz płynny (propan, butan, metan).

Spotyka się także lampy zabytkowe, jako atrakcja zabytkowych hoteli, pałaców, czy też pozostawione ze względów historycznych w wybranych miejscach jako oświetlenie miejskie.

Lampy gazowe nadają bardzo specyficzny charakter miejscu które oświetlają, z uwagi na charakterystyczny półmrok i ciekawy kolor światła.

Czynne latarnie gazowe[edytuj | edytuj kod]

W Polsce zabytkowe oświetlenie gazowe (czynne) spotkać można:

  • Warszawa (obecnie czynnych około 240 latarni gazowych):
    • Śródmieście: wzdłuż ulicy Agrykola (oświetlona w całości instalacją gazową) – 35 sztuk
    • Śródmieście: przy skrzyżowaniu alei Szucha 9 i ul. Emila Zoli (3 sprawne lampy)
    • Bielany: 64 sztuki – rejon placu Konfederacji, ul. Płatnicza, Granowska, Szaflarska, Cegłowska
    • Śródmieście: Powiśle, ul. Jezierskiego – 8 sztuk, latarnie typu Grezin
    • Śródmieście: Nowe Miasto – przy figurze NMP, kościół Nawiedzenia NMP w Warszawie – 2 sztuki[4]
    • Mokotów: Sadyba – ul. Orężna – 31 sztuk, Kąkolewska – 13 sztuk, Godebskiego – 11 sztuk, Jodłowa – 13 sztuk, Skwer Starszych Panów – 12 sztuk
      Wilanów – ulica Kostki-Potockiego – 11 sztuk typ TML
    • Śródmieście: ul. Srebrna 12, przed Muzeum Woli – 2 sztuki
    • Wola: ul. Kasprzaka dawny teren Gazowni Warszawskiej, przed siedzibą firmy Budgaz – 15 sztuk, przed Muzeum Gazownictwa – 6 sztuk, ul. Nakielska na terenie firmy Gazownia Serwis – 10 sztuk na dwóch kandelabrach 5-ramiennych

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Krakowska Gazownia Miejska : 1856-1950 : wystawa, 3 grudnia 2001 - 31 marca 2002. Kraków: Muzeum Inżynierii Miejskiej : Zakład Gazowniczy, 2001. ISBN 83-915665-0-1. (pol.)
  2. Historia polskiego gazownictwa (pol.). Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo SA. [dostęp 2009-06-09].
  3. Jarosław Zieliński: Latarnie Warszawskie. Historia i technika. Warszawa: Wydawnictwo Jeden Świat, 2007. ISBN 83-09-01819-3.
  4. Najstarsze latarnie znów świecą na Nowym Mieście, Tomasz Urzykowski, Gazeta Stołeczna, 2007-11-15