Lampa solna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Lampa solna – wydrążona bryłka soli. Wewnątrz umieszczony jest element elektryczny składający się z żarówki i oprawki zamontowanej na metalowej sprężynie. Bryłka zamocowana jest na podstawie (z drewna, metalu lub kamienia) lub na nóżkach z tworzywa sztucznego. Lampy solne, ze względu na swoje własności estetyczne i jonizacyjne stały się bardzo popularnym produktem w Polsce i na świecie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze lampy solne powstały prawdopodobnie na początku XX wieku w Wieliczce, stworzone przez artystów górniczych wykonujących rzeźby z soli. W końcu lat osiemdziesiątych poprzedniego stulecia lampy zaczęto wytwarzać na większą skalę. Były one sprzedawane jako pamiątki na trasie turystycznej w Kopalni Soli w Wieliczce. W latach 90. lampy zaczęto eksportować do Niemiec. Aktualne wtedy trendy rynkowe w Niemczech (powrót do produktów naturalnych, zdrowych i ekologicznych) sprawiły, że lampy stały się bardzo popularnym i poszukiwanym na rynku produktem. W tym czasie Polska była jedynym krajem, w którym lampy solne były wykonywane na dużą skalę (na niewielką skalę wytwarzano je również w Niemczech i Czechach, ale surowiec był importowany z Polski). Relatywnie niskie bariery wejścia (prosta, rękodzielnicza technologia produkcji) do branży sprawiły, że w ciągu kilku lat powstało bardzo wiele firm wytwarzających lampy solne. W 1999 roku działało w Polsce, co najmniej, 10 większych i kilkudziesięciu małych producentów lamp solnych. Sytuacja taka wywołała wiele prób zabezpieczenia wyłączności na produkcję lamp solnych z pomocą prawa patentowego. Pierwsze takie próby zostały podjęte w 1993 roku przez pioniera produkcji lamp solnych – firmę Elsol z Poznania[1]. Ze względu na charakter produktu (każda lampa jest „unikatowa” pod względem wagi, kształtu, kolorystyki etc.) takie działania okazały się bezowocne.

W końcu lat 90. roku lampy solne były już znane na całym świecie, czego efektem były próby wyprodukowania ich w innych krajach. Podstawową barierą było jednak posiadanie dostępu do złóż soli kamiennej o odpowiedniej strukturze i kolorze. Okazało się, że złoża takie znajdują się w Pakistanie i w 2000 roku na rynku pojawiły się pierwsze dostawy wyrobów z tego kraju. Lampy solne te były dość niskiej jakości, przy czym cena była znacznie niższa niż alternatywnych lamp polskich. Sprawiło to ogólny wzrost konkurencji na rynku lamp solnych i spadek cen. Ze względu bardzo wysokie ceny soli kamiennej do produkcji lamp w Polsce firmy polskie zostały postawione w trudnej sytuacji konkurencyjnej. Wskutek tego w kilku kolejnych latach większość firm zajmujących się dotychczas produkcją lamp wycofała się z branży. W roku 2006 w Polsce działało kilka firm produkujących lampy solne oraz kilka firm importujących lampy pakistańskie.

Sól kamienna[edytuj | edytuj kod]

Lampy solne wykonywane są z soli kamiennej. Sól taka powinna mieć odpowiednio zwartą strukturę (aby możliwa była obróbka mechaniczna) oraz pożądany kolor (pomarańczowy lub czerwony). Technologia stosowana w kopalni musi również umożliwiać wydobycie dużych brył, od kilku do kilkuset kilogramów. Jedyna kopalnia soli w Europie oferująca tego rodzaju bryły soli to Kopalnia Soli Kłodawa[2]. Obecnie na rynku spotykane są lampy solne wykonane z soli polskiej (Kłodawa), pakistańskiej (okolice Kaszmiru) oraz irańskiej (Esfahan).

Poniżej znajdują się zdjęcia porównujące kolor soli z w/w kopalni:

W latach dziewięćdziesiątych lampy solne były produkowane wyłącznie z polskiej soli, wydobywanej w Kopalni Soli w Kłodawie, która była (i pozostaje do dnia dzisiejszego) jedynym producentem pomarańczowych brył solnych w Europie. Wykorzystując ogromną popularność lamp solnych i swoją monopolistyczną pozycje w końcu lat 90. kopalnia systematycznie i bez uzasadnienia podwyższała ceny oferowanego surowca. W roku 1997 tona kruchów solnych kosztowała 235 zł, w 1999 już 840 zł, a w 2002 aż 1420 zł.[3] Po ostatniej podwyżce cen w 2002 roku jeden z producentów złożył w Urzędzie Ochrony Konkurencji i Konsumentów „Wniosek o wszczęcie postępowania antymonopolowego” przeciwko KSK Kłodawa, którego efektem była decyzja UOKiK z 16 maja 2003 roku[4].

Prezes UOKiK uznał, iż „pobieranie przez Kopalnię Soli "KŁODAWA" ceny za tonę kruchów solnych w wysokości 1420,00 zł, stanowi praktykę ograniczającą konkurencję, określoną w art. 8 ust 2 pkt 1 ww. ustawy, polegającą na nadużyciu pozycji dominującej na rynku wydobycia i sprzedaży kruchów solnych służących do produkcji lamp i ozdób solnych, poprzez narzucanie nadmiernie wygórowanych cen i nakazał jej zaniechania. Na podstawie art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nałożył również karę pieniężną w wysokości 85 000 zł."

Jonizacja[edytuj | edytuj kod]

Popularność lamp solnych jest m. in. skutkiem ich ciekawych właściwości. Sól kamienna, dzięki przemianom fizykochemicznym na jej powierzchni emituje jony ujemne[5]. Właściwość ta została wykorzystana przez producentów i entuzjastów lamp solnych do wypromowania ich jako „naturalne jonizatory powietrza”. Nie istnieją naukowe publikacje w tym zakresie, dlatego dyskusja na temat jonizacji pomiędzy miłośnikami i krytykami lamp solnych opiera się często na własnych wnioskach i przekonaniach. W Stanach Zjednoczonych i Europie Zachodniej podjęto nieliczne próby zweryfikowania efektu jonizacji przez lampy solne. Jedno z takich badań zostało wykonane przez amerykańską organizację „Negative Ions Information Center”[6]. Wykonano proste badanie otoczenia lampy solnej za pomocą jonometru. Potwierdziło ono występowanie jonizacji, jednak jej skalę określono jako „niską” (badacze nie byli w stanie podać konkretnych liczb). W innym artykule na temat lamp solnych, autor, Michael Gienger[7] porównał działanie małej lampy solnej do otwartego okna. Stwierdził on również, że ilość emitowanych jonów ujemnych jest zależna od powierzchni jonizacji, a więc wielkości lampy i porowatości jej powierzchni.

Mity[edytuj | edytuj kod]

W materiałach promujących lampy solne znajduje się często wiele błędnych informacji i mitów. Najczęściej jest to skutkiem niewiedzy i ignorancji sprzedawców. Poniżej niektóre z najważniejszych fałszywych informacji, z którymi można się zetknąć w polskim Internecie:

  • lampy solne z Wieliczki – fałsz; od 1992 roku Kopalnia Soli Wieliczka nie prowadzi wydobycia soli kamiennej. Produkcja soli Wielickiej (spożywczej) jest oparta na „utylizacji wód zasolonych wpływających do wyrobisk”[8]
  • lampy solne wydzielają jod – fałsz; sól kamienna, z której wykonuje się lampy nie zawiera (lub zawiera śladowe ilości) jodu. Lampy nie mogą być wykonywane z soli morskiej, która faktycznie zawiera spore ilości jodu

Przypisy

  1. Bazy danych Urzędu Patentowego RP
  2. "Lampy Solne", Katarzyna Frątczak, Kwartalnik Światło, nr 3/2002
  3. Decyzja Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nr DPI-31/2003 z 16 maja 2003 roku.
  4. UOKiK, Sprawozdanie za 2003 rok
  5. "Naturkraft Salzkristall. Bioschwingungen für die Gesundheit", Helmut Seifert, Ruhpolding 1997
  6. Negative Ions Information Centre, "The Truth about Salt Crystal Lamps"
  7. "Das aktuelle Thema: Salzkristall-Lampen", Michael Gienger, Tübingen, Februar 1999
  8. Historia Kopalni Soli Wieliczka