Lampa gazowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Współczesna lampa gazowa, 08.2011, Rathenow, Niemcy
Latarnia gazowa przy Moście Tumskim we Wrocławiu
Lampa gazowa z XIX wieku

Lampa gazowa – lampa, która emituje światło przez spalanie gazu. Efekt świecenia powstaje dzięki znajdującym się w płomieniu, rozżarzonym cząsteczkom węgla, lub żarnikowi w postaci koszulki Auera.

Lampy gazowe były stosowane w XIX wieku w Europie i Ameryce Południowej jako oświetlenie miejsc publicznych. Ze względu na konieczność doprowadzania gazu nie przyjęły się jako oświetlenie domów mieszkalnych.

Pierwszą lampę gazową zastosował (do oświetlenia mieszkania) Szkot William Murdoch w 1792 r. Była to rurka metalowa, u wylotu której spalał się gaz. Miejskie oświetlenie gazowe rozbłysło po raz pierwszy w 1809 r. w Londynie, a następnie w Paryżu (1819).

Na dzisiejszych ziemiach polskich pierwsza lampa gazowa została użyta pokazowo w Krakowie w 1830 r.[1] następnie zaś we wrocławskiej restauracji "Złota Gęś" w 1843 r[2]. W Warszawie i Krakowie nowoczesne oświetlenie gazowe zainstalowano na stałe w 1856 roku, gdy koncesję otrzymało Niemieckie Kontynentalne Towarzystwo z Dessau, a w Toruniu w 1859 roku. W 1882 w Warszawie z 400 000 mieszkańców było ok. 2000 latarni gazowych, mniej niż w 250-tysięcznym Wrocławiu z 3832 latarniami. W tym czasie w Berlinie było ich wówczas 12 771, a w Paryżu 43 089 sztuk[3].

W Polsce oświetlenie gazowe było stosowane masowo w kilkudziesięciu miejscowościach.

Z czasem oświetlenie gazowe zostało zastąpione przez oświetlenie elektryczne.

Obecnie bywa stosowane w postaci lamp turystycznych na gaz płynny (propan, butan, metan).

Spotyka się także lampy zabytkowe, jako atrakcja zabytkowych hoteli, pałaców, czy też pozostawione ze względów historycznych w wybranych miejscach jako oświetlenie miejskie.

Lampy gazowe nadają bardzo specyficzny charakter miejscu które oświetlają, z uwagi na charakterystyczny półmrok i ciekawy kolor światła.

Czynne latarnie gazowe [edytuj]

W Polsce zabytkowe oświetlenie gazowe (czynne) spotkać można:

  • Warszawa (obecnie czynnych około 240 latarni gazowych):
    • Śródmieście: wzdłuż ulicy Agrykola (oświetlona w całości instalacją gazową) – 35 sztuk
    • Śródmieście: przy skrzyżowaniu alei Szucha 9 i ul. Emila Zoli (3 sprawne lampy)
    • Bielany: 64 sztuki – rejon placu Konfederacji, ul. Płatnicza, Granowska, Szaflarska, Cegłowska
    • Śródmieście: Powiśle, ul. Jezierskiego – 8 sztuk, latarnie typu Grezin
    • Śródmieście: Nowe Miasto – przy figurze NMP, Kościół Nawiedzenia NMP w Warszawie – 2 sztuki[4]
    • Mokotów: Sadyba – ul. Orężna – 31 sztuk, Kąkolewska – 13 sztuk, Godebskiego – 11 sztuk, Jodłowa – 13 sztuk, Skwer Starszych Panów – 12 sztuk
      Wilanów – ulica Kostki-Potockiego – 11 sztuk typ TML
    • Śródmieście: ul. Srebrna, przed Muzeum Woli – 2 sztuki
    • Wola: ul. Kasprzaka dawny teren Gazowni Warszawskiej, przed siedzibą firmy Budgaz – 15 sztuk, przed Muzeum Gazownictwa – 6 sztuk, ul. Nakielska na terenie firmy Gazownia Serwis – 10 sztuk na dwóch kandelabrach 5-ramiennych

Zobacz też [edytuj]

Przypisy

  1. ↑ Krakowska Gazownia Miejska : 1856-1950 : wystawa, 3 grudnia 2001 - 31 marca 2002. Kraków: Muzeum Inżynierii Miejskiej : Zakład Gazowniczy, 2001. ISBN 83-915665-0-1. (pol.)
  2. ↑ Historia polskiego gazownictwa (pol.). Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo SA. [dostęp 2009-06-09].
  3. ↑ Jarosław Zieliński: Latarnie Warszawskie. Historia i technika. Warszawa: Wydawnictwo Jeden Świat, 2007. ISBN 83-09-01819-3.
  4. ↑ Najstarsze latarnie znów świecą na Nowym Mieście, Tomasz Urzykowski, Gazeta Stołeczna, 2007-11-15
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Lampa_gazowa&oldid=35787768”