Laos

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: LAOS – grecka partia polityczna.
Sathalanalat Paxathipatai Paxaxôn Lao ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ
Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna
Flaga Laosu
Godło Laosu
Flaga Laosu Godło Laosu
Dewiza: ສັນຕິພາບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວັດທະນາຖາວອນ
(Pokój, niepodległość, demokracja, jedność i dobrobyt)
Hymn: Pheng Xat Lao
Położenie Laosu
Język urzędowy laotański
Stolica Wientian
Ustrój polityczny republika ludowa
Głowa państwa prezydent Choummaly Sayasone
Szef rządu premier Thongsing Thammavong
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
81. na świecie
236 800 km²
2%
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
102. na świecie
6 514 432[1]
28 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

10,00 mld[2] USD
1477[2] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

20,78 mld[2] USD
3068[2] USD
Jednostka monetarna kip (LAK)
Autonomia 19 lipca 1949
Niepodległość od Francji ogłoszona 22 października 1953
Niepodległość uznana 21 lipca 1954
Strefa czasowa UTC +7
Kod ISO 3166 LA/LAO/418
Domena internetowa .la
Kod samochodowy LAO
Kod samolotowy RDPL
Kod telefoniczny +856
Mapa Laosu
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Laos w Wikipodróżach

Laos (Lao, Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna – Sathalanalat Paxathipatai Paxaxôn Lao) – państwo w Azji Południowo-Wschodniej, na Półwyspie Indochińskim. Stolica Wientian (180 tys. mieszkańców), główna rzeka Mekong. Na północy Laos graniczy z Mjanmą i Chinami, na wschodzie z Wietnamem, na południu z Kambodżą, a na zachodzie z Tajlandią.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Laosu.

Laos znajduje się na Półwyspie Indochińskim w południowo-wschodniej Azji. Jest jedynym krajem regionu pozbawionym dostępu do morza. Od północy graniczy z Chinami, od wschodu z Wietnamem, od południa z Kambodżą i Tajlandią, od zachodu z Mjanmą. Jest krajem prawie w całości porośniętym lasem. Na północy kraju rozciągają się liczne wyżyny i góry. Najwyższym szczytem jest Phou Bia (2817 m n.p.m.). Na północnym wschodzie tereny wyżynne przechodzą w Równinę Dzbanów (fr. Plaine Des Jarres), romboidalnego kształtu obszar żyznych ziem zarzucony wielkimi, kamiennymi urnami grzebalnymi datowanymi na tysiące lat wstecz[potrzebne źródło]. Na południu rozciąga się wąski pas lądu opadającego ku płaskowyżowi Bolovens. W czasach kolonialnych rozciągały się tu liczne plantacje kawy i francuskie ośrodki wypoczynkowe. Rzeka Mekong w znacznej części jest rzeką graniczną z Tajlandią.

W Laosie panuje klimat monsunowy – od końca maja do końca października trwa pora gwałtownych deszczy tropikalnych, zaś od grudnia do kwietnia pora sucha z wysokimi temperaturami. Krótkie wiosna i jesień wypełniają czas pomiędzy tymi dwiema porami.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W VII-I w. p.n.e. zasiedlony przez napływową ludność z południowych Chin. W 1353 Laotańczycy zrzucają władzę tajskiego królestwa Ayutthaya i zakładają własne państwo Lan Xang. Po śmierci króla Setthathiratha II, Lan Xang zostaje w 1707 podzielony na 3 królestwa: Vientiane, Champasak i Luang Prabang. Viang Chan zostaje podbite przez Tajlandię w 1828, zaś Champassak i Luang Prabang znajdują się od 1893 pod protektoratem francuskim. W czasie II wojny światowej okupowany przez Japończyków. W 1945 roku powstał antykolonialny ruch wyzwoleńczy Lao Issara. Lao Issara w październiku 1945 roku ogłosił niepodległość kraju i powołał rząd. W 1946 Francja ponownie okupowała Laos zwalczając oddziały Lao Issara. W 1946 po wygaśnięciu linii królewskiej w Champasak, król Luang Prabang Sisavang Vong łączy oba kraje w królestwo Laosu. W 1949 roku Francja formalnie ogłosiła niepodległość Laosu. W 1950 roku powstaje powiązany z organizacją Việt Minh antyfrancuski i antykolonialny ruch Pathet Lao w którym współpracują komuniści księcia Souphanouvonga, centryści księcia Souvanaphoumy i byli urzędnicy królewscy oraz przedstawiciele niektórych plemion. W 1953 roku 1/3 terytorium kraju znajduje się pod kontrolą Pathet Lao.

W 1954 roku po bitwie pod Điện Biên Phủ Francja uznała niepodległość i niezależność Laosu. Od 1954 Laos był niepodległym królestwem, ale wojna trwała nadal – losy Laosu układały się zależnie od wypadków w ościennym Wietnamie. W marcu 1955 roku komuniści laotańscy kierowani przez księcia Souphanouvonga utworzyli laotańską partię komunistyczną, początkowo pod nazwą Laotańska Partia Ludowa a Pathet Lao stał się ruchem komunistycznym. Od 1964 roku północno-wschodnie terytoria Laosu opanowane przez Pathet Lao były bombardowane przez lotnictwo USA, głównie z uwagi na szlaki zaopatrzeniowe Wietkongu przebiegające w tym rejonie i znane jako Szlak Ho Chi Minha. W kraju ścierały się wpływy prawicy, centrystów księcia Souvannaphoumy i komunistów kierowanych przez księcia Souphanouvonga. Premier Souvanaphouma trzykrotnie tworzył rządy koalicyjne. Wojna domowa i naloty USA trwała z przerwami do 1973 roku. Po zwycięstwie Pathet Lao w wyborach do parlamentu 1960 roku miał miejsce prawicowy zamach stanu. Po stronie komunistów występowała Demokratyczna Republika Wietnamu, po stronie prawicy – USA. W 1971 roku Pathet Lao kontrolowało 2/3 terytorium kraju. W 1973 roku zawarto pokój i utworzono III rząd koalicyjny premiera Souvannaphoumy.

Upadek Wietnamu Południowego spowodował opanowanie stolicy Wientian przez partyzantów komunistycznych w kwietniu – maju 1975. Komuniści deportowali ok. 30 tys. funkcjonariuszy poprzedniego systemu wraz z rodzinami do tzw. "obozów reedukacji" na następnych 5 lat, gdzie wielu z nich zabili lub torturowali – szczególną uwagę poświęcono 3 tys. byłych oficerów wojska i policji laotańskiej, dla których utworzono obóz o zaostrzonym rygorze na wyspie Nam Ngum[potrzebne źródło]. Król Savang Vatthana został zmuszony do abdykacji w dniu 2 grudnia 1975. Laos ogłoszono republiką a władzę przejął przywódca komunistów książę Souphanouvong, zaś Souvanaphouma początkowo został doradcą rządu. Król wraz z następcą tronu i rodziną, najpierw internowany w swym pałacu w Wientianie, także został 11 marca 1977 wysłany do "obozu reedukacji" na północy kraju. Od tej chwili wszelki ślad po nich zaginął, aż do 17 grudnia 1989 kiedy to rząd ogłosił, że rodzina królewska zmarła w obozie.

Od 1975 roku nastąpił ścisły sojusz kraju z Wietnamem, w 1977 podpisano porozumienie o przyjaźni i współpracy gospodarczej, wojskowej i kulturalnej. W tym samym roku rząd w Wientianie podjął decyzję o bombardowaniu baz partyzantów, złożonych głównie z dążących do utworzenia własnego państwa członków plemienia Meo (Hmong), wspieranych w czasie wojny indochińskiej przez CIA) – podczas których, według niepotwierdzonych źródeł, miało dojść do użycia broni chemicznej i bakteriologicznej[potrzebne źródło]. Jednocześnie począwszy od 1975 nasila się eksodus ludności cywilnej Laosu, uciekającej przez granicę głównie do Tajlandii – ocenia się iż podczas ucieczek wojsko i policja zabiły na granicy do 45 tys. ludzi, spośród ogólnej liczby 300 tys. uchodźców (10% ogólnej liczby ludności Laosu, w tym 30% Meo) w których skład wchodziła także liczna grupa najbardziej wykształconej część społeczeństwa (ok. 90% inżynierów, techników, intelektualistów i wyższych urzędników państwowych)[3]. Całkowitą ilość zabitych (cywilów i wojskowych) w konfliktach toczonych w latach 1962-1973 szacuje się na 200-300 tys. ludzi[potrzebne źródło].

Sytuację kraju pogarszał bardzo niski poziom rozwoju, wstrzymanie pomocy USA oraz powstania mniejszości narodowej z plemiona Meo[potrzebne źródło]. Od 1986 roku po rezygnacji prezydenta Souphauvonga rządy w państwie przejął były dowódca oddziałów wojskowych Pathet Lao premier Kaisone Phomvihane. Rozpoczęto przywracanie mechanizmów rynkowych w gospodarce, znormalizowano stosunki z ChRL i Tajlandią. W ideologii państwowej wprowadzono odwołania do buddyzmu. Rozluźniono stosunki z Wietnamem – w 1988 wycofano z Laosu ostatnich 50 tys. żołnierzy wietnamskich. W 1991 w więzieniach i "obozach reedukacyjnych" znajdowało się nadal 55 tys. obywateli Laosu (w tym 45 tys. z plemienia Meo)[potrzebne źródło]. W 1992 roku po śmierci prezydenta Phomvihane rządy przejął prezydent Khamtai Siphandon, liberalizując gospodarkę i otwierając zamkniętą do tej pory granicę z Tajlandią – do kraju powróciło jednak tylko kilka tysięcy uchodźców.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Jedyną legalną partią polityczną jest Laotańska Partia Ludowo-Rewolucyjna. Głową państwa jest prezydent wybierany przez parlament na pięcioletnią kadencję. Szefem rządu jest premier wybierany przez prezydenta za aprobatą parlamentu.

Laos jest republiką z jednoizbowym parlamentem – Sapha Heng Xat (Zgromadzenie Narodowe) liczące 109 deputowanych wybieranych w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję. Zgodnie z konstytucją z 1991 roku Zgromadzenie Narodowe liczyło 85 deputowanych. W roku 1997 na wniosek prezydenta liczba miejsc wzrosła do 99, a w lutym 2002 roku do 109. Władza wykonawcza należy do rządu powoływanego przez prezydenta.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Laos jest krajem rozwijającym się. 80% ludności zatrudniło się w rolnictwie, które dostarcza 49% PKB. W lasach prowadzi się wyrąb drzewa tekowego, hebanu, palisandru i drzew różanych. Przemysł jest słabo rozwinięty. Rozwija się sektor usług. Od 1989 roku rozwija się turystyka.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Luang Prabang, młoda kobieta podczas festiwalu Hmong.

Skład demograficzny nie jest jasny jako że rząd dzieli ludność na trzy grupy zależnie od wysokości na jakich żyją, a nie zależnie od ich pochodzenia etnicznego, na Laotańczyków nizinnych (Lao Loum), wyżynnych (Lao Theung) i górskich (Lao Soung).

Spośród 6,5 miliona ludzi mieszkających w Laosie większość żyje w dolinie Mekongu i jego dopływach. Gęstość zaludnienia wynosi 28 osób/km² a najgęściej zaludnionym obszarem jest Prefektura Wientian.

69% populacji to Laotańczycy, którzy należą do tajskiej grupy językowej i zasiedlili ten obszar przybywając z Chin w pierwszym tysiącleciu n.e. Laotańczycy to głównie mieszkańcy nizin.

22% ludności to mniejszości wywodzące się z językowej grupy Mon-khmer takie, jak Khmu, Lamet i Lawa. Razem z mniejszymi populacjami Katang, Katu, Alak, Makong i Laven tworzą grupę Lao Theung.

W wyżynnych regionach kraju żyją mniejszości narodowe takie, jak Hmong (Miao), Mien (Yao), Shan i kilka grup należących do tybetańsko-birmańskiej grupy językowej.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[4][5]:

Information icon.svg Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Laosie.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Podział administracyjny Laosu.

Laos dzieli się na szesnaście prowincji (ແຂວງ, khouèng) i jedną prefekturę (ນະຄອນຫລວງ, kampheng nakhon):

  1. Attapu
  2. Bokéo
  3. Bolikhamxai
  4. Champassak
  5. Houaphan
  6. Khammouan
  7. Louang Namtha
  8. Louangphrabang
  9. Oudômxai
  10. Phôngsali
  11. Saravane
  12. Savannakhét
  13. Wientian (prefektura)
  14. Wientian (prowincja)
  15. Xaignabouli
  16. Xékong
  17. Xieng Khouang

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Laos dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[6]. Uzbrojenie sił lądowych Laosu składało się w 2014 roku m.in. z 55 czołgów, 195 opancerzonych pojazdów bojowych oraz 149 zestawów artylerii holowanej, a marynarka wojenna dysponowała 20 okrętami obrony przybrzeża[6]. Laotańskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 12 samolotów transportowych oraz 11 śmigłowców[6].

Wojska laotańskie w 2014 roku liczyły 30 tys. żołnierzy zawodowych oraz 100 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) laotańskie siły zbrojne stanowią 102. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 18,5 mln dolarów (USD)[6].

Przypisy

  1. Statistical Yearbook 2012 (ang.). Lao Statistics Bureau. [dostęp 2013-12-28].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  3. Dane według; Stéphane Courtois, Nicolas Werth, Jean-Louis Panné, Andrzej Paczkowski, Karel Bartosek, Jean-Louis Margolin Czarna Księga Komunizmu. Zbrodnie, terror, prześladowania. Prószyński i S-ka, Warszawa 1999, ISBN 83-7180-326-5 str.540
  4. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-22].
  5. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-22].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Laos (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-10].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Laos w Wikisłowniku